Đi chùa Bối Khê bằng xe máy là một chuyến nửa ngày vừa sức cho nhóm bạn ở Hà Nội: không quá xa, đường phần lớn bằng phẳng, và cuối chặng là một ngôi chùa cổ ven sông Đỗ Động với kiến trúc gỗ hiếm thấy. Chùa nằm ở thôn Song Khê, xã Tam Hưng, vốn thuộc huyện Thanh Oai; các trang du lịch ước chừng hai mươi ba cây số tính từ hồ Hoàn Kiếm. Bài này đi theo đúng thứ tự một chuyến: chọn đường qua Hà Đông, tìm đoạn cuối vào làng, dừng xe ở đâu, nên đến giờ nào và xem gì cho đáng.
Chùa Bối Khê bằng xe máy: vì sao nên đi qua Hà Đông
Từ nội thành có vài hướng xuống Tam Hưng, nhưng với người ở phía tây và trung tâm, đi qua Hà Đông là dễ nhớ nhất. Lý do đơn giản: đường vào Hà Đông là trục lớn, quen thuộc, và từ Hà Đông xuống Thanh Oai có quốc lộ 21B chạy về phía nam. Các trang giới thiệu địa phương mô tả Tam Hưng nằm gần quốc lộ 21B và có Đường trục phía Nam đi qua, nên bạn có hai trục để lựa chọn tùy chỗ xuất phát.
Ai ở phía đông nam thành phố, quanh Linh Đàm hay Hoàng Mai, có thể đi hướng khác, men về Thanh Trì rồi sang Tam Hưng. Một số trang du lịch gợi ý lộ trình qua Giải Phóng, Nguyễn Hữu Thọ phía Linh Đàm rồi các tỉnh lộ phía nam. Cả hai hướng đều tới được, chỉ khác đoạn đầu.
Cung đường qua Hà Đông: từng chặng cụ thể
Chặng một, vào Hà Đông. Từ Cầu Giấy, Thanh Xuân hay Đống Đa, bạn có hai trục chính: Nguyễn Trãi nối sang Quang Trung, hoặc Lê Văn Lương nối sang Tố Hữu. Hai trục này khác nhau thế nào vào giờ đông, bài từ Hà Đông lên trung tâm: Quang Trung, Nguyễn Trãi hay Tố Hữu đã so sánh kỹ; chiều ngược lại cũng áp dụng được.
Chặng hai, từ Hà Đông xuống Thanh Oai. Đến khu Ba La, theo quốc lộ 21B đi về phía nam. Đoạn này có xe khách, xe tải chở vật liệu, đi làn phải và giữ khoảng cách. Người từ Long Biên sang thì qua cầu Vĩnh Tuy hoặc Chương Dương, vào nội thành rồi nối vào trục Nguyễn Trãi; nhớ là cầu Thanh Trì và đường Vành đai 3 trên cao cấm xe máy, đừng theo bản đồ lên đó.
Chặng ba, đoạn cuối vào làng. Tới gần Tam Hưng, rời trục lớn sang đường xã. Đoạn này nên mở bản đồ ở chế độ xe máy, nhập “chùa Bối Khê, Tam Hưng”, và để ý mốc sông Đỗ Động: chùa nằm ngay bên bờ sông, trước cổng có cầu gạch bắc qua. Không chắc thì hỏi người trong làng, gần như ai cũng biết chùa.
Đường xã hẹp, có đoạn qua chợ, trường học. Đi chậm, nhường người đi bộ và xe đạp, nhất là giờ tan học buổi trưa. Ai cần hình dung thêm về các trục phía nam Hà Đông có thể xem bài một ngày đi chùa Hương qua Hà Đông, Mỹ Đức, vì đoạn đầu ra khỏi Hà Đông khá giống nhau.
Chỗ dừng xe trước cổng chùa
Theo các tài liệu về kiến trúc, đi từ ngoài vào, chùa có sân ngoài, lối lát gạch, dãy năm cổng gọi là Ngũ Không Môn, rồi cầu gạch qua sông dẫn tới tam quan. Như vậy xe dừng ở phía ngoài, người đi bộ qua cầu vào chùa. Cách dừng xe gọn gàng:
- Hỏi người trông coi hoặc người dân quanh cổng chỗ được dựng xe, đừng tự đậu sát Ngũ Không Môn hay chắn lối đi.
- Không dắt xe qua cầu gạch vào sân trong, đó là không gian của di tích.
- Khóa cổ, rút chìa, mang theo mũ bảo hiểm hoặc khóa mũ vào xe.
- Ngày hội đông người, xe do làng sắp xếp; đi theo người hướng dẫn và hỏi giá gửi trước.
Đi nhóm bốn, năm xe thì dựng sát nhau một chỗ, chụp lại vị trí, hẹn giờ gặp lại ở cổng. Như vậy lúc về không ai phải đi tìm xe.
Chùa Bối Khê Thanh Oai: xem gì cho đáng
Chùa có tên chữ là Đại Bi tự. Giới nghiên cứu thường xếp chùa vào số ít chùa còn giữ cấu kiện gỗ từ thời Trần; nhiều tài liệu ghi niên đại khoảng năm 1338. Một số nguồn cho biết chùa đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.
Những điểm nên dừng lại khi tham quan:
- Bố cục “tiền Phật, hậu Thánh”: phía trước thờ Phật, phía sau là điện thờ Đức Thánh Bối, tức thiền sư Nguyễn Bình An, người làng Bối tu ở đây.
- Thượng điện: các tài liệu ghi nhận đầu bẩy chạm rồng thời Trần và hình chim thần Garuda ở đầu đao, cần ngước lên mới thấy.
- Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay: pho tượng gỗ thời Mạc đặt trên bệ đá hoa sen, được xem là có giá trị nghệ thuật cao nhất chùa.
- Hậu cung: có kết cấu đấu củng rất hiếm, nhưng đây là nơi linh thiêng, ít khi mở cho khách vào. Đứng ngoài nhìn, đừng tự ý bước vào.
- Hầm thời kháng chiến: phía sau khuôn viên còn dấu tích hầm đào năm 1948, từng thông tới điện Phật.
Một chi tiết thú vị: Đức Thánh Bối cũng được thờ ở chùa Trăm Gian bên Chương Mỹ, và hai làng giữ lệ qua lại dự hội của nhau. Nếu đã đi Bối Khê, bạn có thể xếp một chuyến khác tới chùa Trăm Gian ở Chương Mỹ để thấy trọn câu chuyện.
Giờ nên đến và mùa đẹp
Sáng sớm ngày thường là lúc chùa yên tĩnh nhất, ánh nắng chiếu nghiêng qua sân gạch rất đẹp. Đi nhóm thì hẹn xuất phát khoảng bảy giờ, tránh lúc trục Nguyễn Trãi và quốc lộ 21B kẹt xe giờ đi làm.
Mấy mốc nên biết:
- Hội chùa: theo các nguồn, hội chính vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch, đông người, đường làng chật.
- Mùa sen đất: vườn chùa có cây sen đất, hoa trắng, thường nở khoảng tháng tư đến tháng sáu âm lịch.
- Mùa mưa: đường xã có đoạn đọng nước, đi chậm và xem phanh trước khi đi.
Chiều muộn cũng ghé được, nhưng tính giờ về trước khi trời tối vì đường làng ít đèn.
Trang phục và cách cư xử
Bối Khê là chùa cổ và là di tích, nên ăn mặc kín đáo: áo có tay, quần dài, màu nhã. Giữ yên lặng, không đùa giỡn trong sân, không chạm tượng và đồ thờ. Muốn chụp ảnh trong điện thì hỏi người trông coi trước. Lễ vật đơn giản, hoa tươi và trái cây là đủ.
Chuyến chùa Bối Khê gọn trong một buổi: vào Hà Đông theo trục quen, xuống Thanh Oai theo quốc lộ 21B, tìm sông Đỗ Động và cầu gạch trước cổng, dựng xe phía ngoài rồi đi bộ vào. Các điểm đi về trong ngày khác quanh Hà Nội có ở mục ngoại thành Hà Nội, còn gợi ý đi chơi, đi lễ nằm trong chuyên mục du lịch.