Nhà thờ Lớn thì ai tới Hà Nội cũng ghé, nhưng ít người biết có thể nối thêm nhà thờ Cửa Bắc Hàm Long thành một buổi chạy xe gọn gàng. Ba công trình cách nhau chỉ vài cây số, mỗi nơi một phong cách kiến trúc, một câu chuyện riêng. Bài này gợi ý thứ tự đi, đường nối giữa các điểm và cách dừng xe, vào thăm cho lịch sự khi không có lễ.
Vòng nhà thờ cổ Hà Nội: vì sao nên ghép ba nơi này
Ba nhà thờ nằm trên một trục bắc nam xuyên qua trung tâm, từ khu Ba Đình xuống Hoàn Kiếm. Đi theo thứ tự, bạn thấy được ba lớp thời gian của kiến trúc Công giáo ở Hà Nội.
- Nhà thờ Lớn: khánh thành năm 1886, phong cách Gothic với hai tháp chuông vuông, mặt tiền xám sẫm theo thời gian.
- Nhà thờ Cửa Bắc: xây khoảng đầu những năm 1930, đường nét gọn và khác hẳn lối Gothic.
- Nhà thờ Hàm Long: hoàn thành giữa những năm 1930, quy mô nhỏ, nằm lọt giữa phố dân cư.
Cả vòng chỉ chừng bốn, năm cây số, không cần xe mạnh, quan trọng là biết chỗ dừng và giữ phép lịch sự ở nơi thờ tự.
Thứ tự đi Nhà thờ Lớn, nhà thờ Cửa Bắc Hàm Long
Tôi hay gợi ý đi từ bắc xuống nam: Cửa Bắc trước, Nhà thờ Lớn ở giữa, Hàm Long sau cùng. Lý do đơn giản: buổi sáng phố Phan Đình Phùng còn mát và thoáng, khu Nhà thờ Lớn chưa quá đông khách, còn Hàm Long ở gần các phố ăn uống phía nam Hồ Gươm, kết thúc ở đó là vừa bữa trưa.
- Bắt đầu ở Nhà thờ Cửa Bắc, phố Phan Đình Phùng góc Nguyễn Biểu.
- Theo Phan Đình Phùng về phía đông, đi các phố dọc đường tàu như Phùng Hưng xuống khu Hàng Bông rồi vào phố Nhà Chung.
- Từ Nhà thờ Lớn đi xuống phía nam Hồ Gươm, theo một trục như Bà Triệu rồi rẽ sang phố Hàm Long.
Các phố quanh Hồ Gươm có nhiều đoạn một chiều, cấm rẽ theo giờ. Hãy mở bản đồ xem trước và để ý biển báo, đừng cố đi tắt ngược chiều.
Nếu đi buổi chiều, bạn có thể đảo ngược: bắt đầu ở Hàm Long, tới Nhà thờ Lớn lúc nắng dịu để chụp mặt tiền, rồi kết thúc ở Cửa Bắc khi phố Phan Đình Phùng lên đèn. Chỉ lưu ý giờ tan tầm các trục quanh hồ đông hơn hẳn, nên chạy chậm và giữ khoảng cách. Còn sức thì làm thêm một vòng quanh Hồ Gươm buổi tối, chỉ cách Nhà thờ Lớn vài phút đi xe.
Nhà thờ Cửa Bắc và cổng thành bên cạnh
Nhà thờ Cửa Bắc nằm trên phố Phan Đình Phùng, góc phố Nguyễn Biểu. Theo nhiều tài liệu, tên gốc của nhà thờ là Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo, còn người Hà Nội gọi theo cái cổng thành gần đó. Công trình xây vào khoảng đầu những năm 1930, trong thời kỳ người Pháp quy hoạch lại khu phố này.
Điều thú vị là kiến trúc khác hẳn Nhà thờ Lớn: khối tường phẳng, đường nét gọn, tháp chuông vươn cao thay cho cặp tháp nhọn. Đứng ở vỉa hè đối diện sẽ thấy rõ toàn bộ mặt tiền.
Đi bộ một đoạn ngắn là tới Cửa Bắc, cổng thành Hà Nội xưa còn lại, trên tường vẫn còn dấu đạn pháo khi quân Pháp đánh thành năm 1882. Phan Đình Phùng là con phố rợp cây, nếu thích bạn có thể đọc thêm bài chạy xe dưới hàng cây cổ thụ Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu để nối dài buổi sáng.
Chỗ dừng xe: phố này xe chạy khá nhanh, đừng tấp vào lòng đường để chụp ảnh. Tìm điểm trông xe có vé ở các phố lân cận, rồi đi bộ ngắm cả nhà thờ lẫn cổng thành.
Nhà thờ Lớn trên phố Nhà Chung
Nhà thờ Lớn, tên chính thức là Nhà thờ Chính tòa Thánh Giuse, nằm trên phố Nhà Chung. Nhà thờ được dựng trên nền tháp Báo Thiên xưa và khánh thành năm 1886. Mặt tiền với hai tháp chuông và những cửa vòm nhọn khiến nhiều người liên tưởng tới các nhà thờ Gothic ở châu Âu.
Khu này luôn đông, nhất là chiều tối và cuối tuần, các quán cà phê quanh sân trước nhà thờ kín người. Bạn nên gửi xe ở điểm có người trông trên các phố lân cận, tránh dừng ở lòng đường phố Nhà Chung.
Thời điểm đẹp để chụp mặt tiền là sáng sớm hoặc cuối chiều, khi nắng xiên làm rõ các mảng đá. Muốn xem không khí mùa Giáng sinh, tham khảo bài đêm Noel quanh Nhà thờ Lớn để biết đường tới và đường về.
Nhà thờ Hàm Long giữa phố dân cư
Nhà thờ Hàm Long nằm trên phố Hàm Long, mặt sau giáp phố Ngô Thì Nhậm. Công trình hoàn thành vào giữa những năm 1930, theo nhiều nguồn do một kiến trúc sư người Việt thiết kế, quan thầy là thánh Antôn thành Padova. Tòa nhà không cao, nhưng các cửa vòm và mặt tiền hài hòa khiến nó trông thanh thoát.
Khác Nhà thờ Lớn, ở đây bạn cảm nhận rõ nhịp sống giáo xứ: sân nhỏ, người dân trong xóm qua lại, sinh hoạt giáo xứ diễn ra ngay cạnh phố. Vì thế càng cần nhẹ nhàng, không gây ồn ào.
Phố Hàm Long hẹp và nhiều xe máy dừng đỗ, nên tìm chỗ trông xe ở phố gần đó rồi đi bộ lại. Quanh khu này có nhiều quán ăn, kết thúc vòng ở đây khá tiện.
Ghé nhà thờ ngoài giờ lễ: những phép lịch sự cần nhớ
Nhà thờ trước hết là nơi thờ tự của giáo dân. Giờ lễ ở từng nhà thờ khác nhau và có thể thay đổi theo mùa, theo dịp lễ, nên xem bảng thông báo ở cổng hoặc trang của giáo xứ trước khi đi.
- Ăn mặc kín đáo, không mặc quần quá ngắn hay áo hở vai khi vào bên trong.
- Bỏ mũ, tắt chuông điện thoại, nói nhỏ.
- Không chụp ảnh khi đang có lễ; ngoài giờ lễ cũng hạn chế dùng đèn flash.
- Không ngồi lên bậc cung thánh, không chạm vào tượng, đồ thờ.
- Khi cửa chính đóng, hỏi người trông coi xem có được vào không, đừng tự ý đi vào khu vực nội bộ.
- Không dừng xe chắn cổng nhà thờ, lối đi của giáo dân hay lối xe cứu thương.
Sáng chủ nhật thường có nhiều thánh lễ liên tiếp, sân và phố quanh nhà thờ rất đông. Nếu chỉ muốn ngắm kiến trúc, hãy chọn sáng ngày thường.
Một buổi sáng mẫu cho người thuê xe
Một cặp khách ở khu phố cổ nhận xe lúc chín giờ, chạy ra Phan Đình Phùng ngắm Nhà thờ Cửa Bắc và cổng thành. Gần mười giờ họ xuống Nhà Chung, gửi xe, uống cà phê nhìn mặt tiền Nhà thờ Lớn. Cuối buổi, cả hai vòng xuống Hàm Long, ăn trưa ở phố gần đó rồi thong thả về.
Nếu cần xe, Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942 467 674. Vòng này hợp với xe tay ga nhỏ như Honda Vision 200.000 đ một ngày hoặc Honda Wave 150.000 đ một ngày. Tiền cọc, giấy tờ cần mang và việc có kèm mũ bảo hiểm hay không thì hỏi cửa hàng khi đặt xe.
Muốn có thêm tuyến chạy trong phố, xem chuyên mục cung đường nội thành hoặc toàn bộ các cung đường quanh Hà Nội.