Dừng chân thành phố Sơn La xe máy là lựa chọn đứng giữa mọi hành trình Hà Nội - Điện Biên: từ đây, đèo Pha Đin chỉ còn cách một buổi sáng, và thành phố nhỏ vùng cao có đủ thứ một người chạy xe máy đường dài cần, từ quán ăn tới chỗ để xe qua đêm. Câu hỏi thực tế chỉ có hai: nên ghé nhanh thăm nhà tù Sơn La rồi chạy tiếp, hay ngủ lại một đêm cho qua đèo vào buổi sáng, và ghé thăm thì đi xe máy kiểu gì cho gọn. Bài này trả lời cả hai, kèm khung giờ và cách sắp đồ để chặng Sơn La - Điện Biên không trở thành chặng vội.
Dừng chân thành phố Sơn La xe máy: ghé nhanh hay ngủ lại
Quyết định ghé nhanh hay ngủ lại phụ thuộc vào giờ bạn tới Sơn La. Tới trước mười giờ sáng: ghé nhà tù chừng một tiếng, ăn trưa, rồi chạy tiếp đèo Pha Đin trong khung đầu chiều, tới Điện Biên Phủ trước tối. Tới sau hai giờ chiều: thà ngủ lại, vì đèo Pha Đin chiều muộn sương dày rất nhanh, và chạy đèo đó trong khung cuối chiều là đánh cược với tầm nhìn, các quy tắc chạy xe máy qua đèo Pha Đin dặn rõ nên qua đèo trước khung chiều muộn. Người chia chuyến ba ngày Hà Nội - Điện Biên đã có sẵn Sơn La là điểm nghỉ ngày hai trong bài chia chặng qua Mộc Châu và Sơn La, còn ai về hướng ngược cũng có bài chia hai ngày từ Điện Biên về Hà Nội so nghỉ Sơn La với Mộc Châu, đáng đọc để biết mình thuộc kiểu người nào.
Thành phố Sơn La nhỏ, đường quanh trung tâm chạy vòng được trong ít phút, nên khỏi lo lạc: bất kể đi từ hướng Hòa Bình hay Mộc Châu, chỉ cần nhớ hình ảnh trung tâm chợ, mọi ngả đường lớn của thành phố đều đổ về đó. Chợ vùng cao họp theo giờ dân bản, sáng sớm bốc hơi nóng từ các quàn bún cháo, ghé ăn một bát trước khi lên đường vừa no bụng vừa xem nhịp sống thật của phố núi, thứ mà quán ăn ven tuyến không có. Buổi tối ở đây về sớm và se lạnh, quán ăn gần trung tâm đông khách đến khung chín mười giờ rồi vắng dần, đi ngủ sớm dễ dàng hơn dưới xuôi, và đó cũng là mong ước của một người mai còn phải qua đèo.
Nếu tới vào chiều cuối tuần hoặc dịp cao điểm, phố núi còn có nhịp sống xế chiều của xe khách địa phương nối nhau trên đường lên các bản, cảnh mà người mê chụp ảnh đường phố nên tranh thủ một vòng chiều: đèn hậu lượn theo khúc dốc, sương bắt đầu giăng trên các triền đồi bao quanh thành phố. Chạy vòng thêm hai ba cây số quanh ven đô cũng là cách lái xe làm quen mặt đường vùng cao trước ngày mai lên đèo, khi trí nhớ về khúc cua và độ nghiêng còn mới.
Ghé nhà tù Sơn La: di tích trên đồi và cách đi bằng xe máy
Nhà tù Sơn La là di tích lịch sử nằm trên đồi nhìn xuống thành phố, nơi thực dân Pháp từng giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng, và nay còn bảo tồn các phòng giam cùng khuôn viên di tích. Đường lên di tích là đường dốc vòng quanh đồi, hẹp nhưng mặt đường ổn, xe máy lên thoải mái, chỉ cần canh tốc độ ở khúc cua cuối vì gần cổng có đoạn tầm nhìn ngắn. Bãi xe ở khu di tích có người coi, vào hỏi giờ mở và lối ra ngay lúc gửi xe, khỏi phải quay ra giữa chừng.
Trong khu di tích, đi chậm và nói khẽ như mọi nơi lịch sử: các phòng giam hẹp, vào thăm theo lối, không tự ý mở các cánh cửa cũ, không vác xe máy lên bậc thềm để chụp ảnh với bối cảnh. Nếu đi cùng người lớn tuổi, để các cụ bước trước, nhiều cụ biết rõ từng góc di tích hơn mọi thuyết minh viên. Mũ bảo hiểm khi xuống xe đi bộ nên cầm theo hoặc cất cốp, theo đúng cách giữ mũ bảo hiểm khi xuống xe đi bộ, vì bãi xe di tích cuối giờ thường vội, mũ để trên yên dễ lạc giữa lúc đông.
Xếp khoảng một giờ cho nhà tù, cộng thêm nửa giờ đứng trên đồi ngắm thành phố từ trên cao: vị trí này nhìn xuống toàn bộ thung lũng, chụp được cả khung đường vòng lên đồi, và là chỗ lấy ảnh đẹp nhất của cả điểm dừng.
Nghỉ đêm ở Sơn La: chỗ ngủ, chỗ để xe và khung giờ sáng sau
Nếu quyết định ngủ lại, việc cần làm ngay khi tới là chốt chỗ ngủ và hỏi rõ chuyện xe. Hỏi thẳng trước khi trả tiền: đêm để xe ở đâu, sáng sớm có lấy xe được không, xe có nằm trong nhà hay sân có mái che, các câu hỏi đúng mẫu về chỗ để xe trước khi chốt phòng đã được gom trong bài hỏi khách sạn hoặc homestay về chỗ để xe, vừa hỏi được chỗ nằm xe, vừa biết luôn sáng mai có phải dậy sớm để xin mở cổng. Mùa lạnh, xe đứng ngoài hiên qua đêm phủ sương, lau gương và yên trước khi lên đường.
Buổi tối ở Sơn La nên làm tròn vài việc nhỏ: đổ xăng đầy cho chặng mai qua đèo, ăn tối no, kiểm tra lốp và đèn, và ngủ trước mười giờ. Sáng hôm sau, khung lý tưởng để lên đường là sau bảy giờ, đủ sáng để tầm nhìn thoáng mà vẫn tới chân Pha Đin trước chín giờ, khi mặt đèo khô nhất trong ngày. Ai muốn ăn sáng nóng trước khi lên đèo thì dậy sớm hơn, vì quán vùng cao mở cửa theo giờ dân đi chợ, không phải giờ khách du lịch.
Tóm lại: Sơn La là điểm tựa của cả chặng
Thành phố Sơn La xứng đáng là điểm dừng được tính nghiêm túc, không phải chỗ đi ngang cho hết đường. Ghé nhanh nếu tới sớm, ngủ lại nếu tới trễ, và trong mọi trường hợp đều dành giờ cho nhà tù trên đồi. Các cung đường vùng phía Bắc khác có trong mục cung đường Phố Bác, còn tổng quan các hành trình nằm trong trang cung đường và hành trình. Ai sắp đi Điện Biên, hãy coi Sơn La là điểm tựa của chặng cuối: nghỉ đúng chỗ ở đây, phần đèo phía trước tự nhiên nhẹ đi một nửa.