Về tháng Sáu, huyện Lục Ngạn thuộc tỉnh Bắc Giang nhuộm đỏ cả một vùng đồi: mùa vải chín, trái xếp thành chùm sai trên cành, và dòng người từ Hà Nội đổ lên hái vải Lục Ngạn mỗi cuối tuần. Đi Lục Ngạn mùa vải bằng xe máy là một kiểu chơi hè đặc trưng của miền Bắc: cung chừng một trăm hai chục cây số, phần lớn đường đẹp, đổi lại là nắng nóng đầu hè và lịch trình phải tính quanh khung giờ đẹp nhất của vườn. Bài này xếp cách chọn đi một hay hai ngày, tuyến đường, phần chở vải về, và lịch ghé thêm hồ Cấm Sơn cho ai còn sức.
Đi Lục Ngạn mùa vải bằng xe máy: một ngày hay hai ngày
Câu hỏi đầu tiên của mọi chuyến là thời lượng. Đi một ngày khả thi: xuất phát từ Hà Nội lúc năm giờ rưỡi sáng, tới khu vườn chừng tám giờ trước khi nắng gắt, hái và ăn trưa tại vườn, một giờ chiều mua vải chín hoàn toàn rồi về, tới Hà Nội trước bốn giờ chiều. Kiểu này gọn cho nhóm chỉ muốn chơi một hôm, nhưng bỏ được ít điểm phụ và phần chiều hơi vội.
Đi hai ngày hợp với nhóm muốn trọn trải nghiệm: ngày đầu lên vườn hái, chiều sang hồ Cấm Sơn nghỉ ven hồ, tối ở lại thị trấn với món cá suối; sáng hôm sau dậy sớm ngắm hồ sương, chạy vòng các thôn vườn mua vải tại nhà, rồi về Hà Nội khung trưa vắng xe. Kiểu này tránh chạy xe lúc nóng nhất và cho phần ảnh chụp đẹp hơn hẳn.
Chốt cách chọn: nhóm có trẻ nhỏ hoặc người mới chạy cung dài nên đi hai ngày; nhóm trẻ muốn gọn một hôm thì đi một ngày nhưng phải chịu kỷ luật giờ giấc, nhất là khung về trán nắng.
Tuyến đường từ Hà Nội và khung giờ tránh nắng
Tuyến chính theo quốc lộ 1 ngược lên hướng Bắc Giang, rẽ theo đường tỉnh lên Lục Ngạn, tổng chừng một trăm hai chục cây số một chiều, phần lớn mặt đường tốt, đoạn giữa qua thị trấn có chỗ đông giờ tan. Đoạn cuối lên vùng đồi có dốc dài vừa, xe máy phổ thông chạy ổn nếu giữ đều ga, khỏi cần xe mạnh.
Nắng tháng Sáu là nhân tố lớn nhất của chuyến: khung sáu giờ đến chín giờ sáng mát và đẹp nhất, chín giờ trở đi nắng lên dần, trưa nóng rõ ở vùng đồi ít bóng cây. Vì thế mọi lịch trình đều dồn phần ngoài trời vào sáng sớm, phần trưa dùng để ăn và nghỉ trong vườn có bóng, chiều lại dịu hơn khi về. Áo dài tay mỏng, mũ rộng vành, nước mang theo tối thiểu hai bình và khăn ướt là bộ đồ chuẩn của mùa này.
Lưu ý di chuyển: cung cuối tuần mùa vải có dòng xe cùng hướng, và xe tải chở vải chạy dày trên tuyến tỉnh; khỏi bám sát đoàn tải vì chúng dừng bất ngờ ở các điểm gom hàng, và phần dốc xuống về hướng Hà Nội có khúc cần về số sớm thay vì đạp phanh liên tục.
Hái vải và mua vải đúng cách
Vườn vải Lục Ngạn mùa chín cho khách tự hái tính theo cân tại vườn, phần vườn chia khu, mỗi khu cây cho trái khác vị; hỏi chủ vườn khu nào đang chín rộ trước khi vào, vì vải từng vườn lệch nhau vài ngày. Khi hái, chọn chùm vỏ đỏ đều, cuống còn tươi, trái chắc tay; chùm có vỏ sạm hoặc cuống khô là trái đã hái lâu, về tới nhà sẽ nhũn nhanh. Hái bằng tay bẻ cả chùm, khỏi giật từng trái làm rụng non cả cành.
Mua tại nhà ven đường là cách khác nếu chỉ muốn vải về ăn: giá thường mềm hơn khu phục vụ khách du lịch, và trái mới hái trong sáng được chở ra bán ngay. Kiểm tra nhanh bằng cách bóc một trái nếm: thịt trong, ngọt thanh và hạt nhỏ là vải vùng đồi chuẩn; thịt bở, chua nhẹ hoặc xơ là trái non hái sớm.
Chở vải về trên xe máy cần chút khéo: đặt giỏ hoặc thùng xốp lót lá chuối hoặc giấy, khỏi chất cao chèn cứng làm dập trái dưới đáy; phần vải dập lên men nhanh trong trời nóng, nên về tới nhà phải bốc ra rải ráo trong chỗ mát. Nếu mua nhiều, cân nhắc gửi xe khách cho phần nặng và chỉ chở về lượng ăn trong vài hôm.
Ghé hồ Cấm Sơn: phần thưởng cuối cung
Hồ Cấm Sơn nằm phía bắc huyện, là hồ nước lớn giữa vùng đồi, mùa hè nước xanh và gió mát quanh bến. Từ khu vườn vải trung tâm, chạy lên hồ mất chừng bốn mươi phút đến một tiếng, đoạn cuối đường đồi nhỏ quanh co nhưng cảnh mở dần theo từng khúc cua. Đáng ghé nhất là khung chiều muộn: thuyền câu về bến, mặt hồ màu đồng loang nắng, và các quán ven hồ bán cá suối nướng.
Lịch ghép hợp lý trong chuyến hai ngày: sáng hái vải, trưa nghỉ, hai giờ chiều lên hồ, tối ở lại ven hồ hoặc thị trấn gần; hoặc trong chuyến một ngày, ai khởi hành rất sớm có thể gộp hồ vào khung trước ba giờ chiều, chấp nhận về Hà Nội muộn hơn. Ai mang trẻ nhỏ thì nên bỏ phần hồ nếu lịch đã sát, vì thêm một chặng đường đồi dễ làm cả nhóm mệt.
Chuẩn bị xe và an toàn cung hè
Xe trước khi đi: kiểm tra lốp vì đường đồi nóng làm mòn nhanh, thắng chỉnh sẵn cho phần dốc, và đổ đầy bình; mang theo ống bóng dự phòng hoặc bộ vá keo nếu có. Đồ bảo hộ mùa hè: mũ trùm tai, găng mỏng chống nắng và trầy, áo mưa gọn vì mưa rào hè xuống nhanh trên vùng đồi.
Về sức người: nắng và mất nước là hai địch của cung tháng Sáu, nên uống nước theo giờ chứ không đợi khát, và mỗi chặng một trăm phút nên dừng một lần dưới bóng. Ai thấy chóng mặt giữa dốc thì dừng hẳn, nghỉ dưới cây rồi đi tiếp; chạy tiếp trong trạng thái say nắng là cách nhanh nhất hỏng cả chuyến.
Chuyến hè đầy màu đỏ kiểu này thuộc bộ tuyến rảnh cuối tuần tại chuyên mục cung đường cuối tuần; tổng quan các tuyến quanh Hà Nội nằm ở trang cung đường. Ai muốn tham khảo thêm các cung đi chơi khác quanh Hà Nội thì xem gợi ý trong du lịch Hà Nội.