Trong thung lũng nhỏ, câu đạp xe hay xe máy Mai Châu không phải chọn một trong hai cho cả chuyến, mà là chọn đúng công cụ cho từng đoạn: xe máy cho trục đường vào và đường về Hà Nội, xe đạp cho các vòng giữa bản Lác, Pom Coọng, Nà Phòn, nơi đường làng hẹp và sống chậm hơn mặt đường lớn. Ai bám yên xe máy suốt từ sáng tới tối ở đúng khu bản sẽ nhận ra mình chạy nhanh hơn nhịp của nơi đến. Bài này nói rõ từng đoạn nên đi bằng gì, và cách xếp lịch để hai loại xe có việc riêng của nó.
Đạp xe hay xe máy Mai Châu: mỗi thứ có vòng của nó
Vòng của xe máy là trục: từ quốc lộ sáu rẽ vào thung lũng, từ homestay chạy lên khu chợ, lên các điểm xa hơn như thác hay hang động vùng cạnh, và toàn bộ chặng về Hà Nội. Những đoạn này dài, có đoạn dốc, và xe máy làm đúng việc của nó. Với các chặng này, đạp xe chỉ hợp ai có cả nửa ngày rảnh và chân khỏe.
Vòng của xe đạp là đường làng: từ bản Lác sang Pom Coọng, vòng qua Nà Phòn, men theo chân ruộng và rặng núi, quãng mỗi chiều chỉ vài cây số nhưng dày đặc thứ để nhìn: nhà sàn, luống ngô, dòng suối, và các góc mà xe máy lướt qua không kịp thấy. Tốc độ đạp xe đúng bằng tốc độ mà thung lũng này nên được xem. Đi chậm còn cho bạn cơ hội dừng ở bất kỳ đâu mà không cần chỗ đỗ xe rộng.
Trẻ nhỏ đi cùng thì đạp xe còn an hơn xe máy trong bản: không lo chở thêm người trên yên, không lo chân duỗi không tới bàn đạp mà ngồi sau xe máy thì dễ buồn ngủ. Nhiều homestay có xe đạp cho trẻ cỡ nhỏ hoặc xe đẩy, nên nhóm có con nhỏ hỏi trước khi đặt, coi đó là một tiêu chí chọn chỗ ngủ.
Đường làng đi kiểu nào cho an
Đường làng quanh các bản hẹp, nhiều đoạn chỉ vừa hai xe đạp tránh nhau, và phần đông người trên đường không phải khách. Trẻ chạy ra từ cổng nhà sàn không nhìn, gà và chó xuyên ngang liên tục, trâu chiều về nhà theo đúng giờ, và người bản vác gánh, cuốc nối nhau đi bộ. Quy tắc số một ở đây: ai đi chậm hơn mình thì đều có quyền đi trước, mình là người đến, đường là của họ.
Vì vậy trong bản, nếu buộc chạy xe máy thì chạy kiểu treo chân sẵn: số một, ga nhẹ, một chân thả sẵn xuống, và tốc độ không nhanh hơn người đạp xe phía trước. Còi ở đường làng nên dùng thật ít, nhiều nơi người bản không quen còi kiểu phố, gọi nhẹ xin lỗi qua còn tự nhiên hơn. Gặp đoạn có trẻ nô đùa đông, tốt nhất là dừng hẳn, đẩy xe qua, rồi mới chạy tiếp.
Đoạn mưa ướt thì đường làng thành hai loại mặt: phần bê tông trơn như bánh xà phòng, phần đất sét dính bánh theo từng vòng. Xe đạp đạp trong đoạn này mệt nhưng an, xe máy dễ ngã với tốc độ thấp bất ngờ, vì người lắc xe giữ thăng bằng trên mặt trơn. Kết luận thực dụng: mưa nhỏ vẫn đạp được vòng bản, còn mưa to thì mọi phương án nên hoãn lại nhà.
Để xe máy ở homestay rồi đạp quanh: cách xếp lịch
Trình tự của một ngày nên là: sáng dậy, ăn sáng, xách xe đạp ra khỏi nhà sàn, đạp vòng bản theo cung nhỏ, về giữa trưa ăn và nghỉ, chiều lấy lại xe máy chạy trục tới điểm xa, tối về trước tối. Chạy kiểu này, xe máy và xe đạp không giành việc của nhau, và bạn không một lúc nào phải lo chỗ đỗ xe máy ở giữa bản, vốn là thứ hay làm mất hứng nhất.
Xe máy để ở homestay cả ngày nên để đúng nơi chủ chỉ: sân, nhà để, hoặc mép rào có mái che nếu dự báo có mưa rào. Khóa cổ, khóa điện, che yên bằng áo mưa nếu để ngoài nắng, và không để đồ trên cốp khi vắng: bản yên hơn phố nhưng đồ để lơ đãng vẫn là vật thí nghiệm cho tò mò của trẻ. Việc để xe máy lại cũng giúp chủ nhà yên tâm hơn, họ biết bạn còn về ngủ tối đó.
Ai có một ngày duy nhất ở Mai Châu thì chọn lẹ: buổi sáng đạp vòng bản Lác và Nà Phòn, giữ xe máy nghỉ nguyên, tới trưa trả xe đạp, ăn trưa, rồi cả buổi chiều chạy xe máy tới một điểm xa và trở về trước tối. Ngược kiểu này là cách nhiều nhóm đi một ngày vẫn đủ cả hai mặt của thung lũng: mặt sống chậm của bản và mặt trục rộng của cung đường.
Thuê xe đạp, xe điện của địa phương và giá thuê
Xe đạp thuê có ở khắp khu bản Lác và các homestay quanh thung lũng, phần lớn là xe đạp thường, có chỗ có xe đạp điện cho ai muốn nhàn hơn. Hỏi giá thuê theo giờ hoặc theo buổi trước khi lấy, vì mỗi nhà tính một kiểu, và hỏi luôn khóa xe cùng chỗ trả: nhiều nhà cho trả ở homestay đang ở thay vì phải chở về tận chỗ thuê. Trước khi nhận xe nên thử phanh tay, xem bánh có chắc không, và chỉnh yên theo mình, vì xe đạp hợp người lái quan trọng hơn xe mới.
Xe điện của địa phương là lựa chọn cho nhóm có người lớn tuổi hoặc đi cùng trẻ quá nhỏ để đạp xa: xe chạy chậm, đúng kiểu thung lũng, và người lái quen từng khúc cua đường làng. Loại này thường đặt theo chuyến qua homestay, ít khi có sẵn để tự lái, nên cần hỏi trước một buổi. Với nhóm khỏe mạnh, xe điện không cần thiết, đạp xe vẫn là cách hợp với mặt đường nhất ở đây.
Một điểm nhỏ đáng nhớ: hãy đạp xe vào buổi sáng sớm, trước khi mặt trời lên cao và trước khi đường làng đông. Sương còn trên ruộng, khói sớm trên các nhà sàn, và đường bản vắng là hình ảnh đắt nhất của Mai Châu, và nó chỉ mở cửa cho người chịu dậy sớm. Muốn xếp cả vòng đạp vào lịch trình chung của trục, đọc tổng quan đi Mai Châu bằng xe máy, xem cách chọn cung đường để tính ngày tới ngày về, và tham khảo nhóm điểm du lịch quanh Hà Nội nếu muốn ghép thêm dừng trên chặng xuống trước khi vào thung lũng.