Nói tới Mai Châu ai cũng hình dung mùa lúa chín tháng Mười, nhưng đi Mai Châu mùa cấy lúa xe máy chạy vào thung lũng tháng Năm tháng Sáu, bạn gặp một bức tranh đáng giá không kém: ruộng đổ nước loang phản chiếu trời, người dân xuống đồng từng đoàn, và mưa rào chiều tới rất đều như thể giờ giấc. Mùa này ít khách hơn hẳn, bản về đúng nhịp nông thôn, và bài này nói cách chạy, ngắm và chụp cho hòa vào việc đồng áng thay vì cản nó.
Mai Châu mùa cấy lúa xe máy chạy kiểu gì và nhìn gì
Thứ đẹp nhất của mùa cấy là mặt nước. Ruộng đã cày, đã ngâm, được đắp bờ giữ nước, nên cả thung lũng tháng Năm tháng Sáu là tấm gương khổng lồ: sáng sớm phản chiếu màu hồng mây, giữa trưa loang trắng nắng, chiều rực vàng. Mặt nước phẳng như vậy chỉ có trong khoảng mười lăm ngày cấy của từng thửa, rồi lúa lớn lên kín mặt, nên cái đẹp này là đẹp có kỳ hạn, ai xem lịch mà đi sẽ gặp, ai đi bừa sẽ bỏ lỡ.
Người dân xuống đồng là cảnh thứ hai. Cấy lúa là việc của cả nhà, đàn bà con gái kéo nhau ra ruộng từ sáng sớm, đứng cúi từng hàng, nói cười vọng qua mặt nước. Nhìn cảnh đó, du khách nghĩ ngay tới chụp ảnh, và mùa này hợp chụp chân dung sống động hơn mọi studio: xin phép, chụp từ xa, không giậm vào thửa ruộng người ta đang cấy, là ba quy tắc đủ.
Thứ thứ ba là tiếng và mùi: tiếng nước vo ruộng khi người cấy vẫy bớt, mùi bùn non mới cày, mùi rơm rạ mục dưới ruộng ngâm. Xe máy chạy vòng quanh thung lũng mùa này chậm lại rất nhiều, không phải vì đường xấu mà vì cảnh khiến người tự bóp phanh. So với mùa lúa chín tháng Mười, mùa cấy có một lợi ít ai nói: thung lũng còn trống, các điểm ngắm không xếp hàng chụp, và homestay dễ đặt, nên ai muốn có cả bức ruộng cho riêng mình thì tháng Năm tháng Sáu là lúc hiếm hoi như vậy.
Chọn giờ trong ngày: sáng ngắm, trưa nghỉ, chiều đón mưa rào
Sáng sớm là quãng vàng: từ năm rưỡi tới bảy giờ, sương còn, mặt nước như gương, người dân ra đồng, và ánh sáng nghiêng làm mọi tấm ảnh tự đẹp. Ai ở homestay trong bản, hãy đạp xe hoặc đi bộ ra mép ruộng lúc này, và để xe máy nghỉ: đường làng quanh ruộng mùa ngập ướt mềm, đi bộ là vừa an vừa không hằn vết bánh xe lên bờ ruộng người ta vừa đắp.
Giữa trưa nên nghỉ đúng nghĩa: nắng tháng Sáu ở thung lũng gay gắt, mặt nước phản chiếu cộng hưởng, và người cấy cũng về nghỉ. Đây là giờ ăn trưa, ngủ sàn, hoặc đọc sách dưới hiên, để tránh phần xấu nhất của ngày và giữ sức cho chiều. Muốn chụp giữa trưa thì chụp ảnh cận: giọt nước trên lá lúa non, bàn tay người cấy, thay vì cảnh rộng chọi nắng.
Đi chặng đèo về, mưa rào lại là chuyện khác hẳn: quãng Thung Khe mưa to kèm sương mù nhanh, mặt đèo ướt trơn, nên nếu chiều phải về Hà Nội thì xuất phát sớm ngay sau bữa trưa, để qua hết đèo trước ba giờ. Kẹt mưa giữa đèo thì dừng ở các mái quán hai bên, đợi qua cơn rồi mới chạy tiếp, không bao giờ chạy mưa đèo trong tầm nhìn ngắn.
Chiều là giờ mưa rào. Tháng Năm tháng Sáu ở vùng này, mưa lớn lên từ phía núi sau hai ba giờ chiều, tới nhanh, to trong hai ba mươi phút rồi tạnh. Kỳ này nên xếp lịch thế này: coi mưa rào chiều là một tiết mục, đứng dưới mái nhà sàn nhìn mưa quét qua ruộng nước, và sau mưa là lúc thung lũng đẹp dịu nhất, trời rửa sạch, mùi bùn ngọt lên, ánh chiều xuyên qua màn mưa tạnh.
Mưa rào và đường: chạy xe kiểu gì cho an
Mưa rào mùa này là thứ phải tôn trọng chứ không phải trở ngại để phá kế hoạch. Trước khi ra đường mỗi ngày, nhìn mây lên phía đầu thung lũng và nghe dự báo: mây đen dồn ở hướng núi cao giữa trưa là dấu mưa lớn chiều tới. Kế hoạch chạy xe trong ngày nên dồn vào sáng và nửa đầu chiều, và từ ba giờ chiều trở đi, ở gần chỗ ngủ, không mở chặng xa mới.
Đường mùa này trơn đúng chỗ: bê tông làng phủ rêu mưa mùa, đất dải ven ruộng nhão, và mép đường các đoạn qua suối trơn bùn. Xe máy chạy sau mưa giảm tốc ở mọi khúc cua làng, tránh phanh gấp, và không tạt vào đường đất ven ruộng để chụp, vì xe lún ở đó là hỏng buổi, lại làm hỏng bờ ruộng. Đi giày có gân, mang áo mưa gọn, và để điện thoại trong túi kín. Quần áo nên chọn nhanh khô, và mang theo một đôi giày dự phòng để tối về bản không phải đi lê lét dép ướt.
Một chuyện riêng cho người chụp ảnh: đừng vì ảnh mà vào ruộng người ta. Ruộng mùa cấy là nơi người dân làm việc, mỗi bước đi của du khách vào giữa thửa là từng vệt giậm hằn lên mặt gương và từng hàng lúa non bị đạp. Ở mép, trên bờ, theo đường làng, là đủ các góc chụp đẹp, và người cấy nhìn thấy khách biết điều thì gặp ai cũng tươi. Muốn xếp mùa này vào lịch chung, đọc tổng quan đi Mai Châu bằng xe máy, xem cách chọn cung đường để tính khung giờ an toàn theo mùa, và tham khảo nhóm điểm du lịch quanh Hà Nội nếu muốn thêm điểm trú mưa cho các buổi chiều.