Người mới xếp lịch đi Mai Châu mùa đông xe máy hay mắc đúng một lỗi: lấy bảng giờ của chuyến thu áp sang nguyên vẹn. Mùa đông trục này có ba thứ đổi hết: ngày ngắn đi, trời tối sớm hơn khoảng hai tiếng, và lưng đèo sương ướt kéo dài tới tận trưa. Bảng giờ không đổi theo thì chuyến đi tự nhét mình vào các khung xấu nhất: đèo trong chạng vạng, đoạn trường trong tối, và về tới Hà Nội lúc đèn xe chỉ còn là hai chấm đỏ phía trước. Bài này tính lại từng mốc giờ cho mùa đông, nói cách rút bớt điểm dừng, và đưa vài quy tắc giữ ấm cho chặng dài.
Mai Châu mùa đông xe máy: ba thay đổi của trục vào tháng lạnh
Thay đổi thứ nhất là ánh sáng. Từ tháng mười hai tới tháng giêng, trời sáng rõ ở khu Hà Nội khoảng sáu giờ rưỡi và tối từ sau năm giờ rưỡi chiều, còn ở vùng núi Mai Châu tối còn sớm hơn chút nữa vì núi che khuất mặt trời buổi chiều. Tổng khung sáng an toàn cho xe máy chỉ còn khoảng mười tiếng, và trừ đi thời gian ngủ dậy, ăn, thì phần chạy thực tế ngắn hơn mùa thu một đoạn rõ rệt.
Thay đổi thứ hai là sương và ướt. Đêm mùa đông lưng đèo ngưng sương, mặt đường đèo ướt đọng tới giữa trưa, và vài hôm rét đậm thì sương kết thành lớp mỏng trắng trên nhựa. Đèo ướt nghĩa là phanh xa, cua chậm, và toàn bộ phần đèo tự nhiên dài thêm ba mươi phút. Không tính phần dư này là tự nhận thêm một khung rủi ro không cần thiết.
Thay đổi thứ ba là nhiệt. Ban ngày vùng thung lũng mùa đông có thể mát mẻ chừng mười lăm độ, sáng sớm và đêm xuống gần một chữ. Trên yên, gió lạnh cộng tốc độ khiến nhiệt cảm giảm mạnh hơn nhiệt thật, người lái mỏi nhanh, và mọi phản ứng chậm đi. Xếp giờ mùa đông vì thế không chỉ là xếp lịch trình, mà là xếp sức người.
Bảng giờ mẫu cho một ngày mùa đông
Xuất phát từ Hà Nội lúc sáu giờ rưỡi sáng: trời đã rõ, phần nội đô chạy trong mát, tới khu Xuân Mai khoảng tám giờ. Nghỉ nước mười lăm phút, chạy tiếp lên thị xã, tới nơi trước mười giờ, khi mặt đèo đã bớt sương. Vào đèo lúc mười giờ rưỡi, tới bản trước mười hai giờ trưa, nghĩa là kịp ăn trưa nóng và dạo bản trong khung đẹp nhất của ngày mùa đông: trưa nắng ấm.
Chiều về là phần phải kỷ luật nhất. Rời bản lúc hai giờ chiều, không muộn hơn, qua đèo trong khung ba giờ, về tới khu Xuân Mai quanh bốn giờ rưỡi, và về tới Hà Nội trước khi tối hẳn. Ai muốn ở bản lâu hơn thì chọn ngủ lại, còn về trong ngày mùa đông thì hai giờ chiều là mốc không thương lượng, vì trễ mốc này toàn phần đèo và phần trường cuối đều rơi vào lúc chạng vạng.
Với chuyến ngủ lại, ngày thứ hai tận dụng khung trưa tương tự: sáng ở bản thoải mái vì không vội, và giờ về ngày hai cũng vẫn giữ mốc rời bản hai giờ. Mùa đông đáng ngủ lại hơn mọi mùa khác, vì nó đổi được một buổi tối tại bản với bếp lửa, món nóng, cho riêng một mốc hai giờ chiều buông lỏng hơn.
Rút bớt điểm dừng: giữ gì, bỏ gì
Giữ lại: nghỉ đổ xăng ở thị xã trước khi lên đèo, vì đây là nghỉ an toàn có chức năng; bữa trưa nóng ở bản, vì đây là chỗ hồi nhiệt giữa ngày; và một dừng ngắm cảnh ngắn ở lưng đèo lúc mặt đường khô. Bỏ đi: các điểm suối và thác quanh khu ven đường, các quán cà phê ven đèo, và mọi dừng chụp ảnh theo hứng, vì mùa đông mỗi dừng cảm hứng lấy ánh sáng của mốc cuối ngày.
Cách tính đơn giản: mỗi dừng giữ lại phải đổi được bằng một món chức năng. Đổ xăng đổi được giờ an toàn, ăn nóng đổi được thân nhiệt, dừng lưng đèo đổi được phần ngắm cảnh duy nhất. Dừng nào không đổi được gì thì mùa đông cứ gạch, mùa thu hẵng thêm lại.
Nhóm đông mùa đông càng nên gạch mạnh tay: mỗi dừng của nhóm là dừng dài, và khung sáng ngắn không cho nhóm cái sang trọng của việc dừng tùy hứng. Chốt trước danh sách điểm dừng khi còn ở Hà Nội, mọi tranh luận về chỗ dừng đều nên kết thúc trước khi trời rét làm người ta khó quyết.
Giữ ấm cho chặng dài mùa đông
Mặc nhiều lớp: lớp trong giữ nhiệt, lớp giữa dày, lớp ngoài gió, và găng che cổ tay kín. Mũ bảo hiểm kín tai cùng mũ lót trong bảo hiểm là cặp quan trọng nhất, vì phần nhiệt mất nhiều nhất qua đầu và cổ. Bọc cổ bằng khăn dày, và mang theo một khăn dự phòng, vì khăn ướt sương rồi thì tự nó thành thứ làm lạnh.
Trên đường, mỗi lần dừng là lần hồi nhiệt chủ động: uống nước ấm từ bình giữ nhiệt, ăn nhẹ món khô ngọt, đi lại vài vòng thay vì đứng co ro. Về tới nơi cần thay đồ khô ngay, nhất là tất và găng ướt sương. Và quy tắc cuối cùng của mùa đông: nếu xe có trục trặc giữa chặng thì ưu tiên kéo vào chỗ có người và có đèn, thà trễ lịch còn hơn đứng giữa đèo lạnh từ chiều tới tối.
Mùa đông đi Mai Châu không phải chuyện tránh, chỉ là chuyện xếp lại. Muốn nắm trục và các mùa khác, đọc tổng quan đi Mai Châu bằng xe máy, xem cách chọn cung đường để so khung giờ giữa các mùa, và tham khảo nhóm điểm du lịch quanh Hà Nội nếu cần điểm dự phòng trong ngày rét.