Không uống giọt rượu bia nào mà máy đo vẫn báo có cồn: đó là nỗi lo của nhiều người bị tiểu đường, đang ăn kiêng keto hay bị trào ngược dạ dày. Dương tính giả nồng độ cồn có thật không, xảy ra trong trường hợp nào và nếu gặp thì làm gì? Bài này tóm tắt luật hiện hành, cách máy đo hoạt động, những gì nghiên cứu y khoa cho thấy và các bước nên làm tại chốt kiểm tra.
Dương tính giả nồng độ cồn: luật không có ngưỡng cho phép
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Điều 9 khoản 2, cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn, không có ngưỡng tối thiểu. Theo Cổng thông tin Chính phủ, khi thông qua luật, 75,52% đại biểu được xin ý kiến ủng hộ giữ quy định cấm tuyệt đối này.
Luật cũng giao Bộ Y tế quy định về xác định nồng độ cồn và nồng độ cồn nội sinh trong máu (Điều 87 khoản 5), để phân biệt người có cồn do bệnh lý với người đã uống. Tới giữa tháng 10/2026, chúng tôi chưa tìm thấy văn bản hướng dẫn nào của Bộ Y tế về nội dung này.
Với xe máy, Nghị định 168/2024/NĐ-CP, Điều 7, chia vi phạm thành ba mức theo nồng độ: tới 0,25 mg/lít khí thở; trên 0,25 tới 0,4 mg/lít; và trên 0,4 mg/lít. Mức một bị trừ 4 điểm giấy phép lái xe, mức hai trừ 10 điểm; mức ba và hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra bị tước giấy phép lái xe 22 tới 24 tháng. Nghị định 238/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 168 không thay đổi các điều khoản về nồng độ cồn.
Máy đo nồng độ cồn hoạt động thế nào
Theo một nghiên cứu của Jones và Rössner đăng trên Int J Obes năm 2007, máy đo dùng cảm biến điện hóa, hay pin nhiên liệu, oxy hóa ethanol trên điện cực. Acetone không bị oxy hóa ở mức đó, nhưng isopropanol, methanol thì có, và cảm biến không phân biệt được chúng với ethanol. Máy đo hồng ngoại dùng làm bằng chứng ở một số nước được lập trình hủy phép đo nếu phát hiện acetone. Xét nghiệm máu bằng sắc ký khí tách được ethanol khỏi acetone và isopropanol.
Chúng tôi không tìm thấy thông báo chính thức nào của Cục Cảnh sát giao thông nêu loại máy hay loại cảm biến đang dùng.
Tiểu đường và ăn kiêng keto
Khi cơ thể ở trạng thái ketosis, như ăn kiêng keto rất ít tinh bột hay tiểu đường kiểm soát kém, gan có thể chuyển một phần acetone thành isopropanol, chất mà cảm biến pin nhiên liệu đọc như cồn. Jones và Rössner mô tả một người đàn ông 59 tuổi không uống rượu, đang ăn kiêng rất ít calo, bị khóa liên động trên xe báo có cồn; máy thứ hai đo tương đương 10 tới 20 mg/100 ml máu. Các tác giả gọi đây là cách giải thích hợp lý nhất, không phải đã chứng minh, vì không đo acetone và isopropanol ở người này.
Một tổng quan năm 2024 trên Diabetology International khuyên tài xế dùng thuốc tiểu đường nhóm SGLT2, loại có thể làm tăng thể ceton, nên thận trọng vì máy đo hơi thở có thể cho kết quả dương tính giả. Một tài liệu tham khảo lâm sàng mô tả dương tính giả do ăn keto là hiếm.
Hội chứng tự sản sinh cồn trong ruột cũng có, nhưng rất hiếm: một tổng quan hệ thống năm 2021 chỉ tìm thấy 17 báo cáo ca bệnh. Ở người khỏe, lượng ethanol nội sinh trong máu gần như không đáng kể. Một chuyên gia được Bộ Y tế hỏi ý kiến năm 2024 cho biết các trường hợp có cồn nội sinh đều là người có bệnh, như bệnh đường tiêu hóa, gan, tiểu đường, và tỷ lệ trong cộng đồng rất thấp.
Trào ngược dạ dày
Trào ngược không tự tạo ra cồn; nó chỉ có thể đưa cồn đã uống từ dạ dày lên miệng. Nghiên cứu của Kechagias và cộng sự năm 1999 trên 10 người trào ngược nặng, sau khi cho uống một lượng rượu, kết luận việc trào ngược làm tăng sai kết quả đo hơi thở là rất khó xảy ra. Một nghiên cứu năm 2015 chỉ ghi nhận sai lệch khi dạ dày còn nhiều cồn và không lặp lại được. Ngoài ra, cồn còn đọng trong miệng có thể ảnh hưởng tới kết quả trong khoảng 15 phút sau khi uống.
Bị báo có cồn dù không uống: làm gì tại chốt
- Hợp tác thổi. Từ chối kiểm tra là vi phạm riêng, ở mức nặng nhất, bị tước giấy phép 22 tới 24 tháng. Lý do vì sao thổi hời hợt cũng bị coi là không chấp hành có ở bài thổi hời hợt, nín thở hay từ chối thổi máy đo.
- Xin kiểm tra lại ngay tại chỗ. Theo Đại tá Nguyễn Quang Nhật, Cục Cảnh sát giao thông, nói với Sức khỏe & Đời sống tháng 5/2025, người không uống mà kết quả dương tính có quyền đề nghị kiểm tra lại; cảnh sát có thể cho thổi lại bằng máy định lượng hoặc chờ 10 tới 15 phút rồi đo lại, trong lúc đó có thể uống nước, súc miệng. Đây là phát biểu chính thức trên báo, không phải điều khoản của Thông tư 73/2024/TT-BCA.
Sau khi đã đề nghị kiểm tra lại, hãy:
- Nói rõ tình trạng bệnh, thuốc đang dùng để cán bộ cân nhắc.
- Xem kết quả. Thông tư 73/2024/TT-BCA, Điều 15, cho phép người bị kiểm tra đề nghị xem kết quả thu được.
Về xét nghiệm máu, Thông tư liên tịch 26/2014/TTLT-BYT-BCA quy định việc xét nghiệm do cơ quan công an yêu cầu. Cục Cảnh sát giao thông cho biết kết quả tự đi xét nghiệm không được chấp nhận. Không đồng ý với quyết định xử phạt thì có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện, như bài không đồng ý quyết định xử phạt nồng độ cồn hướng dẫn. Trình tự đo chung có ở bài đo nồng độ cồn: quyền và trình tự.
Nếu đang ăn keto, dùng thuốc tiểu đường hay có bệnh gan, tiêu hóa, hãy hỏi bác sĩ về nguy cơ này. Bài không thay cho lời khuyên y khoa hay tư vấn pháp lý.
Ghi chú về nguồn
Thông tin pháp lý theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (Điều 9, Điều 87), Nghị định 168/2024/NĐ-CP (Điều 7) và Nghị định 238/2026/NĐ-CP, Thông tư 73/2024/TT-BCA, Thông tư liên tịch 26/2014/TTLT-BYT-BCA. Quy định có thể thay đổi.
Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674. Trên bảng giá, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt.
Các bài khác về rượu bia và giao thông có ở mục nồng độ cồn, còn quy định chung ở chuyên mục an toàn và pháp lý.