Đi xe máy buổi tối trên các trục lớn ở Hà Nội, bạn có thể gặp tổ công tác ra hiệu dừng xe, và việc kiểm tra ma túy người lái xe có thể diễn ra ngay tại chốt. Người lần đầu gặp cảnh này thường lúng túng: luật cấm chính xác điều gì, mình có buộc phải làm theo không, quyền của mình ở đâu. Bài này đọc nguyên văn các điều luật liên quan và gợi ý cách phối hợp bình tĩnh.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Bài không nêu mức phạt và không mô tả kỹ thuật xét nghiệm; mức xử phạt cụ thể thuộc Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Luật cấm gì: khoản 3 Điều 9
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2025. Khoản 3 Điều 9 xếp vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong cơ thể có chất ma túy hoặc chất kích thích khác mà pháp luật cấm sử dụng.”
Ba điểm cần đọc kỹ:
- Đối tượng là người điều khiển phương tiện. Theo Điều 2, phương tiện giao thông đường bộ gồm cả xe cơ giới và xe thô sơ, không riêng xe máy.
- Luật dùng cụm “trong cơ thể có”, không đặt mức nào được phép.
- Phạm vi gồm cả chất kích thích khác mà pháp luật cấm sử dụng.
Khoản 2 ngay trước đó cấm lái khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn; phần này có ở bài nồng độ cồn khi lái xe máy.
Kiểm tra ma túy người lái xe: căn cứ để dừng xe
Nhiều người nghĩ chỉ khi có lỗi mới bị dừng. Thực ra, điểm a khoản 5 Điều 65 cho Cảnh sát giao thông quyền dừng phương tiện theo Điều 66 để kiểm tra việc chấp hành quy tắc giao thông, điều kiện của phương tiện và “điều kiện của người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ”.
Điều 66 nêu bốn căn cứ dừng xe: phát hiện vi phạm; thực hiện theo mệnh lệnh, kế hoạch tuần tra, kiểm soát của cấp có thẩm quyền; phục vụ an ninh, trật tự, phòng, chống tội phạm và một số nhiệm vụ khác; có tin báo, tố giác. Căn cứ theo kế hoạch giải thích vì sao người không có lỗi vẫn có thể được dừng ở chốt kiểm soát giao thông. Khoản 3 Điều 65 cũng cho biết ngoài Cảnh sát giao thông, lực lượng khác trong Công an nhân dân có thể được huy động phối hợp tuần tra, kiểm soát.
Luật 36/2024 không mô tả từng bước kiểm tra tại chốt; khoản 7 Điều 65 giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định quy trình tuần tra, kiểm soát của Cảnh sát giao thông, nên bài này không đoán quy trình. Với tai nạn, điểm a khoản 2 Điều 83 đưa việc kiểm tra nồng độ cồn, chất ma túy vào nội dung điều tra, giải quyết tai nạn.
Nghĩa vụ chấp hành và quyền của người lái
Khoản 4 Điều 9 cấm hành vi “xúc phạm, đe dọa, cản trở, chống đối hoặc không chấp hành hiệu lệnh, hướng dẫn, yêu cầu kiểm tra, kiểm soát của người thi hành công vụ về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ”. Nói cách khác, từ chối hay né yêu cầu kiểm tra tự nó đã là một hành vi bị cấm.
Khoản 2 Điều 72 ghi trách nhiệm của người điều khiển phương tiện, trong đó có chấp hành hiệu lệnh dừng phương tiện, yêu cầu kiểm tra, kiểm soát (điểm b) và hỗ trợ, hợp tác với lực lượng bảo đảm trật tự, an toàn giao thông (điểm c).
Luật cũng ghi rõ quyền của bạn ở khoản 1 Điều 72:
- Điểm b: được thông báo về căn cứ dừng phương tiện để kiểm tra, kiểm soát; nội dung và kết quả kiểm tra, kiểm soát; hành vi vi phạm và biện pháp xử lý.
- Điểm c: giải trình, khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Nếu người điều khiển không chấp hành hiệu lệnh dừng và bỏ chạy, khoản 2 Điều 73 cho phép người thi hành công vụ truy đuổi để ngăn chặn, xử lý. Vì vậy, đừng quay đầu xe hay tăng ga khi thấy chốt.
Hợp tác tại chốt thế nào cho gọn
Cách đọc hiệu lệnh dừng xe được giải thích ở bài hiệu lệnh tay của cảnh sát giao thông. Khi đã được ra hiệu vào chốt:
- Giảm tốc từ xa, bật xi nhan, vào đúng vị trí được chỉ dẫn, không phanh gấp giữa làn.
- Hỏi lịch sự căn cứ dừng và nội dung kiểm tra nếu chưa được thông báo. Đó là quyền ở điểm b khoản 1 Điều 72.
- Làm theo hướng dẫn của người thi hành công vụ và không tự ý rời chốt khi chưa được cho đi.
- Nói trước nếu đang dùng thuốc theo đơn của bác sĩ, đưa đơn thuốc nếu có. Bài này không nhận định thuốc nào ảnh hưởng tới kết quả; điều đó cần hỏi bác sĩ, dược sĩ.
- Đọc kỹ mọi văn bản trước khi ký. Không đồng ý thì dùng quyền giải trình, khiếu nại thay vì tranh cãi tại chỗ; khách nước ngoài nên đề nghị hỗ trợ phiên dịch.
Tình huống người thuê xe hay hỏi
Đang thuê xe ở Long Biên, tối qua cầu Chương Dương về phố cổ Hoàn Kiếm thì gặp chốt, có cần gọi cửa hàng không? Không bắt buộc với một lần kiểm tra bình thường. Nếu có văn bản liên quan đến chiếc xe, hãy chụp lại và báo Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, qua số 0942467674 trong giờ 09:00–21:00 để hai bên cùng nắm việc.
Bạn đi cùng đã dùng chất cấm và muốn cầm lái thay? Khoản 3 Điều 9 cấm chính người đó điều khiển phương tiện. Đừng đưa chìa khóa; gọi xe khác cho họ về.
Uống thuốc cảm rồi lái có sao không? Tôi không trả lời thay bác sĩ. Đọc hướng dẫn sử dụng, hỏi dược sĩ, và thấy không tỉnh táo thì đừng lái.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: văn bản trên Cổng Chính phủ; bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Đã đối chiếu nguyên văn Điều 2, khoản 2, 3, 4 Điều 9, Điều 65, Điều 66, Điều 72, Điều 73, khoản 3 Điều 81, khoản 2 Điều 83 và khoản 1 Điều 88.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt: văn bản trên Cổng Chính phủ. Cách đọc khung xử phạt có ở bài nghị định xử phạt vi phạm giao thông xe máy.
Tóm lại: không lái khi trong người có chất cấm, và khi được yêu cầu kiểm tra thì chấp hành, hỏi rõ căn cứ, giữ quyền giải trình. Các bài khác nằm trong mục quy định giao thông và chuyên đề an toàn và pháp lý.