Bữa tiếp khách ở một nhà hàng trên phố Trần Duy Hưng, Cầu Giấy, đang đến đoạn “trăm phần trăm”. Sếp nâng ly, khách hàng gật gù, cả bàn quay sang bạn, người duy nhất còn chưa cạn. Bị ép uống rượu bia trong hoàn cảnh này là chuyện rất nhiều nhân viên văn phòng ở Hà Nội từng gặp, nhất là khi lát nữa còn phải tự đi xe máy về. Bài này nói rõ luật quy định gì về việc ép uống, trách nhiệm của người cầm lái, và cách từ chối dứt khoát mà không làm hỏng bữa tiệc.
Bị ép uống rượu bia: Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia nói gì
Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia số 44/2019/QH14 được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2019 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2020. Điều 5 của Luật liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó khoản 1 là:
“Xúi giục, kích động, lôi kéo, ép buộc người khác uống rượu, bia.”
Nội dung khoản này khớp nhau ở nhiều nguồn tra cứu văn bản pháp luật mà chúng tôi đọc được, nhưng chúng tôi chưa đối chiếu được bản đăng Công báo, nên bạn nên xem lại văn bản gốc khi cần dùng cho mục đích chính thức. Bài này không nêu mức xử phạt cho hành vi ép uống.
Mời và ép khác nhau ở đâu
Luật không cấm mời một ly chúc mừng. Điều bị cấm là xúi giục, kích động, lôi kéo, ép buộc: nài nỉ khi người kia đã từ chối, đặt điều kiện “không uống là không nể”, dùng vị thế cấp trên để buộc người khác cạn ly. Người lớn tuổi rót một chén mời là phép lịch sự; cả bàn vây lại bắt bạn uống khi bạn đã nói không là chuyện khác.
Quy định này giúp gì cho người bị ép
Ít ai rút điều luật ra giữa bàn nhậu. Giá trị của nó là giúp bạn biết từ chối là quyền chính đáng, không phải sự thiếu nhiệt tình; còn nài ép người khác uống là hành vi pháp luật cấm, không phải nét văn hóa vô hại.
Người cầm lái: luật giao thông cấm tuyệt đối
Ở phía giao thông, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, ghi tại Điều 9 khoản 2 hành vi bị nghiêm cấm:
“Điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.”
Điều đáng nhớ là vi phạm này gắn với người cầm lái. Khi bị dừng xe kiểm tra, câu “tại sếp ép” hay “khách hàng bắt uống” không làm hơi thở bớt cồn. Mức xử phạt cụ thể nằm ở Nghị định 168/2024/NĐ-CP; bài này không nêu ngưỡng đo hay mức phạt. Ngoài chuyện luật, cồn làm chậm phản xạ, mà đường về buổi tối qua các trục đông như Phạm Hùng hay cầu Chương Dương không cho phép bạn lơ là.
Trước bữa nhậu: chuẩn bị để không bị dồn vào thế khó
Cách từ chối dễ nhất là không phải từ chối giữa chừng. Vài việc nên làm trước khi ngồi vào bàn:
- Quyết định chuyện xe từ lúc rời văn phòng. Nếu biết bữa này khó tránh rượu, để xe lại ở hầm tòa nhà nếu được gửi qua đêm, đi taxi hoặc xe ôm công nghệ tới nhà hàng.
- Nói trước với người tổ chức. Nhắn riêng cho trưởng phòng hoặc người chủ trì: “Tối nay em đi xe máy, em xin phép không uống, em lo phần gọi món và đưa khách về.” Nói riêng, nói sớm thì người chủ trì có thể đỡ lời cho bạn.
- Chọn chỗ ngồi. Ngồi cạnh người cũng không uống, tránh ngồi giữa nhóm hay “dô” nhất.
- Gọi đồ uống của mình ngay từ đầu. Cốc trà đá đặt sẵn trước mặt là ly để bạn nâng.
Cách từ chối uống rượu khi đi xe: mẫu câu theo từng người mời
Nguyên tắc chung: ngắn, có lý do rõ, lặp lại cùng một ý, không xin lỗi quá nhiều. Càng giải thích dài, người mời càng có chỗ để nài.
Khi cấp trên mời
- “Em cảm ơn anh, em đi xe máy về nên em xin nâng ly nước chúc anh.”
- “Em còn chạy xe về Long Biên, em giữ tỉnh để mai làm việc cho tốt ạ.”
Giọng nhẹ, nâng ly nước cùng lúc với mọi người, và nói rõ ngay từ lần đầu.
Khi khách hàng mời
Khách hàng khó từ chối nhất. Hãy biến lời từ chối thành sự chu đáo: “Hôm nay em là người lo đưa đón, em xin phép không uống để anh chị yên tâm.” Rồi chủ động rót trà, gọi thêm món, hỏi chuyện công việc. Bạn vẫn đang tiếp khách, chỉ là không bằng ly rượu.
Khi đồng nghiệp hay bạn bè nài
Với người ngang hàng, có thể thẳng hơn một chút: “Tớ đi xe, hôm nay tớ không uống, ông đừng rót nhé.” Nếu bị trêu, cười cho qua và nhắc lại đúng câu đó. Không cần tranh luận, không cần chứng minh tửu lượng.
Khi bị ép đến cùng hoặc đã lỡ uống
Nếu bàn nhậu không chịu dừng, bạn có quyền về sớm: cảm ơn chủ tiệc, nói “em xin phép về trước”, gọi xe và rời đi.
Nếu đã lỡ uống, dù chỉ một ly, đừng tự nhủ “đi chậm là được”. Để xe lại ở bãi gửi có người trông, giữ vé, chụp ảnh biển số, gọi xe về và quay lại lấy xe khi đã thực sự tỉnh. Không ngồi sau xe của người cũng đã uống. Cách sắp xếp gửi xe và về nhà trong tuần nhiều tiệc có ở bài tuần tất niên dày lịch tiệc ở Hà Nội. Nếu băn khoăn về chuyện đi làm sáng hôm sau, đọc thêm bài đêm trước uống nhiều, sáng sau có bị xử lý nồng độ cồn không.
Nếu bạn là người chủ trì bữa tiệc
Hỏi trước ai đi xe, không rót cho người đã nói không, đặt sẵn trà trên bàn và gọi xe cho người đã uống. Bữa tiếp khách chu đáo là bữa mà mọi người đều về đến nhà.
Khi đang đi xe máy thuê
Vi phạm nồng độ cồn gắn với người cầm lái, xe thuê hay xe nhà như nhau. Đã uống thì không lái, để xe ở nơi an toàn. Việc gửi, nhận lại hay đổi lịch trả xe cần xác nhận trực tiếp với cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên qua số 0942467674, trong giờ 09:00 đến 21:00.
Ghi chú về thông tin trong bài
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Phần trích Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia số 44/2019/QH14 (Điều 5 khoản 1) được đối chiếu qua nhiều nguồn tra cứu, chưa đối chiếu Công báo. Phần trích luật giao thông dẫn theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 9 khoản 2.
Tóm lại, ép người khác uống là hành vi luật cấm, còn lái xe khi có cồn là trách nhiệm của chính người cầm lái. Quyết định chuyện xe từ trước, nói rõ ngay lần đầu được mời, nâng ly nước thay rượu và về sớm nếu cần. Các bài khác về chủ đề này nằm trong mục nồng độ cồn, và các quy định khi đi xe máy ở Hà Nội được gom ở chuyên mục an toàn và pháp lý.