Mới lên Hà Nội học hoặc đi làm, được anh họ ở Cầu Giấy hay bạn cùng quê ở Long Biên đưa chìa khóa, bạn dễ nghĩ mượn xe máy hay thuê xe thì mượn là xong, vì không mất tiền thuê. Nhưng khi bị kiểm tra giấy tờ, va chạm hoặc xe hỏng giữa đường, ba việc mới lộ ra: giấy tờ nào phải có, ai chịu trách nhiệm, và chi phí thật nằm ở đâu. Bài này đi theo ba việc đó, cân bằng cho cả hai cách và nói rõ khi nào mượn là hợp lý hơn.
Chỉ Luật 36/2024 được đọc nguyên văn; phần Bộ luật Dân sự ghi theo tóm tắt, chưa đối chiếu Công báo. Đây là thông tin chung, không thay tư vấn pháp lý riêng; quy định có thể thay đổi.
Mượn xe máy hay thuê xe: giấy tờ người lái phải mang theo
Điều 56 khoản 1 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 viết: “Khi tham gia giao thông đường bộ, người lái xe phải mang theo các giấy tờ sau đây”. Bốn loại gồm chứng nhận đăng ký xe, giấy phép lái xe phù hợp, chứng nhận kiểm định đối với xe cơ giới theo quy định, và chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới. Áp vào xe mượn:
-
Chứng nhận đăng ký xe đứng tên chủ xe, nên bạn phải xin chủ xe đưa cùng chiếc xe. Luật viết “người lái xe”; đọc câu chữ, chúng tôi không thấy chỗ nào buộc người lái phải là chủ xe. Bản sao có chứng thực chỉ được nêu cho xe đang thế chấp, kèm giấy xác nhận của tổ chức tín dụng, nên một bản photo thường chưa chắc đủ.
-
Giấy phép lái xe của chính bạn, theo Điều 56, phải “đang còn điểm, còn hiệu lực phù hợp với loại xe đang điều khiển”. Điều 57 khoản 1 điểm a: hạng A1 cấp cho người lái mô tô hai bánh có dung tích xi-lanh đến 125 cm3 hoặc công suất động cơ điện đến 11 kW; xe lớn hơn thuộc hạng khác, nên hãy hỏi chủ xe dung tích trước khi nhận. Xe gắn máy có điều kiện riêng ở Điều 56 khoản 4; bài không bàn loại này, hãy kiểm tra quy định hiện hành và hỏi.
-
Kiểm định và bảo hiểm. Xe máy có phải kiểm định theo quy định hiện hành hay không, bài không khẳng định, hãy hỏi. Với bảo hiểm bắt buộc, xin xem giấy chứng nhận còn hạn và chụp ngày hết hạn.
Phía người cho mượn cũng có điều luật: Điều 9 khoản 7 nghiêm cấm “Giao xe cơ giới, xe máy chuyên dùng cho người không đủ điều kiện theo quy định của pháp luật để điều khiển xe tham gia giao thông đường bộ”. Chủ xe hỏi xem bằng lái của bạn là bình thường, đừng phật ý. Khoản 8 cùng điều cấm đưa xe không bảo đảm an toàn kỹ thuật tham gia giao thông, nên hãy kiểm tra phanh, đèn, gương, lốp và còi trước khi chạy.
Trách nhiệm khi va chạm hoặc xe hỏng: lời nói và văn bản
Theo tóm tắt của nhiều trang tư vấn pháp luật, Bộ luật Dân sự 2015 coi mượn tài sản là việc bên cho mượn giao tài sản để dùng trong một thời hạn mà không phải trả tiền; bên mượn phải giữ gìn, dùng đúng mục đích, trả lại đúng hạn, và làm hư hỏng hoặc mất thì có thể phải bồi thường. Bài không ghi số điều vì các nguồn không thống nhất.
Nếu va chạm gây thiệt hại cho người khác, cũng theo tóm tắt, xe cơ giới là nguồn nguy hiểm cao độ; chủ sở hữu đã giao xe cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ khi có thỏa thuận khác. Điều đó không có nghĩa chắc chắn người mượn trả hay chủ xe thoát hẳn; mỗi vụ do cơ quan có thẩm quyền xác định. Bài người thuê xe máy gây thiệt hại cho người khác đọc kỹ điều này.
Xe hỏng vì tình trạng kỹ thuật thì sao? Điều 43 khoản 2 điểm b gom chung chủ xe và người điều khiển: “Phải bảo dưỡng, sửa chữa để bảo đảm duy trì tình trạng kỹ thuật của phương tiện”. Luật không chia riêng từng tình huống, nên hãy kiểm tra xe trước khi nhận và báo ngay khi thấy bất thường.
Ba việc sau là khuyến nghị, không phải điều luật: nhắn tin xác nhận bạn mượn xe từ ngày nào đến ngày nào; chụp bốn phía xe, đồng hồ xăng và giấy bảo hiểm; nói trước ai lo nếu xe hỏng, va chạm, hoặc có thông báo vi phạm gửi tới sau khi đã trả xe.
Chi phí thật ngoài tiền thuê
Xăng, hao mòn và tiền gửi xe khi mượn vài ngày đã có ở bài mượn xe máy hay tự thuê xe khi ở Hà Nội vài ngày; ở đây chỉ nói phần còn lại.
Mượn. Khoản lớn nhất thường nằm ở lúc có sự cố: tiền sửa, những ngày chủ xe thiếu xe, và chuyện hai bên hiểu khác nhau. Những khoản ấy không có bảng giá, chỉ có thỏa thuận. Mượn vài tuần đến vài tháng thì xe thành xe của bạn trên thực tế, giấy tờ vẫn đứng tên họ. Muốn dùng lâu, hai bên có thể bàn mua lại; Điều 39 khoản 2 nêu điều kiện cấp chứng nhận đăng ký khi đổi chủ xe, gồm chứng nhận thu hồi đăng ký xe, chứng nhận quyền sở hữu hợp pháp và chứng từ hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Thủ tục và lệ phí bài không nêu.
Thuê. Tiền thuê theo mức niêm yết, ví dụ Honda Wave ngày 150.000 đồng, Honda Vision ngày 200.000 đồng; giá tuần, tháng và xe khác xem ở trang bảng giá. Đặt cọc xác nhận trực tiếp; xe máy điện, xe đạp điện liên hệ để hỏi giá. Thời gian và chi phí giao nhận phải xác nhận trước, và chỉ giao trong giờ mở cửa. Bài không nói thuê rẻ hơn hay mượn rẻ hơn, vì còn tùy bạn dùng bao nhiêu ngày.
Chọn cách nào theo hoàn cảnh
-
Mượn hợp lý khi bạn ở ngắn, chủ xe có xe dư, giấy tờ xe đủ, bạn có bằng phù hợp và hai bên nói rõ ai lo gì khi hỏng.
-
Thuê hợp hơn khi chủ xe cũng cần xe vào giờ bạn cần, giấy tờ xe chưa rõ (xe chưa sang tên, giấy để ở quê), hoặc bạn muốn thỏa thuận được ghi lại thay vì nhờ vả.
-
Không dùng xe máy cũng được nếu nhà và nơi làm gần tuyến xe buýt hay tàu điện, hoặc nhờ người nhà đưa đón những ngày hiếm khi đi; xem bài thuê xe máy hay đi xe buýt và tàu điện ở Hà Nội.
Nếu thuê ở cửa hàng Nguyễn Tú: nên hỏi gì
Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942467674, không giao xe ngoài giờ này. Giấy tờ cần đưa, mức cọc, việc giữ bản gốc loại giấy nào, hợp đồng, bảo hiểm và trách nhiệm khi hỏng hay va chạm: bài không có dữ liệu của cửa hàng nên không khẳng định. Hãy hỏi trực tiếp, nhắn lại để có chữ, xin biên nhận nếu giao giấy tờ gốc, và hỏi thêm việc đi xa khỏi Hà Nội có được không.
Nguồn: Luật số 36/2024/QH15, đã đọc nguyên văn Điều 9, 39, 43, 56 và 57; Bộ luật Dân sự tra ở cổng tra cứu văn bản của Chính phủ. Các so sánh khác nằm ở mục so sánh khi thuê xe máy, kiến thức chung về xe ở chuyên mục xe máy.