Đưa mẹ đi lễ ở chùa Trấn Quốc, hay chở bạn mặc áo dài tới một đám cưới bên Long Biên, rồi thấy người ngồi nghiêng sau xe Wave vì chiếc váy không cho dạng chân: tình huống này khá quen ở Hà Nội. Bài này không phán xét trang phục hay cách ngồi của ai, chỉ giúp hiểu luật nói gì, chỗ nào luật không nói rõ, và làm gì để chuyến đi vững hơn.
Ngồi nghiêng sau xe Wave: luật nói gì về người được chở
Căn cứ là Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, đọc theo văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH. Điều 33 khoản 1 ghi người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy “chỉ được chở một người”, trừ một số trường hợp được chở tối đa hai người. Khoản 2 yêu cầu người lái và người được chở “phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách”. Khoản 4 liệt kê việc người được chở không được làm: “a) Mang, vác vật cồng kềnh; b) Sử dụng ô; c) Bám, kéo hoặc đẩy các phương tiện khác; d) Đứng trên yên, giá đèo hàng hoặc ngồi trên tay lái; đ) Hành vi khác gây mất trật tự, an toàn giao thông đường bộ.”
Đọc đúng chữ thì danh sách ở khoản 4 không gọi tên tư thế ngồi nghiêng của người được chở. Cụm “ngồi về một bên điều khiển xe” nằm ở khoản 3 điểm e và dành cho người lái, xem bài buông hai tay, ngồi lệch một bên khi lái xe máy. Vì vậy bài này không khẳng định luật cho phép hay cấm người ngồi sau ngồi nghiêng; điểm đ là câu mở, việc xét một tình huống cụ thể thuộc cơ quan có thẩm quyền. Đây là thông tin chung, không thay tư vấn pháp lý riêng, quy định có thể thay đổi; hãy đối chiếu bản hiện hành tại cổng thông tin Chính phủ.
Ngồi nghiêng hay hai chân hai bên: chọn thế nào cho vững
Tài liệu an toàn giao thông dành cho học sinh mô tả người ngồi sau ngồi ngay ngắn, bám nhẹ vào hông người lái; một số tài liệu nước ngoài nói rõ hơn là ngồi hai chân hai bên, bàn chân đặt lên chỗ để chân. Chưa thấy văn bản trong nước so sánh trực tiếp hai kiểu ngồi. Một bài báo nước ngoài về ngồi nghiêng cảnh báo xe có thể loạng choạng khi vào cua gắt hoặc phanh gấp.
Nên rút ra một nhận định dè dặt: ngồi nghiêng thường có ít điểm tựa hơn, nên cả hai người cần cẩn thận hơn. Ba hướng lựa chọn:
- Trang phục cho dạng chân thoải mái: ngồi hai chân hai bên thường vững hơn. Áo dài vốn có hai tà xẻ và mặc kèm quần, nhiều người gom tà lên đùi rồi ngồi như bình thường.
- Trang phục khó dạng chân: ngồi nghiêng là lựa chọn của khá nhiều người; khi đó làm theo các bước dưới đây.
- Đường dài, đường đông, hoặc người ngồi sau chưa vững: cân nhắc đi hai xe, hoặc hỏi tiệm về nhóm xe ga như Click, Mio, Vision, Air Blade.
Đặt chân, chỗ bám và dáng ngồi của người ngồi nghiêng
Chưa có tài liệu chính thức mô tả cách đặt chân khi ngồi nghiêng, nên đây là gợi ý thực tế, mô tả chung, không thay hướng dẫn của hãng xe.
- Lên khi xe đã đứng vững. Người lái ngồi trước, hai chân chạm đất, giữ phanh rồi mới báo người sau. Nhìn xem ống xả nằm bên nào, nếu thuận thì lên xuống ở phía không có ống xả.
- Ngồi sát người lái, không ra mép yên, vì ở mép yên người ngồi dễ trượt hơn khi phanh hoặc qua gờ giảm tốc.
- Khép hai bàn chân, đặt lên chỗ để chân phía mình hướng ra, nếu xe có. Không để chân buông thõng gần bánh sau hay ống xả.
- Bám chắc nhưng nhẹ. Một tay ở hông người lái, tay kia vịn tay nắm phía sau nếu xe có (hãy nhìn trên xe thuê). Không ghì cổ, không kéo áo người lái.
- Mũ cài quai trước khi lăn bánh, búi tóc gọn để mũ ôm vừa đầu.
Đồ mang theo cũng có giới hạn từ khoản 4: túi nhỏ đeo chéo thì ổn, lễ vật hay bó hoa cồng kềnh không nên ôm trên xe, còn ô thì để lại.
Người lái bù thăng bằng: xuất phát, vào cua và dừng đèn đỏ
Người ngồi nghiêng khó tự giữ mình khi xe giật, nên người lái làm mọi thứ chậm hơn và báo trước. Trọng tâm hơi lệch về một phía, vì vậy hãy giữ tay lái đều, tránh bẻ lái đột ngột.
- Hỏi “ngồi vững chưa?” rồi mới nhích ga. Thống nhất một tín hiệu, ví dụ vỗ nhẹ vào vai khi muốn xe chậm lại.
- Đổi số êm. Theo thông tin phổ biến, Wave dùng ly hợp tự động, không có tay côn; đổi số bằng cần số ở chân và nhả ga nhẹ khi đổi. Cấu tạo từng đời xe có thể khác, hãy nhờ cửa hàng chỉ đúng chiếc bạn thuê.
- Phanh sớm, nhẹ và đều. Ở đoạn đông như Nguyễn Văn Cừ giờ tan tầm, nhìn xa để nhả ga sớm.
Vào cua thì giảm tốc trước, ôm cua rộng, nghiêng ít; người ngồi sau nghiêng cùng xe, không ngả ngược lại. Dốc lên xuống cầu Chương Dương là nơi nên chậm hơn thường lệ.
Khi chờ đèn đỏ, đừng tắt máy: Điều 18 khoản 1 ghi “Khi dừng xe không được tắt máy và không được rời khỏi vị trí lái”, chỉ trừ các trường hợp luật liệt kê. Người lái giữ phanh, hai chân chạm đất vững. Người ngồi sau không đổi chỗ chân hay chỉnh váy giữa lúc dừng; cần thì báo trước rồi làm chậm, vì cử động lớn phía sau làm xe lắc.
Ống xả và vạt áo: hai điều dễ bị bỏ quên
Ống xả. Sau một đoạn chạy, ống xả có thể rất nóng. Các cơ sở y tế nhiều lần cảnh báo bỏng ống xả khá thường gặp, vết nhìn nhỏ nhưng có thể sâu; nếu bị bỏng, hãy xử trí theo hướng dẫn y tế, không tự bôi thuốc dân gian. Phòng ngừa là nhìn ống xả trước khi lên, giữ chân và vạt áo cách xa, lúc xuống xe cũng nhấc chân cao qua.
Vạt áo, tà váy. Báo chí trong nước nhiều lần ghi nhận người ngồi sau bị váy, áo chống nắng cuốn vào bánh xe. Với tà áo dài hay váy dài, gom vải lên đùi và giữ bằng tay hoặc chính đùi, không để buông về phía bánh sau. Nhìn trên xe thật xem có phần che bánh sau và che xích hay không, đừng mặc định là có.
Hỏi tiệm và tính giờ trước chuyến đi
Nếu thuê Wave để chở người thân đi tiệc hay đi lễ, hãy hỏi tiệm xe có chỗ để chân và tay nắm phía sau không, có mũ cho người được chở không; điều nào tiệm chưa nêu thì xác nhận trực tiếp. Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên mở cửa từ 09:00 đến 21:00, nên nhận xe sau 09:00 và tính đường để trả trước 21:00. Muốn trả muộn hơn, hỏi và xác nhận trực tiếp qua số 0942467674 hoặc trang liên hệ.
Tóm lại: luật không gọi tên ngồi nghiêng ở danh sách dành cho người được chở, nhưng không có nghĩa mọi cách ngồi đều vững như nhau. Nếu chọn ngồi nghiêng, hãy ngồi sát, chân gọn, bám chắc, còn người lái chạy chậm và báo trước. Các bài khác về dòng xe này nằm ở mục Honda Wave, các dòng xe khác ở chuyên mục xe máy.