Wave xuống dốc dùng số là thói quen quyết định chuyến đi đồi núi quanh Hà Nội có êm hay không. Khách thuê Honda Wave lên Tam Đảo, Ba Vì hay vòng quanh Sóc Sơn thường lo khâu leo dốc, nhưng lúc dễ gặp chuyện lại là chặng đổ xuống: xe nhẹ, trôi nhanh, tay bóp phanh mãi đến mỏi, rồi phanh bắt đầu có mùi khét và kém ăn dần. Bài này đi vào những gì riêng của chiếc Wave: cần số không có tay côn, phanh sau dạng đùm, thân xe nhẹ.
Vì sao Wave xuống dốc dùng số an toàn hơn chỉ bóp phanh
Khi Wave đang vào số và bạn nhả hết ga, bánh sau vẫn nối với máy. Xe muốn lăn nhanh hơn thì phải kéo máy quay nhanh theo, và chính sức cản đó giữ tốc độ lại. Đó là phanh động cơ: lực hãm đều, không sinh nhiệt ở má phanh và không kém đi dù dốc dài đến đâu.
Phanh thì ngược lại. Mỗi lần bóp, má phanh biến tốc độ thành nhiệt. Giữ phanh liên tục suốt đoạn đèo thì nhiệt không kịp thoát ra. Phanh sau của Wave là phanh cơ dạng đùm, kín trong bầu bánh xe, nên khi nóng lên thì độ bám giảm rõ. Phanh trước tùy phiên bản là đĩa hoặc đùm; đĩa chịu nhiệt tốt hơn, nhưng nóng quá cũng mất lực. Cách giảm tốc bằng số trong phố có ở bài phanh động cơ trên xe số khi chạy trong phố; ở đây chỉ bàn dốc dài.
Nói ngắn gọn: trên dốc dài, để số làm phần việc chính, phanh chỉ làm phần chỉnh tốc độ.
Chọn số nào cho từng kiểu dốc
Wave có bốn số, sang số bằng cần chân và không có tay côn. Cách chọn đơn giản nhất là chọn đúng số mà bạn sẽ dùng nếu phải leo chính con dốc đó.
- Dốc thoải, đường rộng, ít cua: số 3 thường đủ.
- Dốc vừa, có cua liên tiếp: số 2. Đây là số dùng nhiều nhất trên đường đèo ngoại thành.
- Dốc gắt, cua tay áo hoặc mặt đường xấu: số 1, chạy chậm hẳn.
- Số 4 gần như không dùng khi đổ dốc dài. Lực hãm ở số cao rất yếu.
Dấu hiệu chọn đúng số: không cần đụng phanh mà xe vẫn giữ tốc độ gần như ổn định, hoặc chỉ tăng chậm. Nếu xe cứ tăng tốc dù đã nhả ga, hãy về thêm một số. Nếu máy rú quá cao, nghe gằn và gấp, hãy giảm tốc bằng phanh một chút rồi lên lại một số.
Về số trước đỉnh dốc, không về giữa chừng
Nguyên tắc quan trọng nhất là về số khi xe còn chậm, tức là ngay trên đỉnh dốc hoặc trước khúc cua đầu tiên. Xe đã trôi nhanh mới về số thì máy bị kéo vọt, bánh sau có thể giật trên mặt đường ẩm.
Trình tự với Wave:
- Nhả hết ga khi gần tới đỉnh dốc.
- Bóp nhẹ cả hai phanh để tốc độ xuống thấp.
- Đạp cần số về từng nấc, mỗi nấc nhả chân hẳn ra rồi mới đạp tiếp.
- Khi đã ở số cần dùng, để tay ga đóng và bắt đầu đổ dốc.
Một điều rất riêng của xe côn tự động: khi bạn đè chân lên cần số, côn được nhả ra. Vì thế đừng để mũi chân hay gót chân tựa lên cần số suốt đoạn xuống dốc. Chân đè nhẹ là phanh động cơ biến mất mà bạn không hay biết. Đặt hai bàn chân lên gác chân, mũi giày cách cần số một khoảng.
Không về số mo, không tắt máy thả dốc
Nhiều người tiếc xăng, tắt máy hoặc gạt về số mo để xe tự trôi. Đây là thói quen nên bỏ hẳn, vì ba lý do:
- Mất toàn bộ phanh động cơ. Mọi lực hãm dồn hết lên hai bộ phanh, đúng điều ta muốn tránh.
- Khó vào số lại khi xe đang nhanh. Vào số giữa dốc, xe giật và dễ mất thăng bằng ở cua.
- Tắt máy làm xe nặng tay và mất đèn. Khi đổ dốc trong sương ở Tam Đảo, đèn và còi là thứ bạn cần nhất, không nên tự tắt chúng đi.
Phối hợp phanh trước và phanh sau từng nhịp
Kể cả khi đã chọn đúng số, vẫn có lúc cần phanh: trước khúc cua, khi gặp xe phía trước, hoặc đoạn dốc bỗng gắt hơn.
Phanh theo nhịp, không giữ liên tục. Bóp cả hai phanh một lực vừa phải trong vài giây, tốc độ giảm xuống mức mong muốn thì nhả hẳn ra cho phanh nghỉ. Má phanh có thời gian tản nhiệt giữa các lần bóp.
Dùng cả hai phanh, phanh trước nhẹ nhàng. Khi xuống dốc, trọng lượng dồn về bánh trước nên phanh trước có hiệu quả lớn. Bóp phanh trước từ từ, tăng dần, không bóp gắt. Phanh sau đạp nhẹ, chủ yếu để giữ xe thẳng. Đạp phanh sau quá mạnh trên dốc dễ làm bánh sau trượt, vì bánh sau lúc này nhẹ hơn.
Phanh xong trước khi vào cua. Giảm tốc khi xe còn đi thẳng, vào cua với tay ga đóng và phanh đã nhả, ra khỏi cua mới tiếp tục. Phanh giữa cua trên xe nhẹ như Wave dễ làm xe đứng thẳng lên và trôi ra ngoài.
Nếu mặt đường ướt hoặc vừa mưa, phanh cơ của Wave kém ăn hơn lúc khô, cách xử lý được nói trong bài Honda Wave phanh cơ khi đường ướt.
Ví dụ thực tế trên dốc ngoại thành
Tam Đảo. Chặng từ thị trấn Tam Đảo đổ xuống chân núi dài, nhiều cua gấp, hay có sương và mặt đường ẩm vào buổi sáng. Với Wave, về số 2 ngay khi rời thị trấn, gặp các cua gắt thì về số 1. Nghỉ ở một chỗ tránh rộng giữa chặng để phanh nguội bớt. Bài Tam Đảo bằng xe máy từ Hà Nội có thêm chi tiết về sương và lộ trình.
Ba Vì. Đường trong khu vườn quốc gia hẹp, nhiều đoạn dốc ngắn nối tiếp và có cả xe khách đi lên. Ở đây số 2 là lựa chọn chính, chú ý giữ bên phải và không lấn làn ở cua khuất.
Sóc Sơn. Dốc quanh các khu đồi không cao nhưng có đoạn trải sỏi. Số 3 là đủ, tránh phanh mạnh trên chỗ có đá dăm.
Trước khi đi, nên tập ngay trong thành phố. Các dốc dẫn lên đê sông Hồng phía Long Biên, hay dốc xuống của cầu Vĩnh Tuy, đủ để bạn quen cảm giác nhả ga ở số thấp. Nếu cần một bản tổng quát hơn cho mọi loại xe số, bài xuống dốc dài: về số sớm và phanh nhịp là nơi bắt đầu tốt.
Dấu hiệu cần dừng lại kiểm tra
Dừng xe ở chỗ an toàn nếu bạn thấy một trong các dấu hiệu sau: phanh có mùi khét, tay phanh hoặc bàn đạp phanh phải bóp sâu hơn lúc đầu mới ăn, hay xe rung khi phanh. Để xe nghỉ vài phút, không đổ nước lên bầu phanh đang nóng. Nếu sau khi nghỉ phanh vẫn kém, hãy báo cửa hàng và mô tả rõ tình trạng trước khi chạy tiếp.
Tóm lại
Xuống dốc dài bằng Wave chỉ cần nhớ bốn việc: về số trước đỉnh dốc, để máy nổ và nhả ga, rời chân khỏi cần số, phanh theo nhịp bằng cả hai phanh. Xem thêm các bài về dòng xe này ở trang Honda Wave và các dòng khác ở chuyên mục xe máy.