Lái xe số qua đường ray trong nội đô Hà Nội, nhiều người thuê xe gặp đúng một kiểu sự cố: tới sát ray mới nhớ ra mình vẫn đang ở số ba, xe ì xuống, giật một cái rồi tắt máy ngay giữa hai thanh sắt. Với xe tay ga chuyện này hiếm, nhưng xe số như Wave hay Sirius thì phụ thuộc hoàn toàn vào việc bạn chọn số và giữ ga ra sao trong mấy giây trước khi bánh trước chạm ray. Bài này không nhắc lại toàn bộ cách quan sát tàu, mà tập trung vào phần tay ga và cần số: chuẩn bị từ đâu, chọn số nào, giữ đà thế nào và xử lý ra sao nếu xe vẫn chết máy.
Nguyên tắc trước hết: có tín hiệu hay barie là dừng
Mọi kỹ thuật về số và ga bên dưới chỉ áp dụng khi đường ray đang trống và được phép qua. Khi đèn tín hiệu nhấp nháy, chuông báo kêu, barie đang hạ hoặc đã hạ, hay nhân viên gác chắn ra hiệu dừng, bạn dừng hẳn trước vạch dừng và chờ. Không lách qua khe barie, không vượt lên khi barie chưa nâng hết, không tin rằng “tàu còn xa”. Không có ngoại lệ, kể cả khi thấy người khác cố vượt.
Ở những điểm giao cắt dân sinh không có barie, bạn vẫn dừng lại quan sát hai phía trước khi qua. Cách nhìn và chờ ở các điểm này đã có trong bài qua đoạn đường ray cắt ngang: chậm và quan sát.
Vì sao xe số qua đường ray dễ chết máy hơn xe ga
Xe ga có bộ ly hợp ly tâm tự lo phần truyền lực: tốc độ thấp thì máy tự nhả, bạn chỉ cần vặn ga. Xe số thì khác. Khi bạn để số cao mà tốc độ tụt xuống quá thấp, máy bị ghì, vòng tua không đủ để kéo bánh sau. Đúng lúc đó, bánh trước gặp gờ ray, xe bị hãm thêm một nhịp, và máy tắt.
Thêm vào đó, xe số phổ thông dùng côn tự động: mỗi lần sang số bạn phải nhả ga, gạt cần, rồi mới vặn lại. Ba thao tác này làm xe hẫng đà trong chốc lát. Trên mặt ray gồ ghề, nhịp hẫng ấy dễ khiến xe khựng, người lái hoảng, bóp phanh và chống chân ngay giữa đường tàu.
Vì vậy, quy tắc ngắn gọn cho người lái xe số là: mọi việc liên quan tới cần số phải xong trước khi tới ray. Khi bánh trước đã lên ray, tay chỉ giữ ga, chân để yên.
Chọn số trước khi qua đường tàu: số mấy là hợp
Không có một con số đúng cho mọi tình huống, nhưng có vài mốc dễ nhớ:
- Đang đi chậm trong dòng xe, chuẩn bị qua ray ngay: về số hai từ khoảng cách đủ xa để kịp sang số xong rồi mới tới gờ ray. Số hai cho xe đủ lực kéo qua gờ mà vẫn chạy đều, không gào máy.
- Vừa dừng chờ barie rồi đi tiếp: khởi hành bằng số một, chạy thẳng qua ray bằng số một, chỉ lên số hai khi bánh sau đã rời khỏi khu vực đường ray.
- Mặt ray cao hơn mặt đường, có dốc nhẹ lên xuống: chọn số một hoặc số hai, đừng giữ số ba. Đoạn dốc nhỏ trước ray là nơi số cao làm xe hụt hơi nhanh nhất.
- Chở thêm người hay đồ nặng: ưu tiên số thấp hơn một bậc so với lúc đi một mình.
Khi không chắc xe đang ở số mấy, cứ đạp về số thấp nhất rồi lên lại thay vì đoán; bài xe số không có đèn báo số có mẹo nhận biết số bằng tiếng máy. Trời mưa, hãy coi mặt ray như mặt kính và về số sớm hơn.
Giữ đà cho đều khi bánh xe lăn trên ray
Đã ở đúng số, việc còn lại là giữ đà.
- Giữ ga ổn định, hơi nhích lên khi bánh trước chạm gờ. Một chút ga thêm bù cho lực cản của gờ ray, giúp máy không bị ghì. Đừng vặn mạnh, vì bánh sau có thể trượt trên mặt sắt.
- Không bóp phanh trên ray. Nếu phải giảm tốc, giảm trước khi tới ray. Phanh trên mặt sắt, nhất là khi ẩm, rất dễ làm bánh trượt.
- Đi thẳng, cắt ray theo góc càng gần vuông càng tốt. Bánh xe máy nhỏ, đi xiên dễ bị khe ray kéo lệch hướng.
- Chân đặt trên gác chân, không chống xuống. Chân chạm đất giữa ray vừa làm mất thăng bằng vừa dễ bị kẹt.
- Nhìn về phía trước, qua khỏi ray. Mắt hướng về chỗ bạn muốn tới, không nhìn chằm chằm xuống mặt sắt.
Các điểm cắt ngang quen thuộc trong nội đô
Trong khu trung tâm, đường sắt chạy dọc trục Lê Duẩn, Giải Phóng và cắt qua nhiều phố đông. Các điểm như đầu phố Khâm Thiên hay khu vực Trần Hưng Đạo gần ga Hà Nội đều có đặc điểm chung: dòng xe dày, người chờ dồn sát vạch, và khi barie nâng lên thì cả dòng cùng xuất phát một lúc.
Chính lúc xuất phát đồng loạt là khi xe số dễ gặp chuyện nhất. Người lái vội vào số hai cho kịp dòng, xe khựng lại trên ray, người phía sau bấm còi. Cách an toàn là bình tĩnh khởi hành bằng số một, giữ khoảng cách với xe trước để không phải phanh đột ngột trên ray, rồi mới lên số khi đã qua hẳn. Mất thêm một hai giây ở đây không đáng gì so với cảnh xe tắt máy giữa đường tàu.
Nếu xe số vẫn chết máy trên đường ray
Dù đã chuẩn bị, đôi khi xe vẫn tắt máy, nhất là xe đã chạy lâu ngoài nắng hoặc khi bạn lỡ để số cao. Lúc đó, ưu tiên duy nhất là đưa xe và người ra khỏi khu vực đường ray, chưa vội đề lại máy.
- Đạp về số mo trước khi dắt. Xe số côn tự động không có tay côn để bóp, nên ở số mo bánh sau mới quay tự do và bạn dắt xe được ngay.
- Xuống xe, dắt thẳng ra phía trước hoặc về phía gần nhất ra khỏi ray, không đứng giữa hai thanh sắt để đạp cần khởi động hay bấm đề nhiều lần.
- Nếu nghe chuông báo hoặc thấy barie bắt đầu hạ, bỏ xe lại và tự đi ra khỏi đường ray ngay. Tính mạng quan trọng hơn chiếc xe.
- Ra tới chỗ an toàn ven đường mới thử đề lại. Nếu đề vài lần không nổ, đừng cố tiếp; gọi cho cửa hàng để được hướng dẫn.
Với xe thuê từ tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, bạn liên hệ tiệm trong giờ 09:00–21:00 để được hướng dẫn xử lý. Nếu cần hỗ trợ đưa xe về, thời gian và chi phí sẽ được xác nhận trước với bạn.
Tóm lại, xe số qua đường ray an toàn khi bạn tuân thủ tín hiệu và barie, xong việc chọn số trước khi tới ray, giữ ga đều và đi thẳng khi lăn qua, và biết đưa xe ra ngoài trước nếu máy tắt. Những bài khác về cách lái và chăm xe số nằm trong mục xe số, còn so sánh các dòng xe cho thuê có ở chuyên mục xe máy.