Bạn đang chạy trên đường Nguyễn Văn Cừ thì nghe tiếng “lạch cạch” đều đều từ bánh sau, dồn lên khi vặn ga và thưa dần khi nhả. Với xe số thuê, xích xe số bị kêu là chuyện khá phổ biến, và nhiều khi chỉ cần bôi trơn hoặc chỉnh lại độ chùng là êm. Bài này giúp bạn nghe ra đúng tiếng của xích, tự kiểm tra an toàn, biết việc nào làm được ngay và việc nào nên nhường cho cửa hàng.
Xích xe số bị kêu: nghe ra đúng tiếng của xích
Mỗi kiểu kêu thường gợi ra một nguyên nhân khác nhau:
- Lạch cạch, lách cách theo nhịp bánh xe: xích chùng, đập vào càng sau hoặc tấm che xích.
- Rè rè như kéo sợi sắt khi chạy đều: xích khô, thiếu chất bôi trơn.
- Két két, rít lên mỗi lần vặn ga: xích khô kèm bụi bẩn, hoặc răng nhông đã mòn.
Mẹo phân biệt đơn giản: tiếng xích chạy theo tốc độ bánh sau, xe chạy chậm thì kêu thưa, chạy nhanh thì kêu dồn. Thử dựng xe trên chân chống giữa, về số mo, vặn ga nhẹ. Nếu tiếng kêu vẫn còn khi bánh xe không chịu tải thì nhiều khả năng đến từ máy, bạn đọc thêm bài về tiếng lục cục khi tăng ga ở xe máy thuê. Còn nếu tiếng chỉ xuất hiện lúc bóp hoặc thả phanh, nguyên nhân nằm ở má phanh nhiều hơn, và bài phanh xe thuê yếu kèm tiếng kêu sẽ hữu ích hơn.
Vì sao xích xe thuê hay kêu hơn xe nhà
Xe thuê đổi tay người chạy liên tục. Mỗi người một kiểu vặn ga, một quãng đường, và gần như không ai nhớ chuyện bôi trơn xích trong vài ngày mượn xe. Xích vì thế khô dần, giãn dần mà chẳng ai để ý.
Hà Nội cũng có những “kẻ thù” riêng của bộ xích. Hãy tưởng tượng bạn chạy dọc đoạn đê ven sông Hồng vào ngày nắng, bụi cát bám vào lớp dầu còn sót trên xích. Hôm sau trời mưa, lớp bụi ấy thành bùn mịn, chà vào răng nhông mỗi vòng quay và sinh ra tiếng két két khó chịu. Một tình huống khác là giờ tan tầm ở khu phố cổ: vào số thấp, ga giật từng đoạn, xích bị kéo căng rồi chùng liên tục nên giãn nhanh hơn bình thường.
Gộp lại có bốn nhóm nguyên nhân hay gặp: thiếu bôi trơn, xích chùng, bụi bùn bám lâu ngày, và bộ nhông xích đã mòn. Ba nhóm đầu bạn xử lý hoặc báo được, nhóm cuối thường cần thay trọn bộ ở cửa hàng.
Tự kiểm tra xích trong năm phút
Hãy làm đúng thứ tự an toàn: dừng ở chỗ bằng phẳng, tắt máy, đợi máy nguội, dựng xe chắc chắn trên chân chống giữa. Không đưa tay gần nhông khi máy còn nổ. Sau đó:
- Nhìn bằng mắt. Xích còn dầu có màu ánh kim hơi ướt. Xích khô thường xỉn, có vệt nâu gỉ hoặc dính đầy bụi đen.
- Ấn thử độ võng. Dùng ngón tay ấn vào giữa đoạn xích phía dưới. Xích tốt chỉ võng nhẹ, không căng như dây đàn và cũng không lỏng đến mức lắc qua lắc lại.
- Xoay bánh sau bằng tay. Về số mo, xoay từng đoạn và để ý chỗ nào xích chặt hơn chỗ khác. Đoạn chặt, đoạn lỏng cho thấy mắt xích khô cứng hoặc nhông mòn không đều.
- Nhìn răng nhông. Răng nhọn như vây cá hoặc mẻ góc là dấu hiệu bạn không nên tự xử lý nữa.
Bôi trơn xích: làm đúng thì êm ngay
Bôi trơn là việc dễ nhất nhưng cũng dễ làm sai nhất. Trình tự hợp lý như sau:
- Lau sạch trước. Dùng giẻ khô hoặc bàn chải mềm gạt bụi, cát, bùn. Bôi dầu lên lớp bẩn chỉ khiến xích mài mòn nhanh hơn.
- Chọn đúng loại. Dùng dầu hoặc sáp bôi trơn xích chuyên dụng cho xe máy. Hỏi cửa hàng nên dùng loại nào cho xe bạn thuê.
- Bôi vào mặt trong của xích. Xoay bánh sau từng đoạn, bôi đều theo chiều quay để dầu ngấm vào các khớp.
- Chờ ngấm rồi lau phần thừa. Dầu dư bám bụi rất nhanh và dễ văng lên vành bánh.
Hai điều cần tránh: để dầu dính vào lốp hoặc má phanh sau, vì phanh sẽ trơn trượt rất nguy hiểm; và đừng dùng dầu ăn, mỡ đặc hay xăng để rửa xích khi chưa hỏi người am hiểu, vì chúng dễ hút bụi hoặc làm hỏng lớp phớt cao su trong mắt xích. Với xe thuê, bạn nên bôi trơn sau đoạn đường bụi hoặc ngay khi trời tạnh sau mưa, thay vì chờ xích kêu to mới xử lý.
Chỉnh xích xe máy: khi nào cần và ai nên làm
Xích chùng quá thì đập vào càng sau, kêu lạch cạch và dễ tuột khỏi nhông. Xích căng quá cũng không tốt: xe nặng máy, tiếng rít lên, vòng bi và nhông chịu lực lớn nên mòn nhanh. Mục tiêu khi chỉnh là đưa độ võng về mức vừa phải, chứ không phải kéo càng căng càng tốt.
Về nguyên tắc, thợ thường làm các bước sau:
- Nới đai ốc trục bánh sau vừa đủ để bánh xe dịch được.
- Vặn ốc chỉnh hai bên càng sau, đều tay, theo dấu canh thẳng trên càng.
- Kiểm tra lại độ võng của xích và độ thẳng hàng của bánh xe.
- Siết chặt trục bánh sau, rồi kiểm tra lại phanh sau vì độ rơ của phanh cũng thay đổi khi bánh xe dịch chỗ.
Chỉnh lệch một bên, xe có thể bị kéo lệch khi chạy, xích và lốp mòn không đều. Vì thế nếu bạn không quen và không có đồ nghề đúng cỡ, đừng tự chỉnh xe thuê giữa đường. Việc tháo siết hay thay phụ tùng nên hỏi và xác nhận với Nguyễn Tú trước khi tự làm. Hãy gọi cửa hàng, mô tả tiếng kêu và vị trí bạn đang đứng để được hướng dẫn hoặc hẹn xử lý.
Khi nào phải dừng xe và báo cửa hàng
Có những dấu hiệu bạn không nên cố chạy tiếp:
- Xích tuột khỏi nhông hoặc trật hẳn sang một bên.
- Tiếng kêu kèm giật cục, vặn ga mà xe vọt lên nhưng không bám đường.
- Thấy mắt xích hở, nứt hoặc răng nhông mẻ rõ rệt.
- Có mùi khét hoặc xích đập mạnh vào càng sau.
Gặp những trường hợp này, hãy dừng sát lề, tắt máy và ngừng vặn ga. Xích đứt hoặc văng khi đang chạy có thể làm hỏng vỏ máy hoặc khiến bạn mất lái. Bài nên báo cửa hàng ngay khi nào trong lúc thuê xe giúp bạn biết cách báo cho gọn. Nếu thuê xe tại Nguyễn Tú, bạn có thể gọi 0942 467 674 trong khung giờ 09:00–21:00. Những sự cố khác thường gặp trên đường nằm trong mục xử lý sự cố xe máy thuê.
Thói quen nhỏ giữ xích êm cả chuyến đi
- Mỗi sáng trước khi đi, liếc nhanh xích và nghe thử vài mét đầu để phát hiện sớm tiếng lạ.
- Sau mưa hoặc sau đoạn đường bụi, lau xích và bôi một ít chất bôi trơn.
- Hạn chế vào số thấp rồi vặn ga giật liên tục, nhất là khi xe chở nặng.
- Đỗ xe ở chỗ khô ráo, tránh để xích ngâm nước hoặc bùn qua đêm.
Xích mới bắt đầu kêu là lúc xử lý nhẹ nhàng nhất, đừng chờ đến khi phải thay cả bộ. Muốn đọc thêm kinh nghiệm dùng xe số cho chuyến đi dài ngày, bạn ghé chuyên mục xe máy và chọn bài hợp với lịch trình của mình.