Thay dầu phanh xe máy là việc nhỏ nhưng liên quan trực tiếp tới an toàn trên mọi cung đường, nhất là ở Hà Nội nơi phanh phải làm việc liên tục giữa dòng xe dày đặc. Dầu phanh cũ, lẫn nước hoặc cặn bẩn sẽ khiến tay phanh mềm đi, quãng phanh dài ra và mất độ tin cậy đúng lúc cần nhất. Bài viết này giúp bạn biết dấu hiệu và thời điểm cần thay dầu phanh xe máy, kèm cách tự kiểm tra nhanh trước khi tới kỳ bảo dưỡng; các nội dung chăm sóc định kỳ khác đã được gom trong trang bảo dưỡng xe máy.
Dấu hiệu dầu phanh xe máy yếu cần nhận biết
Dấu hiệu dầu phanh xe máy yếu hiện ra trước hết qua cảm giác ở tay. Trước đây chỉ cần bóp nửa hành trình, phanh đã ăn; giờ phải bóp sát hết hành trình mới thấy tác dụng, hoặc phải bóp nhíp nhiều lần liên tiếp khi xuống dốc dài. Tai nghe được tiếng ken két nhẹ khi kéo tay phanh cũng là tín hiệu đáng ngờ, có thể do cặn dầu hoặc má phanh mòn, nhưng nếu kèm theo tay phanh mềm thì dầu phanh là thủ phạm đáng ngờ đầu tiên.
Một nhóm dấu hiệu khác nằm ở hành trình phanh. Khi dầu phanh bị lẫn nước hoặc có bọt khí, phóng xe ở tốc độ thấp thấy phanh ăn chậm hơn hẳn, còn khi vào tình huống cần phanh gấp, tay phanh có cảm giác trượt mượt thay vì dứt khoát. Nếu mới lau sạch vàm phanh mà mực phanh vẫn yếu, khả năng cao dầu đã tới lúc thay chứ không chỉ do bụi bẩn bề mặt.
Thời điểm cần thay dầu phanh xe máy
Không có mốc cố định cho mọi chiếc xe, vì thời điểm thay phụ thuộc vào tần suất đi, tuyến đường thường dùng và thói quen sử dụng phanh. Xe chạy phố, phanh làm việc nhiều lần mỗi ngày, dầu phanh xuống cấp nhanh hơn xe chạy đường trường thoáng. Người đi xe số hoặc xe ga trong nội thành thường xuyên nên để ý dấu hiệu nhiều hơn so với người chỉ đi những cung đường vắng xe.
Điểm cần nhớ là dầu phanh có tính hút ẩm, nghĩa là dầu tự hút nước từ không khí theo thời gian dù xe chạy ít. Nước lẫn vào dầu làm nhiệt độ sôi của cả hệ thống giảm, và khi phanh làm việc nặng, hỗn hợp dầu nước dễ sôi tạo bọt khí khiến phanh yếu đột ngột giữa lần xuống dốc. Vì vậy, xe ít chạy vẫn cần kiểm tra dầu phanh định kỳ, không chỉ tính theo số kilomet đã đi.
Ngoài ra, có những tình huống cần thay gấp chứ không đợi kỳ. Dầu chuyển sang màu sẫm kèm tay phanh mềm rõ, xe từng ngập nước ở đoạn ngập quen thuộc, hoặc xe vừa trải qua đợt đi dốc dài liên tục là ba trường hợp nên đưa xe đi kiểm tra ngay. Dầu phanh hút ẩm mạnh sau khi ngập nước, còn hệ phanh vốn làm việc hết công suất trên dốc, nên cả hai tình huống đều không nên chủ quan chờ tới lịch bảo dưỡng thường lệ.
Tự kiểm tra dầu phanh trước khi thay
Với phần lớn xe máy, bình dầu phanh nằm dễ nhìn ngay phía trên tay phanh phải. Mở nắp kiểm tra khi xe thăng bằng: vạch mức dầu cần nằm giữa mức tối thiểu và tối đa; màu dầu trong hoặc vàng nhạt là còn dùng được, còn màu sẫm đục như nước chè đặc là dầu đã oxy hóa. Nếu mức dầu tụt nhanh mà không thấy vết ướt quanh vàm hay đường ống, có thể má phanh đã mòn đáng kể, và đó là việc cần xử lý trước khi đổ thêm dầu mới.
Đừng quên liếc dọc đường ống dẫn dầu từ bình tới vàm phanh. Vết ướt nhỏ, đầu ống có giọt dầu đọng hoặc màu dầu loang thành vệt đều chỉ ra chỗ rò rỉ. Rò rỉ dầu phanh không thể trì hoãn, vì hệ thống mất dầu dần là tay phanh sẽ mềm dần rồi mất hẳn. Nếu bạn đang đi xe thuê và phát hiện giữa đường, trình tự báo và xử lý đã có sẵn trong mục sự cố khi thuê xe.
Thay dầu phanh đúng cách cần những gì
Việc thay không chỉ là mở ra đổ vào. Đúng quy trình phải xả hết dầu cũ trong hệ thống, tránh để bọt khí lưu lại trong đường ống, rồi bơm dầu mới theo đúng loại mà hãng khuyến nghị cho xe. Dầu phanh các loại không thay thế lẫn lộn cho nhau, và không dùng dầu đã mở nắp lâu ngày, vì lọ dầu để hở đã hút ẩm từ ngay khi mở nắp.
Chọn nơi thay cũng nên dựa vào độ sạch của quy trình. Một xưởng làm đúng sẽ lau sạch vùng quanh bình dầu trước khi mở, dùng dụng cụ khô sạch, và thử phanh nhiều lần sau khi xả dầu trước khi trả xe. Khi nhận xe, bạn nên thử ngay tay phanh ở đoạn vắng: kéo nhanh xem phanh dứt khoát ngay đầu hành trình, đậu xe lại vài phút rồi thử lại lần nữa để chắc chắn không có dầu rò sau khi thay.
Duy trì hệ thống phanh khỏe sau khi thay
Sau lần thay dầu, hệ thống phanh trở lại độ nhạy cũ, nhưng để giữ được trạng thái đó, các bộ phận xung quanh cũng cần chăm sóc. Vệ sinh vàm phanh, kiểm tra má phanh và bố ba càng theo kỳ, giữ lốp đủ áp vì lốp mòn cũng làm đường phanh dài thêm. Kỹ năng phanh đúng trong các tình huống thực tế đã được trình bày trong mục tình huống giao thông, đáng để đọc lại định kỳ.
Một thói quen nhỏ nên duy trì là thử phanh trong vài mét đầu tiên mỗi buổi sáng, nhất là những hôm trời mưa hoặc xe để lâu ngày không đi. Cảm giác tay phanh mỗi sáng giúp bạn nhận ra sớm bất kỳ thay đổi nào trước khi nó trở thành rủi ro giữa dòng xe. Đây cũng là cách kiểm tra hữu ích với xe thuê, khi bạn chưa nắm rõ lịch sử bảo dưỡng của xe.
Ghi nhớ về dầu phanh và an toàn
Tóm lại, khi tay phanh mềm, tiếng ken két xuất hiện hay mức dầu tụt nhanh, đó là lúc cần nghĩ tới việc thay dầu phanh xe máy thay vì trì hoãn tới kỳ bảo dưỡng kế tiếp. Kiểm tra bình dầu định kỳ, thay đúng loại dầu và thử phanh kỹ sau khi thay là ba việc nhỏ giữ cho mọi chuyến đi ở Hà Nội an toàn hơn. Muốn tìm hiểu thêm về cách chăm sóc xe hằng ngày hoặc chọn dòng xe phù hợp, chuyên mục xe máy có đầy đủ các bài viết liên quan.