Cầm lái xe máy là kỹ năng của cảm giác thăng bằng hơn là của lý thuyết, và tập đi xe máy cho người mới muốn có kết quả nhanh thì cần một trình tự hợp lý. Nhiều người mới biết lái xe máy bỏ cuộc ở buổi đầu chỉ vì tập sai chỗ, chọn sai xe hoặc vội vàng ra đường đông. Bài viết gom trình tự từ làm quen xe tới ra đường vắng, kèm các bài tập nhỏ giúp người mới tự tin lên từng buổi; các câu hỏi khác của người mới nằm trong nhóm hỏi đáp người mới.
Tập đi xe máy cho người mới: chọn chỗ và xe trước đã
Chỗ tập quyết định nửa thành công. Một sân bê tông bằng phẳng, bãi xe vắng cuối tuần hay đường ngõ nông thôn ít xe đều là lựa chọn tốt; miễn sao mặt phẳng, rộng đủ để vòng tròn, và xa dòng xe chạy. Đừng tập ngay trên đường phố quanh Hà Nội dù là giờ vắng, vì nơi tập cần cho phép sai: người mới sẽ có lúc chết máy, có lúc tông vạch, và chỗ tập phải chứa đựng được những sai đó.
Xe tập nên nhẹ và yên thấp, chân chạm đất khi ngồi là quan trọng nhất. Người thấp bé nên chọn xe số nhỏ hoặc xe ga mini thay vì cố với chiếc xe to, vì tự tin bắt đầu từ hai chân chạm đất. Xe số giúp hiểu cách máy truyền lực qua côn; xe ga giúp người mới lo ít thao tác hơn. Chọn dòng nào cũng được, miễn là người tập thấy xe vừa sức mình.
Trang bị không thể thiếu: mũ bảo hiểm cài quai, giày bọc mũi kín, quần dài và áo rộng dễ cử động. Người tập nên tập cả lúc trời nắng lẫn lúc trời râm mát, nhưng tuyệt đối không tập lúc mưa ướt, vì cần thăng bằng trên mặt khô trước khi thử mặt trơn.
Người mới biết lái xe máy nên bắt đầu từ đâu
Buổi đầu chỉ nên làm ba việc: dắt xe, ngồi quen và đẩy xe bằng chân. Dắt xe vài vòng cho tay quen trọng lượng và độ rộng ghi đông; ngồi lên, hai chân đặt xuống, tắt máy và dùng chân đẩy xe đi tới lui như xe đạp. Bài thô này nghe vô vị nhưng nó dạy cảm giác thăng bằng chậm, nền của mọi kỹ năng sau đó.
Buổi hai mới bật máy. Với xe ga, vặn ga thật nhẹ cho xe lăn chậm, hai chân thu lên khi đã vững, và tán phanh để dừng đúng chỗ đánh trước. Với xe số, bài côn là bài dài nhất: nửa côn cho xe nhích, giữ nguyên vị trí chân, cảm nhận điểm máy bắt đầu kéo xe, rồi mới kết hợp ga. Người mới học nửa côn xong là đi được nửa chặng đường.
Mỗi buổi tập chỉ nên kéo dài khoảng bốn mươi phút. Mệt là phản xạ chậm, và chậm phản xạ là lúc dễ ngã. Tập đều mỗi ngày ít hơn là tốt hơn một buổi dài không nghỉ: các buổi ngắn để não ghi nhớ cảm giác xe thành thói quen.
Các bài tập nâng dần theo buổi
Sau khi đi thẳng vững, bài đầu đáng tập là dừng đúng chỗ: chọn một vạch, nhả ga sớm, phanh dần và dừng đúng vạch, chân chống xuống đều. Bài thứ hai là vòng tròn: đánh một vòng rộng rồi thu dần, dạy tay lái và nghiêng người. Bài thứ ba là vòng tám, bài khó nhất của sân tập, người nào qua được vòng tám là giữ được xe ở mọi tốc độ chậm.
Các bài sau thêm độ khó thực tế: đi qua hai vật cản song song cỡ vạch phân đường, lên xuống dốc nhỏ nơi vắng, và dừng trên dốc rồi nhả côn cho xe trôi tiếp. Mỗi bài tập xong nên lặp lại từ đầu: đi thẳng, dừng, vòng tròn. Trình tự lặp đó giúp kỹ năng cũ không mai một khi học kỹ năng mới.
Tư thế lỗi hay gặp của người mới: cứng vai, khuỷu tay khóa thẳng, và nhìn xuống ngay trước bánh xe. Cả ba lỗi này đều khiến tay lái gấp. Nhắc nhau hạ vai, khuỳ tay hơi cong, và mắt nhìn xa hướng đi, các điểm này được phân tích kỹ trong nhóm kỹ năng lái cơ bản.
Từ sân tập ra đường vắng
Khi các bài sân tập đều vững, mới chuyển ra đường thật, và chọn đường vắng: đường khu công nghiệp cuối tuần, đường dân sinh thôn ngoại thành, dài vài km, ít ngã tư. Đi cùng một người giỏi phía sau trên xe khác, giữ khoảng hai chục mét, để có người nhắc nhở đúng lúc mà không ngồi sau can thiệp tay lái.
Lần đầu gặp đèn đỏ thật, người mới hay quên nhả ga sớm. Quy tắc chuyển từ sân tập sang đường thật vẫn là quy tắc cũ: nhìn xa, nhả ga sớm, phanh dần. Các tình huống đường thật quen thuộc được tách riêng trong nhóm tình huống giao thông, xem trước khi gặp thì bớt bỡ ngỡ.
Sau buổi đầu ra đường, nên quay lại sân tập một lần nữa cho các bài còn yếu. Cách xen kẽ sân và đường thật giúp người mới không bị đuối, vì đường thật mệt hơn sân tập nhiều lần: có người đi bộ quanh quất, có xe từ sau, và mọi thứ di chuyển cả lúc mình đứng yên. Mỗi tuần hai buổi đường vắng, một tuần sau thêm tuyến có đèn đỏ, rồi mới tính tới giờ xe nhiều hơn.
Sau mỗi buổi tập
Kết thúc buổi, dành vài phút nói lại buổi tập: hôm nay vững hơn ở đâu, còn vấp ở bài nào. Người tập cùng nên khen đúng chỗ thay vì chê chung chung, vì người mới cần biết mình tiến bộ để giữ hứng. Ghi lại ba điểm cần sửa cho buổi sau ra giấy, đừng giữ trong đầu.
Kiến thức luật và quy tắc đường cũng nên đọc song song, vì biết lái và biết đường là hai kỹ năng riêng. Cuối cùng, đừng đo tiến bộ bằng số buổi, hãy đo bằng cảm giác: buổi nào đi về mà vai tay thả lỏng, buổi đó là một bước tiến. Ai muốn hệ thống lại các quy tắc nền có thể xem nhóm hỏi đáp người mới trong tổng quan hỏi đáp, cùng các bài phân tích tại kỹ năng lái cơ bản.