Nổ lốp khi đang chạy xe là một trong số ít sự cố xảy ra đột ngột và nguy hiểm bậc nhất với xe máy, vì bánh xe mất hơi ngay lập tức làm xe nghiêng và kéo lái theo hướng rất khó đoán. Với khách thuê xe máy ở Hà Nội, nơi đường đông và lề đường nhiều vật sắc, biết trước cách phản ứng đúng trong hai giây đầu quyết định giữa một cú hú hoảng và một lần dừng an toàn. Bài này đi từng bước, từ cách giữ thăng bằng tới việc xử lý sau khi đã dừng.
Nổ lốp khi đang chạy xe: hai giây đầu giữ ghi đông
Phản xạ đúng khi nghe tiếng nổ bên dưới là giữ ghi đông thật chắc bằng hai tay, khuỷu tay hơi chùng, và tuyệt đối không phanh gấp. Bánh sau nổ làm đuôi xe lắc lư, bánh trước nổ thì xe ngả hẳn về một bên, nhưng trong cả hai trường hợp, tay lái giữ được thì xe vẫn chạy thẳng tiếp được vài giây. Bóp phanh đột ngột lúc này là cách nhanh nhất để văng xe, vì bánh đã mất hơi không còn bám đường để chịu lực phanh.
Thứ tự ưu tiên là: giữ lái, giữ tốc độ trong một nhịp, rồi giảm dần. Thả ga nhẹ nhàng, để xe tự chậm lại, kết hợp bóp phanh bánh nào còn nguyên vẹn với lực tăng dần: nổ sau thì phanh trước là chủ lực, nổ trước thì phanh sau là chính và nhẹ tay hơn hẳn. Quăng mắt tìm chỗ dừng bên phải ngay từ lúc mới nghe tiếng nổ, vì xe chỉ còn kiểm soát tốt trong vài chục mét, tính ra kịp tới một chỗ đầu hè hay bãi trống là may.
Đi hai người thì thêm một việc: báo cho người ngồi sau ngay. Người sau không thấy mặt đường, tiếng nổ làm họ giật mình, mà người sau nhảy hoặc chồm lên là xe mất thăng bằng ngay. Hô to một câu như giữ chặt, rồi nhờ người sau dồn trọng tâm về phía sau và ngồi im, tuyệt đối không xuống xe giữa lúc xe còn đang lắc. Nhiều vụ ngã khi nổ lốp không do lái mà do người ngồi sau hoảng hạ chân giữa đường, nên một câu nhắc trước đáng giá hơn mọi kỹ thuật phanh.
Chọn chỗ dừng và kiểm tra sau khi đã an toàn
Sau khi đã chậm hẳn, đưa xe sát mép phải và hạ chân chống khi chắc xe đứng vững. Đứng xe ở chỗ thoáng, có đèn nếu trời tối, và ra hiệu cho các xe phía sau bằng tay hoặc đèn điện thoại trong lúc chưa kịp dựng cảnh báo gì. Lốp xe bị nổ giữa đường có xu hướng vẫn giữ hình dạng nếu nổ chậm, còn nổ nhanh thì vành xe có thể quệt đất, nên đừng cố chạy tiếp dù chỉ về nhà gần: vành cong thêm từng mét, và người cầm lái mỏi dần vì phải đấu với một bánh mất hơi.
Kiểm tra bánh nào nổ, nổ kiểu gì. Lốp thủng do đinh hoặc vít thường xì từ từ và có thể còn vá được; lốp nổ to rách mép hoặc vành móp méo thì phải thay. Nhìn quanh lốp tìm dị vật cắm lại trong gai lốp, và đừng rút vội nếu đó là con đinh to, vì rút ra hơi xì hết ngay tại chỗ, với xe không có lốp dự phòng thì giữ nguyên con đinh cho tới tiệm vá còn hơn. Với xe thuê, đây là lúc gọi cửa hàng: mô tả bánh nào, nổ kiểu gì, và vị trí của bạn, cách xử lý theo thỏa thuận thuê giữa hai bên, đừng tự lùng tiệm sửa chưa hỏi.
Nếu buộc phải dắt xe: làm sao cho đỡ hỏng thêm
Với lốp xì hoàn toàn, xe máy vẫn dắt bộ được nhưng đúng cách. Dắt chậm, thẳng hàng, tránh dừng lên hòn đá hay mép hố, vì vành không còn lốp đỡ, va đập trực tiếp là cong vành ngay. Quãng ngắn vài trăm mét tới tiệm gần nhất thì dắt được, còn xa hơn thì tính phương án khác, ví dụ nhờ xe ôm đẩy hộ hoặc gọi hỗ trợ theo hướng dẫn của cửa hàng. Với bánh sau, người dắt nên nghiêng xe nhẹ về phía bánh còn khỏe để giảm tải lên vành.
Nhiều khách hàng lo lắng mất thời gian, nhưng cứ dắt từ từ về đúng chỗ có tiệm vá còn rẻ hơn nhiều so với thay vành vì dắt qua đường xa. Trong lúc dắt, để ý dòng xe phía sau, vì xe máy dắt chậm giữa đường dễ bị các xe vòng tạt bất ngờ. Đêm tối thì bật đèn điện thoại về sau làm tín hiệu.
Phòng tránh nổ lốp trên xe thuê
Các vụ nổ lốp giữa phố phần nhiều tránh được từ khâu nhận xe. Khi nhận, bóp mạnh hai bánh xem hơi căng đều không, nhìn vòng vằn còn sâu không, có vết rách mép hay mỏm thép nhô không. Hỏi cửa hàng lần vá lốp hay thay lốp gần nhất là khi nào. Lốp non hơi chạy lâu sẽ nóng và nổ dễ hơn, nên giữa chuyến đi dài cũng nên sờ thử độ căng bánh. Tránh chạy sát mép hè có đinh tán, mảnh kính, vì đó là rãnh gom đồ sắc nhất của đường phố. Các bước kiểm tra phanh và cách bảo dưỡng phanh đĩa, phanh cơm được kể trong bài bảo dưỡng phanh đĩa và phanh cơm, vì lốp và phanh là cặp an toàn gắn với nhau trên mọi chiếc xe.
Trong phố Hà Nội, các vết như hố ga mở, mép đường sụt hay đinh dựng ngược sau giờ tan trường là các thủ phạm thường gặp, nên giữ khoảng cách với mép đường khi chạy tối. Nếu khi đang chạy nghe tiếng ù ù bất thường từ bánh, hoặc xe nghiêng nhẹ về một bên không rõ lý do, dừng kiểm tra ngay, vì đó thường là dấu hiệu lốp đang xì chậm trước khi nổ. Cách xử lý một sự cố khác cũng đột ngột không kém, xe chết máy giữa ngã tư, đã có bài riêng trong mục xử lý sự cố xe máy, còn trọn bộ các bài về xe máy cho khách thuê nằm trong mục xe máy.