Đèn pha xe không sáng giữa phố đêm là sự cố khó chịu bậc nhất với xe máy, vì không thấy đường mà người khác cũng không thấy mình. Với khách thuê xe máy đang đi trong Hà Nội về khuya, mất đèn pha không chỉ là bất tiện mà là rủi ro thật sự, nên việc kiểm tra nhanh theo trình tự sẽ giúp tìm ra nguyên nhân thông thường trong vài phút, hoặc ít nhất quyết định được có chạy tiếp được hay phải gọi cửa hàng. Bài này đi theo đúng trình tự các bước, từ những thứ rẻ và dễ lỗi nhất tới những thứ phải có đồ nghề.
Đèn pha xe không sáng: kiểm tra theo trình tự từ đơn giản
Bước một luôn là cài lại chìa khóa và công tắc. Nhiều xe máy có nhiều cữ cài chìa, và nếu chìa ngại một cữ, đèn có thể không ăn dòng, máy vẫn nổ được. Rút chìa cài lại, xoay tới cữ đèn, và gạt cần đèn đủ các nấc, vì có cữ chỉ bật đèn cốt, có cữ bật cả pha. Với xe có nút đèn riêng trên ghi đông, bấm thử vài lần, các nút bấm mòn lâu ngày hay lởm contact khiến đèn lúc sáng lúc không.
Bước hai là đèn hậu và đèn bảng đồng hồ. Nếu đèn hậu vẫn sáng mà chỉ đèn pha tắt, vấn đề nằm ở bóng pha hoặc đường dây phía trước. Nếu cả cụm đèn đều tắt kể cả còi yếu, khả năng cao là cầu chì hoặc acquy có vấn đề, với xe máy nhỏ thì thường là cầu chì. Cầu chì của phần lớn xe máy nằm trong hộp nhỏ cạnh acquy dưới yên hoặc dưới cốp, xem qua bằng mắt thường đã thấy cữ chì nào đứt sợi chỉ bên trong không. Với khách thuê xe, nếu chưa từng mở hộp này, chụp ảnh nóc acquy và gọi hỏi cửa hàng trước khi tháo, vì xe mới có nhiều nắp cụm dễ gãy.
Bóng đèn, giắc nối và các chỗ hay lỏng
Nếu điện còn mà đèn không sáng, bóng cháy là nghi ngờ số một. Một số bóng pha cháy để lại vết đen rõ trong thủy tinh bóng, soi đèn pin vào là thấy. Với bóng đèn thường tròn hai chân, thường hay bị oxy hóa chân bóng gây tiếp xúc kém, thao tác nhẹ là xoay nhẹ bóng theo khung ổ. Nghi ngờ số hai là giắc nối: giắc cắm vào bóng đèn và các đầu nối dọc ghi đông tới thân xe, chạy lâu rung lắc hay làm lỏng một bên tiếp điểm, đẩy nhẹ giắc vào lại thấy đèn sáng trở lại là đúng bệnh chỗ lỏng.
Với loại bóng kiêm pha cốt trước sau, đèn báo cốt không sáng mà đèn pha vẫn sáng thường là đứt dây riêng của cốt, còn cả hai cùng tắt là hỏng chung đường nguồn. Xe máy đời mới dùng cụm đèn LED nguyên khối, khi hỏng gần như không sửa được ngoài tiệm, nên nếu thấy đèn LED yếu nhấp nháy lúc xe đứng nổ mà sáng đều lúc vặn ga, khả năng acquy yếu là chính. Đó là lúc nên gọi cửa hàng thay vì mò sửa, vì acquy của xe thuê thuộc phần cửa hàng phụ trách. Cầu chì là chi tiết rẻ nhất trong chuỗi nguyên nhân, mang theo một cây cầu chì dự phòng loại đúng ampe là thói quen của người hay đi đêm, và khi thay phải cắm đúng cây cùng số ghi trên hộp.
Một mẹo nhỏ khi kiểm tra: gõ nhẹ vào nắp đèn trước. Nếu đèn nhấp nháy theo cú gõ, chắc chắn là tiếp xúc lỏng chứ không phải cháy bóng. Với xe bị nước mưa vào cụm đèn, chờ khô thường tự hết, còn thấy nước đọng trong cụm kính thì không chạy tiếp trong mưa, vì bóng nóng gặp nước dễ nứt kính. Tất cả các thao tác tháo lắp nên làm lúc máy tắt và chìa rút, tránh chạm nhầm hai cực.
Chạy tạm thế nào cho an toàn
Nếu đã kiểm tra mà đèn vẫn không sáng, đừng liều chạy tiếp đường tối. Ưu tiên theo thứ tự: gọi cửa hàng theo số đã lưu để được hướng dẫn, hỏi chỗ gửi xe gần nhất và để xe qua đêm nếu không xử lý được, hoặc dắt bộ về nếu gần. Chạy tiếp chỉ nên tính nếu quãng còn thật ngắn, đường có đèn đường đều, và bạn có người ngồi sau dùng điện thoại chiếu chế độ đèn thấp về phía trước làm đèn tạm. Đèn pin điện thoại chiếu chế độ cao vừa chói mắt người ngược chiều vừa không đủ soi đường, nên chỉ dùng chiếu thấp và tốc độ phải chậm hẳn.
Trên đường về, chọn làn phải, tránh các đoạn vắng đèn, và bật thêm đèn hậu nếu còn. Các đèn khác của xe quan trọng không kém đèn pha trong tình huống này: đèn hậu là thứ giúp xe phía sau nhìn thấy bạn từ xa. Cách kiểm tra đầy đủ các đèn khi nhận xe lúc tối, từ phanh tới xi nhan, đã được kể trong bài nhận xe máy thuê lúc trời tối, đáng đọc trước cho các chuyến đi về khuya.
Phòng tránh hỏng đèn trên xe thuê
Hỏng đèn giữa đêm nhiều khi đến từ các chi tiết nhỏ nhận xe lúc sáng đã có dấu. Khi nhận xe, bật đủ pha cốt hậu và phanh, xem các đèn sáng đều không. Gạt cần đèn vài lần nghe có lởm hay giật không, vì cần đèn giật là dấu tiếp xúc đang mòn. Với xe thuê đi nhiều ngày, hỏi cửa hàng bóng pha còn ngon không, bởi bóng già yếu hơn trước khi chói hẳn. Không để xe dưới mưa to không che, vì nước vào cụm đèn là nguyên nhân cháy bóng sớm phổ biến. Cuối cùng, lưu số hỗ trợ của cửa hàng ngay từ đầu, để mọi sự cố về đêm đều có người hỏi, kể cả chỉ cần xác nhận chỗ gửi xe gần nhất.
Tóm lại, đèn pha không sáng ban đêm: cài lại chìa, thử các cữ đèn, soi cầu chì và bóng, kiểm tra giắc, và không liều chạy đường tối khi chưa chắc chắn. Các sự cố xe máy thuê khác và cách xử lý được gom trong mục xử lý sự cố xe máy, còn trọn bộ các bài về xe máy cho khách thuê nằm trong mục xe máy.