Leo vỉa hè né tắc, đi ngược mép đường vài chục mét, ba người trên một yên xe: đó là những thói quen xấu khi đi xe máy mà khách quốc tế dễ thấy ngay ngày đầu tự lái ở Hà Nội. Chúng có ở bất kỳ thành phố đông xe nào, không phải đặc trưng của người Hà Nội, và phần lớn người lái ở đây vẫn đi đúng làn, dừng đúng đèn. Bài này giải thích vì sao bạn không nên bắt chước, luật hiện hành nói gì, và cách hòa vào dòng xe mà không phải phá luật.
Vì sao thói quen xấu khi đi xe máy dễ lây sang người mới
Khi chưa quen đường, chúng ta hay nhìn người đi trước để biết phải làm gì. Nếu chiếc xe phía trước rẽ lên vỉa hè, phản xạ tự nhiên là đi theo. Nhưng người đó có thể đã đi con đường này hàng nghìn lần, biết chỗ nào vỉa hè thấp, đoạn nào có quán bày ghế ra ngoài. Bạn thì không. Người mới vừa lo giữ thăng bằng, vừa nhìn bản đồ thì gần như không còn chỗ để phản ứng khi có bất ngờ, nên một thói quen trông “vô hại” lại thành rủi ro thật.
Thông tin dưới đây dựa trên Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2025. Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi; bài không nêu mức phạt cụ thể.
Leo vỉa hè: lối đi của người đi bộ, không phải làn phụ
Luật 36/2024 liệt kê rõ người lái xe mô tô, xe gắn máy không được đi xe vào phần đường dành cho người đi bộ và phương tiện khác. Vỉa hè thuộc phần dành cho người đi bộ, nên câu hỏi “leo vỉa hè xe máy có bị phạt” có câu trả lời ngắn gọn: đó là hành vi vi phạm và có thể bị xử lý.
Ngoài chuyện luật, vỉa hè còn có những cái bẫy riêng cho người lạ:
- Mép vỉa hè cao thấp không đều. Bánh trước chạm gờ ở góc nghiêng là kiểu ngã phổ biến của người mới.
- Người đi bộ không chờ bạn. Trẻ em, người già, khách du lịch chụp ảnh có thể bước ra bất cứ lúc nào, nhất là quanh hồ Hoàn Kiếm hay các phố có quán ăn.
- Nắp hố ga và gạch lát vỡ khiến xe dễ mất lái.
Nếu cần vào chỗ gửi xe nằm trên vỉa hè, hãy đi thật chậm theo lối người trông xe chỉ, hoặc tắt máy dắt xe đoạn ngắn đó.
Đi ngược chiều “chỉ một đoạn ngắn”
Ở các phố nhỏ, có người men sát lề đi ngược lại vài chục mét tới ngõ nhà mình thay vì đi thêm một vòng. Họ thuộc từng ổ gà; còn với bạn, đó là nơi xe đi đúng chiều không hề chờ có ai lao ra trước mặt.
Đi ngược chiều trên đường một chiều hoặc ở nơi có biển cấm đi ngược chiều là vi phạm. Phố cổ có nhiều tuyến một chiều đan xen, nên trước khi vào khu Hoàn Kiếm, bạn nên đọc bài đường một chiều trong phố cổ Hà Nội và cách nhận biển để biết cách nhận biển và đọc dòng xe.
Cách tránh đơn giản nhất là chấp nhận đi vòng. Khi bản đồ bảo rẽ vào một phố mà mọi xe đang chạy ngược phía bạn, hãy dừng lại kiểm tra. Lỡ đi quá ngõ cần vào thì đi tiếp tới chỗ được phép quay đầu, hoặc tắt máy dắt xe sát lề thay vì nổ máy chạy ngược.
Vượt đèn đỏ và “đi sớm” khi đèn sắp xanh
Ở nhiều ngã tư, bạn sẽ thấy vài xe nhích qua vạch dừng khi đèn đỏ còn vài giây, hoặc rẽ phải dù đèn chưa cho phép. Luật quy định người tham gia giao thông chấp hành báo hiệu theo thứ tự: hiệu lệnh của người điều khiển giao thông trước, rồi đến tín hiệu đèn, rồi mới đến biển báo. Khi không có người điều khiển, đèn đỏ nghĩa là dừng trước vạch, kể cả khi người bên cạnh đã đi.
Đi sớm vài giây đúng lúc dòng xe hướng kia còn cố qua nốt, và hai dòng gặp nhau giữa giao lộ là tình huống người mới khó xử lý nhất. Hãy đợi đèn xanh rồi nhìn sang hai bên một lần nữa trước khi nhả phanh. Bài qua ngã tư đông xe ở Hà Nội bằng xe máy có thêm cách chọn làn và giảm tốc từ xa.
Chở ba người trên xe máy: luật nói gì
Cảnh một người lái chở thêm hai người lớn khá dễ gặp ở vùng ven, nhưng theo Luật 36/2024, người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy chỉ được chở một người. Luật chỉ cho chở tối đa hai người trong một số trường hợp:
- Chở người bệnh đi cấp cứu.
- Áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật.
- Trẻ em dưới 12 tuổi.
- Người già yếu hoặc người khuyết tật.
Một nhóm ba người lớn đi du lịch không thuộc các ngoại lệ đó, nên cần thuê hai xe hoặc để người thứ ba đi taxi. Xe chở quá tải cũng khó phanh, khó giữ thăng bằng, và người ngồi cuối gần như không có chỗ bám. Người lái và người ngồi sau đều phải đội mũ bảo hiểm cài quai đúng cách.
Nếu đi theo nhóm, bài nhóm bạn nước ngoài thuê nhiều xe máy cùng lúc gợi ý cách chia người lái và giữ liên lạc. Còn khi chở một người bạn đi cùng, hãy hướng dẫn họ ngồi vững theo bài ngồi sau xe máy ở Hà Nội.
Hòa vào dòng xe mà vẫn đúng luật
Nhiều khách lo đi đúng luật sẽ bị chậm và bị bấm còi. Thực tế, điều người xung quanh cần ở bạn là sự đoán trước được: tốc độ đều, không đổi hướng đột ngột. Vài thói quen nên tập ngay tuần đầu:
- Đi về phía bên phải. Xe máy thường đi sát phải, để làn trong cho ô tô và xe muốn vượt.
- Báo hướng sớm. Bật xi nhan trước khi rẽ vài chục mét và giảm tốc từ từ, đừng bẻ lái ngay tại góc phố.
- Chờ trong làn khi tắc. Trên các trục như Nguyễn Trãi, Kim Mã hay cầu Chương Dương giờ tan tầm, đứng yên trong dòng xe an toàn hơn len lên vỉa hè hay chen sang làn ngược.
- Không phá luật vì bị giục. Ai đó bấm còi phía sau, bạn vẫn dừng đúng đèn và đi đúng phần đường của mình.
Bạn cũng không cần phán xét ai. Thành phố nào cũng có người lái ẩu và người lái cẩn thận; việc của bạn là chọn đứng về phía cẩn thận.
Tóm lại
Leo vỉa hè, đi ngược chiều, vượt đèn đỏ và chở ba người là những cảnh bạn sẽ gặp, nhưng không phải khuôn mẫu để làm theo. Với người mới, cái giá của một lần làm theo thường cao hơn vài phút tiết kiệm được. Hãy đi chậm, đi đúng phần đường, và hỏi tiệm khi chưa rõ một quy định nào đó trước khi nhận xe ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên. Xem thêm các bài dành riêng cho khách quốc tế thuê xe ở Hà Nội và toàn bộ chuyên mục thuê xe máy.