Ngày đầu tự lái xe máy ở Hà Nội, nhiều khách quốc tế gặp cùng một tình huống: dừng ở cây xăng, rút một xấp tiền polymer còn mới, liếc vội rồi đưa đi một tờ xanh, đến tối mới nhận ra mình vừa trả nhầm tờ lớn. Tiền Việt Nam dễ nhầm mệnh giá vì các tờ đều có nhiều chữ số không, cùng chân dung ở mặt trước, và vài cặp tờ có màu rất gần nhau. Bài này chỉ ra những cặp hay lẫn, ba mẹo nhận biết trong vài giây, và cách chuẩn bị tiền lẻ khi trả tiền xăng, gửi xe hay vá lốp.
Lưu ý: mọi con số trong bài là mệnh giá tờ tiền, không phải giá dịch vụ. Chi phí xăng, gửi xe hay vá lốp thay đổi theo nơi và thời điểm, bạn nên xem bảng giá tại chỗ hoặc hỏi trước.
Tiền Việt Nam dễ nhầm mệnh giá: những cặp tờ hay bị lẫn
Tiền polymer đang lưu hành gồm sáu mệnh giá, từ tờ mười nghìn đến tờ năm trăm nghìn. Các tờ nhỏ hơn mười nghìn vẫn là tiền giấy cotton, mỏng và mềm hơn hẳn nên ít bị lẫn với tiền polymer. Rắc rối nằm ở hai cặp sau.
Tờ hai mươi nghìn và tờ năm trăm nghìn
Đây là cặp dễ nhầm và cũng gây thiệt nhất. Cả hai đều mang tông xanh lơ ngả tím, cùng chất liệu polymer bóng, và khi gấp đôi trong ví thì phần lộ ra trông gần như nhau. Nhầm theo chiều này, bạn trả gấp nhiều lần số cần trả; nhầm theo chiều ngược lại, người bán tưởng bạn trả thiếu. Điểm khác dễ thấy nhất là kích thước: tờ năm trăm nghìn dài hơn rõ rệt khi đặt chồng lên tờ hai mươi nghìn.
Tờ mười nghìn và tờ hai trăm nghìn
Hai tờ này cùng thuộc tông nâu: tờ mười nghìn nâu đậm trên nền vàng, tờ hai trăm nghìn đỏ nâu. Dưới ánh nắng thì khác nhau khá rõ, nhưng dưới đèn vàng của cây xăng buổi tối hay trong bãi gửi xe tầng hầm, nhìn vội rất dễ lẫn. Tờ hai trăm nghìn cũng dài hơn tờ mười nghìn.
Ba mẹo phân biệt nhanh khi đang ngồi trên xe
Bạn không cần nhớ hình in mặt sau hay các chi tiết chống giả. Ba thói quen dưới đây đủ cho hầu hết tình huống trả tiền hằng ngày.
- Nhìn con số in to ở góc tờ tiền. Mỗi tờ đều in mệnh giá bằng chữ số cỡ lớn. Đọc con số, đừng đọc màu. Lật thẳng tờ tiền dưới ánh sáng trước khi đưa.
- Đếm số chữ số không. Tờ mười nghìn và tờ hai mươi nghìn có bốn chữ số không phía sau. Tờ hai trăm nghìn và tờ năm trăm nghìn có năm chữ số không. Cứ thấy năm chữ số không là tờ hàng trăm nghìn, cần cầm chậm lại một nhịp.
- So kích thước. Mệnh giá càng lớn thì tờ tiền càng dài. Khi phân vân, đặt hai tờ chồng nhau, tờ dài hơn là tờ lớn hơn.
Một câu dễ nhớ: “tờ xanh có năm số không thì cất sâu”. Ý là luôn để tờ năm trăm nghìn ở ngăn riêng, không trộn với tiền đi đường.
Xếp tiền theo mệnh giá trước khi lên xe
Phần lớn lần đưa nhầm xảy ra khi bạn rút cả xấp tiền lộn xộn ra giữa lúc đang vội. Sắp xếp từ sáng ở chỗ nghỉ sẽ đỡ hơn nhiều:
- Chia hai chỗ cất. Tờ hai trăm nghìn và năm trăm nghìn để trong ví ở túi trong hoặc túi có khóa kéo. Tiền lẻ, gồm tờ mười nghìn, hai mươi nghìn, năm mươi nghìn và một ít tiền giấy nhỏ, để ở túi áo khoác dễ lấy.
- Xếp theo thứ tự mệnh giá. Trong ngăn tiền lẻ, để tờ nhỏ ở ngoài, tờ lớn hơn ở trong, cùng một chiều mặt in. Rút ra là biết ngay mình đang cầm tờ gì.
- Giữ sẵn tiền lẻ cho cả ngày. Bãi gửi xe hay tiệm vá lốp ven đường thường muốn nhận đúng số, đưa tờ lớn có khi phải chờ đổi.
- Đổi tiền lẻ ở nơi yên tĩnh. Mua chai nước ở cửa hàng tiện lợi hay nhờ lễ tân khách sạn đổi giúp, thay vì đưa tờ lớn ở cột bơm đang đông xe.
Nếu bạn ở phố cổ Hoàn Kiếm hay quanh Tây Hồ, hãy làm việc này trước khi dắt xe ra khỏi ngõ, vì đứng giữa dòng xe mà lục ví vừa mất tập trung vừa dễ bị để ý.
Trả tiền xăng, gửi xe, vá lốp: đưa tiền và kiểm tiền thối
Ở cây xăng
Số tiền phải trả hiện trên màn hình của cột bơm, nên bạn không cần nói tiếng Việt. Tắt máy, nhìn màn hình, chọn tờ tiền theo con số in to, đưa cho nhân viên và nhận lại tiền thối ngay tại chỗ. Đếm tiền thối trước khi nổ máy, rồi mới dắt xe ra. Các bước đổ xăng lần đầu được hướng dẫn chi tiết trong bài khách quốc tế đổ xăng lần đầu ở Việt Nam.
Ở bãi gửi xe
Bãi gửi xe quanh hồ Hoàn Kiếm, chợ Đồng Xuân hay các điểm tham quan thường thu tiền khi nhận xe hoặc khi trả vé. Hãy nhìn bảng giá hoặc số in trên vé, chuẩn bị đúng tờ nhỏ trước khi tới chỗ thu tiền. Cách đọc vé và giữ vé có trong bài gửi xe ở Hà Nội cho khách quốc tế.
Ở tiệm vá lốp ven đường
Đây là nơi dễ lẫn tiền nhất vì bạn đang mệt và lo. Trước khi thợ làm, hỏi giá bằng cách gõ câu hỏi vào ứng dụng dịch, hoặc nhờ thợ gõ con số lên điện thoại của bạn. Khi trả, đặt tờ tiền lên tay và đọc con số in to cùng thợ. Với xe thuê, nên báo cửa hàng trước khi sửa, như hướng dẫn trong bài xe thuê bị thủng lốp giữa đường.
Khi nghi đã đưa nhầm hoặc nhận thiếu tiền thối
Phát hiện càng sớm càng dễ giải quyết. Nếu còn đứng tại chỗ, bình tĩnh lấy tờ tiền cùng màu trong ví ra, chỉ vào con số và ra hiệu so sánh. Người bán thường sẽ kiểm lại ngăn kéo khi thấy bạn chỉ rõ. Khi đã đi xa vài con phố thì gần như không còn cách đối chiếu, nên thói quen đếm lại ngay tại quầy quan trọng hơn mọi mẹo khác.
Một vài điều nên tránh: đừng để người khác tự rút tiền từ ví của bạn, đừng đưa cả xấp để “lấy giúp”, và đừng nhận tiền thối khi chưa nhìn rõ mệnh giá.
Chuẩn bị trước khi nhận xe
Khi tới nhận xe ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, bạn có thể hỏi cửa hàng cây xăng gần nhất trên đường mình định đi, chẳng hạn hướng qua cầu Chương Dương vào trung tâm. Kết hợp với tiền lẻ đã xếp sẵn, chuyến đầu tiên sẽ nhẹ nhàng hơn. Mọi câu hỏi về thủ tục thuê có thể gọi 0942467674 trong giờ 09:00–21:00.
Tóm lại, đọc con số thay vì nhìn màu, đếm số chữ số không, và tách tờ lớn khỏi tiền đi đường là đủ để không lẫn tờ hai mươi nghìn với tờ năm trăm nghìn hay tờ mười nghìn với tờ hai trăm nghìn. Kinh nghiệm khác dành cho người nước ngoài có ở mục thuê xe cho khách quốc tế, và các bài thuê xe nói chung nằm trong chuyên mục thuê xe.