Trên chuyến xe máy từ Hà Nội về Ninh Bình hay lên Tam Đảo, người lái còn bận nhìn đường, đổi số, tránh ổ gà, còn người ngồi sau thì gần như ngồi yên một chỗ. Sau chừng một tiếng, chân bắt đầu tê rần, thắt lưng mỏi, vai cứng lại. Ngồi sau xe máy lâu mỏi lưng là chuyện rất thường gặp, nhưng phần lớn có thể bớt đi nhờ cách ngồi, cách đặt chân, chỗ bám tay và nhịp dừng nghỉ hợp lý. Bài này dành cho cả hai người trên xe: người ngồi sau biết tự điều chỉnh, người lái biết khi nào nên dừng cho cả hai duỗi chân.
Vì sao ngồi sau xe máy lâu mỏi lưng và tê chân
Người ngồi sau không có tựa lưng, cũng không có tay lái để tì. Toàn bộ thân trên được giữ bằng cơ lưng và cơ bụng suốt chặng đường. Vài nguyên nhân hay gặp làm mọi thứ tệ hơn:
- Gác chân quá cao so với chiều dài chân, gối bị gập nhiều, máu xuống bàn chân kém nên tê.
- Ngồi trượt dần về phía trước, ép sát lưng người lái, phải cong lưng để giữ khoảng cách.
- Đeo ba lô nặng trên vai suốt chặng, kéo vai và lưng ra sau.
- Không đặt chân lên gác chân mà để thõng hoặc gác lên chỗ không vững.
- Đường xóc, mỗi lần qua ổ gà cột sống nhận trọn cú dằn.
Tư thế ngồi: thẳng lưng mà không gồng cứng
Ngồi lùi về phía sau vừa đủ để hông nằm gọn trên phần yên sau, không dồn vào lưng người lái. Lưng thẳng tự nhiên, vai thả lỏng, đầu nhìn qua vai người lái thay vì cúi xuống. Hai đùi kẹp nhẹ vào yên, như vậy thân người được giữ bằng chân chứ không phải bằng cơ lưng. Khi xe vào cua, nghiêng người theo người lái, đừng ngả ngược lại để “cân bằng”, vì điều đó làm xe khó lái hơn.
Cứ mười lăm hai mươi phút, khi xe chạy đều trên đoạn thẳng, hãy đổi tư thế một chút: ưỡn nhẹ lưng, xoay vai, nhấc bàn chân rồi đặt lại. Những cử động nhỏ ấy đủ để máu lưu thông mà không làm xe chao.
Tư thế ngồi sau xe máy đường dài: gác chân và chỗ bám tay
Luôn mở gác chân sau và đặt chân lên đó, kể cả khi chuyến đi chỉ vài cây số. Đặt phần lòng bàn chân hoặc nửa trước bàn chân lên gác chân, gót hơi hạ; nếu thấy gối gập quá nhiều, thử dịch người lùi một chút hoặc đổi chỗ đặt bàn chân. Đi giày hoặc dép quai hậu để chân bám chắc, không quặp ngón giữ dép tông. Cẩn thận với ống xả nóng ở bên phải xe khi lên xuống.
Về tay, có hai chỗ bám an toàn: tay nắm phía sau yên hoặc giá đèo hàng, và hai bên hông người lái. Bám tay nắm sau giúp bạn tự giữ thăng bằng mà không kéo người lái; ôm hông nhẹ thì người lái cảm nhận được bạn đang ngồi vững. Khi xe phanh, kẹp đùi chặt hơn và tì tay để không đổ người vào lưng người lái. Hướng dẫn chi tiết cách ngồi, đặt chân và lên xuống trên xe tay ga có ở bài ngồi sau xe tay ga cho đúng: đặt chân lên gác chân, bám vào đâu.
Khi nào nên dừng cho cả hai duỗi chân
Một nhịp dễ nhớ là dừng nghỉ sau khoảng bốn lăm phút tới một tiếng. Trên đường đi Ba Vì, có thể dừng quanh Hòa Lạc và Sơn Tây; đi Tam Đảo, dừng ở chân đèo trước khi bắt đầu leo dốc; đi Ninh Bình, chia chặng ở những thị trấn, cây xăng có quán nước dọc đường. Xuống xe, đi bộ vài phút, duỗi bắp chân, vươn vai, xoay thắt lưng nhẹ nhàng, uống nước.
Hai người nên thống nhất trước một tín hiệu, chẳng hạn người ngồi sau vỗ nhẹ hai lần vào vai nghĩa là cần dừng sớm. Người ngồi sau thường ngại nói mình mỏi; một tín hiệu đơn giản giúp họ lên tiếng trước khi chân tê cứng tới mức xuống xe loạng choạng. Các điểm dừng và tư thế cho người lái được bàn kỹ trong bài đau lưng trên chuyến xe máy dài: tư thế ngồi và điểm dừng chân.
Hành lý và quần áo cho người ngồi sau
Đừng để người ngồi sau đeo ba lô nặng cả ngày. Buộc ba lô lên giá đèo hàng bằng dây chằng, hoặc đặt ở sàn để chân của xe tay ga nếu không vướng người lái. Ba lô nhỏ, nhẹ thì đeo được, nhưng thắt dây ngực cho ba lô áp sát lưng. Mặc quần dài thoải mái, không quá bó ở gối; áo khoác chắn gió vì người ngồi sau ít vận động nên lạnh nhanh hơn người lái, nhất là khi lên Tam Đảo buổi chiều.
Với những chặng đường đèo dài hơn, kinh nghiệm cho người ngồi sau trên cung Mộc Châu ở bài ngồi sau xe máy đường dài đi Mộc Châu: mẹo đỡ mỏi và giữ thăng bằng cũng áp dụng được.
Người lái giúp được gì
Người lái quyết định phần lớn sự thoải mái của người phía sau: tăng ga đều, phanh sớm và êm, giảm tốc trước gờ giảm tốc và ổ gà thay vì đi thẳng qua, không đổi làn giật cục. Ở mỗi lần dừng, hỏi người ngồi sau thấy thế nào. Khi thuê xe cho chuyến đi hai người, chọn xe có yên dài, gác chân sau chắc chắn và hỏi kỹ lúc nhận xe. Nếu người ngồi sau là người lớn tuổi, đang có bệnh về cột sống hay đang mang thai, hãy cân nhắc quãng đường ngắn hơn hoặc phương tiện khác.
Quy định và nguồn để đối chiếu
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 quy định xe mô tô hai bánh, xe gắn máy chỉ được chở một người trừ một số trường hợp, người được chở phải đội mũ bảo hiểm cài quai đúng quy cách và không được mang vác vật cồng kềnh; toàn văn có trên công báo Chính phủ. Phần về cơ thể trong bài là kinh nghiệm phổ thông, không thay thế ý kiến nhân viên y tế. Thông tin có thể thay đổi theo thể trạng từng người và khuyến cáo hiện hành; khi cần, đối chiếu tại cổng thông tin của Bộ Y tế.
Đọc thêm ở mục sức khỏe khi lái xe và chuyên mục kỹ năng lái xe máy.