Ai từng chạy xe máy trên quốc lộ ra vào Hà Nội đều quen cảm giác này: đang đi êm, bỗng tay lái như bị ai giật nhẹ sang một bên, bánh trước trượt về một lòng rãnh rồi xe lắc lư một lúc mới thẳng lại. Thủ phạm thường là đường hằn lún vệt bánh xe tải, hai rãnh lõm chạy dọc theo làn do xe nặng đi đi lại lại cùng một vết. Bài này giải thích vì sao vệt lún kéo xe máy lệch hướng, nên đặt bánh ở đâu, và cách cắt qua gờ lún khi cần đổi làn mà không mất lái.
Đường hằn lún vệt bánh xe hình thành thế nào trên quốc lộ
Các tuyến có nhiều xe tải, xe ben và xe container ra vào thành phố, như Quốc lộ 6 hướng Hà Đông đi Xuân Mai hay Quốc lộ 32 qua Nhổn, Phùng, phải chịu tải nặng gần như suốt ngày đêm. Bánh xe tải lăn mãi trên cùng hai vệt, lớp nhựa ở đó bị ép xuống, còn phần nhựa ở giữa và ở hai mép bị đẩy dồn lên thành gờ.
Mặt đường thay đổi theo từng đợt sửa chữa, nên đừng nhớ đường theo kiểu đoạn nào chắc chắn có vệt lún, mà hãy tập nhận ra dấu hiệu bằng mắt:
- Hai dải mặt đường sẫm màu, bóng hơn phần còn lại, chạy song song trong mỗi làn.
- Sau mưa, nước đọng thành hai vệt dài thay vì loang đều.
- Vạch sơn kẻ đường bị uốn cong hoặc gãy khúc ở chỗ bánh xe tải đè qua.
Vì sao vệt lún kéo xe máy lệch hướng
Bánh xe máy hẹp và nhẹ, nên chỉ cần tì vào thành nghiêng của rãnh là đã bị một lực đẩy ngang. Lực ấy truyền thẳng lên tay lái, khiến người lái có cảm giác xe tự đổi hướng. Bánh trước luôn có xu hướng trượt xuống chỗ thấp nhất, tức là đáy rãnh. Nếu bánh đang nằm trên sườn rãnh hoặc trên đỉnh gờ, nó sẽ tìm đường tuột xuống, và lúc đó đầu xe bị bẻ đi mà bạn không hề chủ động.
Phản xạ tự nhiên của người mới là ghì chặt tay lái để giữ hướng. Chính cái ghì ấy làm mọi chuyện tệ hơn: tay cứng khiến xe không tự cân bằng được, mỗi lần bánh chạm thành rãnh là cả thân xe giật theo, dần thành lắc qua lắc lại.
Xe máy đi qua vệt lún: đi trong rãnh phẳng, không đi trên gờ
Nguyên tắc dễ nhớ nhất là chọn một lòng rãnh có đáy phẳng và để bánh xe nằm yên ở giữa đáy rãnh đó. Khi cả hai bánh đã ở trong lòng rãnh, thành rãnh hai bên giữ xe đi thẳng chứ không đẩy lệch. Xe máy thường chạy phía bên phải làn, nên vệt bánh bên phải của xe tải là lựa chọn tự nhiên.
Điều cần tránh là đi trên gờ nổi giữa hai rãnh. Đỉnh gờ hẹp và tròn, bánh xe nằm trên đó như đi trên sống lưng, chỉ một cú xóc nhẹ cũng làm bánh trước tuột xuống một bên. Mép đường sát lề cũng không phải chỗ tốt, vì thường có cát, sỏi, đất rơi từ thùng xe tải và những miếng vá lồi lõm.
Khi đã nằm trong rãnh, hãy:
- Thả lỏng hai tay, khuỷu tay hơi chùng, để xe tự đi theo lòng rãnh.
- Nhìn xa về phía trước, không nhìn chằm chằm xuống bánh trước.
- Giữ ga đều, không tăng giảm đột ngột.
Khi lòng rãnh không còn là chỗ an toàn
Có lúc đáy rãnh lại chính là nơi xấu nhất: nước mưa đọng che mất ổ gà, đá dăm từ thùng xe ben rơi tụ thành vệt, hoặc mặt rãnh bị vá chằng chịt. Gặp vậy, giảm tốc từ xa, chọn đoạn rãnh khác phẳng hơn trong làn và chuyển sang một lần dứt khoát theo cách ở phần dưới, thay vì cố lượn trên gờ. Cách xử lý khi gặp ổ gà bất ngờ được nói riêng trong bài gặp ổ gà khi đang chạy nhanh.
Cắt ngang gờ lún quốc lộ khi đổi làn: góc lớn, dứt khoát
Phần lớn các cú chao xe nguy hiểm xảy ra lúc người lái muốn đổi làn hoặc vượt xe chậm bằng cách lượn nhẹ, gần như song song với gờ. Ở góc xiên đó, bánh trước trườn dọc sườn gờ rồi bị hất ngược lại. Muốn qua gờ an toàn, bánh xe phải gặp gờ theo một góc lớn, gần như cắt thẳng ngang qua.
Trình tự nên làm:
- Nhìn gương, ngoái vai kiểm tra điểm mù, bật xi nhan sớm.
- Chọn chỗ gờ thấp và mặt đường khô, tránh đoạn gờ có vết vá hoặc nước đọng.
- Giữ ga đều, thân xe thẳng đứng, phanh xong hẳn trước khi tới gờ.
- Bẻ đầu xe một góc rõ ràng rồi cho bánh trước vượt gờ trong một lần, không do dự.
- Qua khỏi gờ, nắn xe thẳng lại và đặt bánh vào lòng rãnh mới.
Kỹ thuật này giống cách xe máy cắt qua đường ray tàu, nơi góc càng gần vuông thì lốp càng ít bị kéo theo; bạn có thể đọc thêm trong bài xe máy qua đường ray tàu hỏa: góc cắt và chỗ đặt bánh. Không có khoảng trống để cắt góc lớn thì cứ ở lại trong rãnh, đổi làn muộn hơn cũng không sao.
Phanh và giữ khoảng cách trên đoạn vệt lún
Quy tắc quan trọng nhất về phanh là không phanh gấp khi bánh đang ở trên mép gờ. Lúc đó lốp chỉ tì một phần lên sườn nghiêng, chỉ cần phanh mạnh là bánh trượt ngang. Hãy phanh khi xe đã thẳng trong lòng rãnh, bóp đều cả phanh trước lẫn phanh sau, tăng lực từ từ.
Giữ khoảng cách rộng với xe tải phía trước để thấy được mặt đường trước bánh mình, không chạy sát đuôi xe lớn rồi mới phát hiện vệt lún hay ổ gà. Bài gặp xe container trên đường hẹp có thêm cách giữ khoảng cách và nhường đường với xe lớn.
Trời mưa, nước đọng trong rãnh che mất đáy và làm mặt nhựa trơn hơn, nên giảm tốc rõ rệt so với ngày khô. Ban đêm, đèn pha xe ngược chiều làm vệt lún gần như vô hình, hãy chạy chậm hơn và bám theo lòng rãnh quen thay vì lượn tìm chỗ phẳng.
Chuẩn bị xe trước khi ra quốc lộ từ Hà Nội
Trước khi rời nội thành, kiểm tra vài điểm:
- Lốp đủ hơi và còn gai. Lốp non làm xe ì và dễ bị rãnh kéo, lốp mòn bám kém khi cắt gờ.
- Phanh ăn đều. Bóp thử cả hai phanh ở chỗ vắng trước khi ra đường lớn.
- Hành lý buộc thấp, cân hai bên. Đồ chất cao trên yên sau làm xe chao mạnh hơn mỗi lần qua gờ.
Nếu thuê xe ở tiệm Nguyễn Tú tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Long Biên, cứ nói trước là bạn định chạy quốc lộ để được kiểm tra lốp, phanh kỹ khi nhận xe.
Tóm lại, gặp đường hằn lún hãy chọn lòng rãnh phẳng và nằm yên trong đó, tay lỏng, mắt nhìn xa; không đi trên gờ giữa hai rãnh; muốn đổi làn thì cắt gờ dứt khoát với góc lớn và không phanh gấp khi bánh đang trên mép gờ. Các kỹ năng nền tảng khác được gom ở mục kỹ năng lái cơ bản, còn toàn bộ chủ đề lái xe máy ở Hà Nội nằm trong chuyên mục kỹ năng.