Gần mười giờ tối, đường vắng, bạn đang chạy đều thì thấy xe phía trước đi loạng choạng: lắc sang trái, giật lại sang phải, đèn hậu lúc gần lúc xa. Bạn không biết người kia say, buồn ngủ hay đang cúi nhìn điện thoại. Câu hỏi lúc đó rất cụ thể: bám theo, chạy chậm lại hay vượt lên cho xong? Bài này giúp bạn đọc tình huống trong vài giây và chọn cách ít rủi ro nhất.
Khi xe phía trước đi loạng choạng: dấu hiệu cần nhận ra
Bạn không cần biết chính xác lý do. Chỉ cần nhận ra hành vi bất thường là đủ để đổi cách đi. Quan sát chừng mười giây, để ý những điều sau:
- Xe vẽ hình chữ S: bánh trước liên tục lệch khỏi đường thẳng dù mặt đường không có chướng ngại.
- Tốc độ thất thường: lúc vọt lên, lúc chậm hẳn mà không có đèn đỏ hay ngã rẽ.
- Đầu cúi hoặc nghiêng một bên: dấu hiệu quen thuộc của người đang nhìn điện thoại hoặc gật gù vì buồn ngủ.
- Một tay rời ghi đông: cầm điện thoại, cầm đồ uống, hoặc quay sang nói chuyện với xe bên cạnh.
- Trôi ra mép đường rồi giật lại: người buồn ngủ thường dạt dần về một phía rồi giật mình kéo xe về.
Cũng có trường hợp không hẳn do người lái nhưng hậu quả tương tự: xe chở hàng cồng kềnh, chở quá nhiều người, hoặc người mới tập lái còn run tay. Với người đi sau, cách nghĩ đơn giản nhất là coi họ như một vật cản di động khó đoán. Họ có thể phanh vô cớ, đổ ngay trước bánh xe bạn hoặc quặt ngang bất ngờ, và buổi tối ánh sáng kém càng khiến bạn khó ước lượng.
Giãn khoảng cách và đi chậm lại trước tiên
Phản xạ đúng khi thấy người lái xe lạng lách phía trước là nhả ga và tạo khoảng trống, không phải tăng tốc vượt ngay. Khoảng cách cho bạn thời gian, và thời gian là thứ bạn cần nhất lúc này.
Cách ước lượng dễ làm: chọn một mốc cố định như cột điện, khi xe trước qua mốc thì bạn bắt đầu đếm chậm. Với xe đi bình thường bạn giữ vài giây; với xe đang lắc lư, hãy nhân đôi khoảng đó hoặc hơn, nhất là khi trời mưa hay mặt đường tối.
Trong lúc giữ khoảng cách, nên làm thêm vài việc:
- Không đi thẳng sau đuôi xe họ. Lệch sang một bên làn để nhìn xa hơn và có đường thoát nếu họ đổ.
- Đặt sẵn hai ngón tay lên tay phanh. Không phanh liên tục, chỉ để phản ứng nhanh hơn.
- Dùng đèn chiếu gần. Đèn pha rọi thẳng vào gương làm người đang mệt dễ chói và lắc mạnh hơn.
- Không bấm còi dồn dập. Một tiếng ngắn để báo có xe phía sau là đủ; còi liên tục dễ khiến họ giật mình đánh lái.
Nếu đi theo nhóm, hãy ra hiệu cho cả nhóm cùng giãn ra, tương tự cách nhường không gian khi gặp đoàn xe cưới chạy chậm trên đường.
Có nên vượt xe đi không ổn định không?
Vượt lên đôi khi là cách thoát rủi ro nhanh nhất, nhưng vượt xe đi không ổn định cũng là lúc bạn đứng ngay cạnh họ, trong vùng họ có thể quặt sang bất cứ lúc nào. Trước khi quyết định, tự hỏi ba câu:
- Phía trước có đoạn thẳng, nhìn rõ không? Không vượt ở khúc cua, đầu cầu, gần ngã ba hay khi có xe ngược chiều.
- Làn bên cạnh có thực sự trống không? Liếc gương và quay đầu nhanh để kiểm tra điểm mù.
- Họ hay lắc về phía nào? Ở Việt Nam xe đi bên phải và thường vượt bên trái; nếu họ hay trôi sang trái, vượt lúc đó là tự đưa mình vào đường lắc của họ, nên chờ thêm.
Cả ba câu đều ổn thì có thể vượt. Chỉ một câu còn lấn cấn, cứ đi chậm phía sau thêm một đoạn. Chậm vài phút không làm hỏng chuyến đi.
Cách vượt dứt khoát khi đã quyết định
Nguyên tắc là thời gian bạn ở cạnh xe kia càng ngắn càng tốt:
- Báo hiệu sớm bằng xi nhan, có thể kèm một tiếng còi ngắn.
- Mở rộng khoảng cách ngang, vượt xa hơn bình thường nếu làn đường cho phép.
- Tăng ga đều, qua gọn trong một lần, không đi song song rồi lưỡng lự.
- Chỉ nhập lại làn khi nhìn gương thấy trọn xe họ phía sau, đừng cắt ngay trước mũi xe.
- Giữ tốc độ ổn định sau khi vượt, tránh phanh gấp vì phản xạ của họ đang chậm.
Vượt xong, họ đã ở sau lưng bạn. Thỉnh thoảng liếc gương để chắc họ không lao lên quá gần.
Tình huống quen thuộc trên đường Hà Nội buổi tối
Đoạn đê ven sông Hồng lúc khuya. Đường thoáng, ít đèn, có cả xe tải chạy nhanh. Phía trước là một xe số chở bao hàng, lắc theo nhịp mặt đường gồ ghề. Vượt ở đây khá rủi ro vì có xe ngược chiều và mép đường nhiều ổ gà. Tốt hơn là giãn khoảng cách, đi chậm theo tới đoạn sáng và rộng hơn. Nếu phải để mắt cả mặt đường, bạn có thể xem cách né hố ga không nắp mà vẫn giữ được tay lái.
Đường lớn bên Long Biên sau giờ tan tiệc. Trên một trục như Nguyễn Văn Cừ buổi tối, bạn gặp một xe tay ga đi chậm, người lái liên tục cúi nhìn điện thoại, xe trôi dần ra giữa đường. Đường nhiều làn, tầm nhìn tốt, nên chờ lúc họ dạt về bên phải rồi vượt gọn bên trái thường an toàn hơn lẽo đẽo phía sau. Vẫn nên báo còi nhẹ và giữ khoảng cách ngang rộng.
Ngõ nhỏ trong khu dân cư. Không có chỗ vượt, xe trước chạy chậm và lắc. Đừng cố lách. Dừng hẳn vài giây để họ đi xa, hoặc rẽ lối khác nếu bạn biết đường.
Khi nào nên dừng hẳn hoặc đổi hướng
Có lúc cách an toàn nhất là không ở cùng đoạn đường với chiếc xe đó nữa. Hãy tấp vào chỗ sáng để dừng một lúc nếu:
- Người lái có dấu hiệu rõ của say xỉn hoặc gật gù, xe lắc mạnh và tốc độ thất thường.
- Đường hẹp, không có cơ hội vượt, và bạn thấy căng thẳng khi phải bám theo.
- Trời mưa hoặc tối hẳn, bạn không theo dõi được họ.
Nếu thấy người đó đổ xe hoặc gây nguy hiểm rõ ràng, hãy dừng ở vị trí an toàn rồi mới gọi giúp đỡ hoặc báo lực lượng chức năng. Đừng đuổi theo, chặn đầu hay tranh cãi. Quy định xử lý người lái xe có cồn hay dùng điện thoại có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản mới nhất nếu cần.
Cũng nên tự soi lại mình: vài lỗi lái xe hay gặp của người mới, như vừa chạy vừa xem bản đồ, khiến chính bạn thành chiếc xe loạng choạng trong mắt người phía sau. Muốn xem đường, hãy tấp vào lề trước.
Mang thói quen này theo mỗi chuyến đi tối
Nhịp xử lý dễ nhớ: thấy lạ thì nhả ga, giãn khoảng cách, lệch khỏi đuôi xe họ; chỉ vượt khi đường thẳng, làn bên trống và đã chọn đúng phía; vượt dứt khoát rồi nhập làn khi đã xa. Không chắc thì đi chậm hoặc dừng một lúc.
Nếu thuê xe đi buổi tối, trước khi nhận xe hãy thử đèn, phanh và còi, vì đó là ba thứ bạn cần nhất khi gặp xe khó đoán; có thắc mắc gì về xe, hãy hỏi Nguyễn Tú trước khi đặt. Đọc thêm các tình huống giao thông thường gặp và chuyên mục kỹ năng lái xe máy để chuẩn bị cho những cung đường tiếp theo.