Đối phó với khói đốt rơm rạ chạy xe máy ở vùng ven là kỹ năng ít ai dạy. Chiều muộn mùa gặt, bạn đang đi giữa hai bên ruộng vừa cắt thì một dải khói trắng đục từ đống rơm ven bờ trùm ngang đường, xe phía trước biến mất, mắt cay xè. Ai hay ra ngoại thành vào tháng Năm, tháng Sáu hay tháng Mười, tháng Mười một đều từng gặp. Bài này chia sẻ cách xử lý từ lúc thấy khói ở xa tới khi đã lọt vào giữa màn khói.
Vì sao khói rơm khó hơn sương mù
Nhiều người nghĩ khói rơm cũng như sương, cứ chạy chậm là qua. Thực ra nó khó chịu hơn ở ba điểm. Khói đến đột ngột theo từng dải: gió đổi chiều là cả đoạn trước mặt trắng xóa, mắt không kịp làm quen như khi sương dày dần.
Khói còn làm cay mắt và khó thở, khiến người lái phản xạ nhắm mắt hoặc ho sặc đúng lúc cần quan sát nhất. Và đường làng bị khói phủ thường hẹp, không đèn, hai bên là mương hoặc ruộng thấp, lệch tay lái một chút là bánh xe xuống mép đất.
Nếu bạn đã đọc bài về chạy xe trong sương mù buổi sáng, các nguyên tắc về đèn và khoảng cách vẫn dùng được. Khác biệt là với khói, bạn phải lo thêm mắt, mũi và những vật cản do chính mùa gặt tạo ra.
Đọc màn khói từ xa: giờ đốt, hướng gió, dấu hiệu
Khói rơm thường dày nhất vào cuối chiều đến chập tối, khi người dân gặt xong và gom rơm đốt trước khi về. Trời lặng gió, ẩm thì khói không bốc lên mà là là sát ruộng rồi tràn ra đường. Về muộn, khói còn trộn với hơi sương làm tầm nhìn tệ hơn hẳn.
Những dấu hiệu nên để ý:
- Cột khói bốc lên từ cánh đồng phía trước, dù trông còn mỏng.
- Mùi khét lọt vào mũi trước khi thấy khói, nghĩa là gió đang đẩy khói về phía bạn.
- Xe ngược chiều bật đèn giữa ban ngày hoặc đi chậm bất thường.
- Ruộng hai bên đã gặt, rơm gom thành đống dọc bờ.
Thấy những dấu hiệu này, hãy giảm ga từ lúc còn xa, đừng đợi tới mép khói mới phanh. Nếu khói bị gió đẩy ngang đường thành từng đợt, nhiều khi chỉ cần tấp vào chỗ an toàn chờ một lát, gió sẽ mở ra khoảng trống để đi qua.
Gặp khói đốt rơm rạ chạy xe máy ra sao: giảm tốc, giữ làn
Nếu buộc phải đi qua, làm theo thứ tự sau.
Trước khi vào khói
Bật đèn chiếu gần, không dùng đèn chiếu xa vì ánh sáng hắt ngược lại từ lớp khói làm bạn chói hơn. Xe có đèn báo nguy hiểm thì có thể bật để xe sau dễ nhận ra. Liếc gương xem có ai bám sát không, rồi giảm tốc từ từ để họ giảm theo, tránh phanh gấp.
Trong màn khói
Đi chậm đến mức có thể dừng hẳn trong phạm vi mình còn nhìn thấy. Bám phía bên phải, lấy mép đường hoặc vạch sơn làm điểm tựa, đừng nhìn thẳng vào lớp khói trắng vì mắt sẽ mất cảm giác khoảng cách. Không vượt, không chuyển làn, không quay đầu. Bấm còi ngắn khi tới đoạn cua hoặc gần cổng nhà dân.
Khi khói quá dày
Gần như không thấy gì thì đừng cố chạy. Tấp vào lề rộng, cổng nhà dân hoặc bãi đất trống, dắt xe ra hẳn khỏi phần đường. Không dừng giữa đường trong khói, vì xe sau cũng đang mù như bạn. Chờ gió đổi hoặc đám cháy tàn bớt rồi mới đi tiếp.
Bảo vệ mắt và đường thở
Mắt bị ảnh hưởng đầu tiên. Mũ có kính chắn che kín mặt giúp hạn chế khói tạt thẳng vào mắt; đi mũ nửa đầu thì nên mang thêm kính tròng trong. Tránh kính râm tối màu khi đi chiều muộn, vì khói cộng ánh sáng yếu sẽ khiến bạn khó nhìn rõ mặt đường.
Bị cay mắt giữa đường, đừng dụi mắt khi vẫn cầm lái. Tấp vào lề, chớp mắt vài lần rồi rửa bằng nước sạch mang theo. Nhắm một mắt để đi tiếp là thói quen nguy hiểm, vì bạn mất cảm giác chiều sâu.
Với đường thở, khẩu trang nhiều lớp ôm sát mặt giúp giảm mùi khói so với loại mỏng, nhưng không lọc được hết. Hít thở chậm, đóng kính mũ và qua đoạn khói nhanh nhất ở mức an toàn. Người có bệnh hô hấp, người lớn tuổi hay trẻ nhỏ ngồi sau nên tránh cung đường đồng ruộng vào chiều tối mùa gặt. Nếu khó thở, tức ngực hoặc chóng mặt kéo dài, hãy dừng nghỉ và cân nhắc đi khám; lời khuyên ở đây không thay thế ý kiến nhân viên y tế.
Thứ ẩn trong khói: rơm phơi, máy gặt, lửa sát lề
Đi xe máy vùng ven mùa gặt, khói chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là những vật cản mà khói che mất.
Rơm phơi trên mặt đường là cái bẫy phổ biến nhất. Ở nhiều đường làng khu Đông Anh, Sóc Sơn hay Thường Tín, người dân tận dụng mặt bê tông để phơi rơm, phơi thóc. Rơm làm bánh trượt khi phanh và có thể quấn vào bánh sau, nên gặp đoạn này hãy giữ thẳng tay lái, không phanh gấp, không đánh lái đột ngột.
Máy gặt, xe công nông, xe chở thóc chạy chậm, đỗ sát lề hoặc bất ngờ rẽ từ bờ ruộng ra. Trong khói, bạn chỉ thấy chúng khi đã rất gần. Người đốt rơm và trẻ con từ ruộng đi lên cũng hay đứng sát mép đường.
Đống rơm đang cháy sát lề thì nên tránh xa, đừng lách qua khi lửa còn bén ra mép đường vì tàn lửa có thể bay vào người và xe. Lùi lại chờ lửa tàn hoặc tìm đường khác.
Mình từng gặp một lần trên đoạn đê ven sông Hồng phía ngoại thành: khói từ bãi bên dưới cuộn lên mặt đê lúc chập tối, phía trước là xe chở rơm chất cao đang bò chậm. Nhờ giảm tốc ngay khi ngửi thấy mùi khét, mình mới kịp dừng sau đuôi xe đó.
Chuẩn bị trước khi ra vùng ven mùa gặt
- Ưu tiên đi buổi sáng hoặc đầu chiều, tránh về muộn qua các cánh đồng vừa gặt.
- Kiểm tra đèn chiếu gần, đèn hậu, còi và phanh trước khi xuất phát.
- Mang kính tròng trong, khẩu trang nhiều lớp và chai nước sạch.
- Lưu sẵn một đường thay thế bằng trục lớn hơn, phòng khi đường làng bị khói phủ kín.
- Đi nhóm thì thống nhất điểm dừng chờ trước khi vào đoạn đồng ruộng.
Nếu bạn ra vùng ven vì việc gia đình, bài đi xe máy đến đám giỗ, đám tang vùng ven có thêm gợi ý về giờ giấc và đường làng. Vụ gặt tháng Năm, tháng Sáu thường đi kèm nắng gắt, nên xem thêm cách đối phó nắng nóng và mưa giông mùa hè.
Với xe thuê, nếu đèn yếu, còi tắc hay phanh có cảm giác lạ, hãy báo cửa hàng trước khi đi xa; khách của Nguyễn Tú có thể gọi 0942 467 674 trong khung 09:00–21:00.
Kết lại
Khói rơm thường chỉ phủ vài đoạn ngắn, nhưng đó là những đoạn bạn gần như đi mù. Nhớ ba việc: giảm tốc từ khi ngửi thấy mùi khét, bám mép phải và không vượt, dừng hẳn ra khỏi đường nếu khói quá dày. Các tình huống thời tiết khác có trong chuyên mục thời tiết và đường sá và mục kỹ năng lái xe. Lần tới trước khi ra ngoại thành mùa gặt, hãy kiểm tra đèn, mang kính, khẩu trang và chọn giờ về sớm hơn một chút.