Trong mọi thao tác lái xe máy, vượt xe là thao tác nguy hiểm nhất, và cách vượt xe an toàn đáng được học trước hết, vì nó đòi hỏi bạn rời làn an toàn của mình để đi vào phần đường của xe ngược chiều. Hầu hết va chạm nghiêm trọng trên quốc lộ đều xảy ra trong lúc vượt sai tư thế hoặc sai thời điểm. Bài này tách thao tác vượt thành các bước, chỉ rõ khi nào được vượt và khi nào tuyệt đối không, để bạn tự kiểm soát mọi lần ra hiệu đổi làn.
Cách vượt xe an toàn cần mấy điều kiện
Một lần vượt an toàn cần đủ bốn điều kiện, thiếu một là hoãn. Điều kiện một là tầm nhìn: bạn phải thấy rõ đường phía trước đủ dài để hoàn tất toàn bộ thao tác, kể cả trường hợp xe ngược chiều xuất hiện sớm hơn dự tính. Điều kiện hai là chênh tốc: xe bạn phải đủ khỏe hơn xe bị vượt một cách rõ rệt, nếu chỉ nhanh hơn chút xíu thì thời gian nằm bên làn ngược quá dài. Điều kiện ba là khoảng trống phía sau: nhìn gương chắc chắn không xe nào đang vượt mình. Điều kiện bốn là không có biển cấm vượt tại đoạn đó.
Người mới đi xe máy hay mắc một lỗi ngược đời: càng thấy phía trước có xe chậm thì càng muốn vượt gấp, trong khi đoạn đông chính là nơi khó thấy xe ngược chiều nhất. Quy tắc đơn giản để khắc phục là chỉ vượt ở nơi bạn thấy được toàn bộ phần đường sẽ đi qua, không phải nơi bạn ước là trống. Nếu phải hỏi thầm rằng liệu kịp không, câu trả lời đã có sẵn: chưa kịp, đợi đoạn sau.
Quy trình vượt gồm các bước nào
Bước một, nhìn gương trái, quan sát xe phía sau: nếu đã có xe khác đang tới nhanh, đừng khởi động. Bước hai, liếc nhìn chéo trước, đảm bảo khoảng cách với xe phía trước còn đủ để nghiêng xe ra mà không chạt. Bước ba, ra tín hiệu: xi nhan trái hoặc tay trái giơ lên tùy quy ước vùng bạn chạy, cho cả xe trước lẫn xe sau biết ý định.
Bước bốn, nghiêng xe ra khỏi làn quan sát nhanh lần cuối, rồi tăng ga dứt khoát. Phần vượt nên trọn trong một nhịp: quyết thì quyết, không nửa vời nằm bên làn ngược kéo dài. Bước năm, khi gương của bạn đã qua hầu hết xe bị vượt, ra xi nhan phải và trở về làn cũ thật nhẹ, không cắt vát đầu xe người vừa bị vượt.
Trên quốc lộ có thêm một nguyên tắc mạnh: vượt theo chiều ít nhất một chiếc xe tại một thời điểm. Vượt cùng lúc hai ba chiếc nghĩa là bạn ở bên làn ngược quá lâu, và nếu xe đầu trong nhóm rẽ trái thì toàn bộ phần đường bạn tính trước mất sạch.
Những tình huống không bao giờ nên vượt
Không vượt ở khúc cua, vì tầm nhìn bị vách hoặc rặng cây che, xe ngược chiều hiện ra khi đã quá gần. Không vượt trên đỉnh dốc và đường liền nhau nhìn không hết: xe ngược chiều từ phía khuất có thể tới với tốc độ cao. Không vượt tại các điểm giao cắt quanh phố Hà Nội, nơi ô tô rẽ ngang, và đoạn trước cổng trường, chợ, vì người đi bộ băng đường bất chợt khiến bạn không còn lối thoát.
Không vượt xe khách, xe tải đang rẽ hoặc chuẩn bị rẽ: bánh sau của xe dài quét rộng hơn phần đầu xe rất nhiều, và chiếc xe máy níu sát bên khi đó là dạng va chạm xấu nhất. Không vượt khi trời mưa to hoặc sương mù, khi tầm nhìn của bạn và của người khác đều giảm, và không vượt khi chính bạn đã mỏi, vì thao tác cần sự tỉnh nhanh và chính xác.
Một dấu hiệu nên thuộc: nếu xe phía trước chậm lại không rõ lý do, rất có thể nó đang nhường người đi bộ hoặc chuẩn bị rẽ. Lúc đó việc bạn cần là bám theo và chậm lại, chứ không phải lao vào khoảng trống tưởng trống.
Luyện tập và những thói quen nên tạo
Luyện vượt nên bắt đầu trên đường vắng: tập toàn bộ chuỗi nhìn gương, ra hiệu, nghiêng, ga, trở về, tới mức thao tác thành phản xạ nhẹ. Sau đó mới đưa lên đường đông, nơi phần quan trọng nhất là kiềm chế: chấp nhận đi sau xe chậm hai ba phút còn hơn thử vận may một lần. Thói quen kiểm tra gương mỗi vài giây, kể cả khi không định vượt, là nền của mọi thao tác đổi làn an toàn.
Cách giữ tư thế trên yên cũng giúp phần vượt: ngồi thẳng lỏng vai, khuỷu tay không khóa cứng, mắt nhìn xa chứ không dán vào bánh xe trước. Tư thế tốt cho bạn phản ứng nhanh, phản ứng nhanh cho bạn ít phải phanh gấp, và ít phanh gấp nghĩa là ít rủi ro trượt bánh. Nhóm bài về khoảng cách đi sau và phanh kịp thời nằm trong bài giữ khoảng cách an toàn, bạn nên ghép đọc để có trọn bộ nếp lái cơ bản.
Người mới đi xe máy thuê nên hỏi cửa hàng thử xe ở đoạn vắng, làm quen độ nhạy ga và phanh trước khi hòa vào đường đông; phần chọn loại xe hợp trình độ nằm trong bài chọn loại xe, và thông tin dịch vụ ở trang cho thuê xe máy. Giấy tờ bản gốc luôn mang theo, vì vượt sai quy định thuộc nhóm lỗi bị xử lý trên đường, các quy định liên quan gom trong bài quy định giao thông.
Tóm lại các nguyên tắc
Vượt xe an toàn không nằm ở tốc độ mà nằm ở quyết định: đủ tầm nhìn mới vượt, chênh tốc rõ rệt mới vượt, không ai vượt trước mình mới vượt, và biển cấm là ranh giới tuyệt đối. Với người mới, hãy tự đặt chỉ tiêu là số lần vượt mỗi chuyến đi càng ngày càng ít, vì mỗi lần vượt không cần thiết là một lần rủi ro không cần thiết.
Cách vượt xe an toàn là kỹ năng rèn cả đời, và càng lái lâu bạn càng hiểu rằng những người giỏi nhất lại là người vượt ít nhất. Mọi tình huống trên đường đều có nhịp riêng, và người biết chờ nhịp thì luôn tới đích trước người chỉ biết bấm ga.