Khi mới đến Hà Nội, phần lớn người ta chọn đường theo bản đồ: từ điểm A đến điểm B, tuyến ngắn nhất là tốt nhất. Nhưng sau vài tuần đi lại bằng xe máy, một sự thật khác dần lộ ra: hai tuyến dài gần bằng nhau có thể đem lại hai trải nghiệm hoàn toàn khác nhau, chỉ vì tình trạng mặt đường. Tuyến ngắn hơn đi xuyên qua khu phố cũ dày đặc ổ gà có khi khiến bạn mất nhiều thời gian và tốn sức hơn tuyến dài hơn chạy trên đường mới trải. Bài viết này giúp bạn hình thành cách nhìn đường theo chất lượng mặt đường, một kỹ năng rất đáng đầu tư cho người thuê xe dài hạn.
Đọc mặt đường qua kinh nghiệm của những chuyến đầu
Trong tuần đầu tiên đi lại, hãy để ý bốn đặc điểm của mỗi tuyến bạn đi. Một là độ phẳng: mặt đường có bị bê tông vá từng mảng, có vệt lún theo vết bánh xe tải hay không. Hai là độ rộng làn: làn xe máy có bị xâm lấn bởi xe đỗ, hàng quán hay không. Ba là mật độ điểm rẽ vào ngõ: đường nhiều ngõ nối là đường có nhiều xe bất ngờ rẽ, phanh, dừng. Bốn là độ phủ ánh sáng buổi tối nếu bạn có ca về muộn. Sau một tuần, bạn sẽ tự nhiên hình thành được xếp hạng các tuyến theo cảm giác đi, và đó là dữ liệu cá nhân đáng giá hơn bất kỳ gợi ý nào.
Ổ gà và các vệt lún: kẻ thù của xe tay ga
Xe tay ga có bánh nhỏ, giảm xóc thiết kế cho mặt đường phố tương đối phẳng, nên các ổ gà sâu ảnh hưởng đến xe ga nặng hơn nhiều so với xe số có bánh to. Qua ổ gà với xe ga, cách xử lý là giảm tốc trước, nhấn nhẹ nhàng giữ cân bằng, không đứng yên trên yên cứng nhác mà hơi nhấc người dậy cho giảm xóc làm việc. Điều quan trọng là nhìn xa để thấy ổ gà từ khoảng cách đủ giảm tốc; nhìn sát đầu xe là thói quen khiến mọi ổ gà đều trở thành bất ngờ.
Với các vệt lún dài theo vết bánh xe tải, thường gặp ở đoạn đường xe tải nặng đi lại nhiều, cách đi an toàn là chọn vị trí bánh xe của bạn nằm giữa hai vệt lún hoặc bám mép ngoài vệt, tránh để một bánh trong vệt một bánh ngoài vệt trong thời gian dài, vì sự chênh cao làm xe nghiêng liên tục và mỏi tay lái.
Đường mới trải và đường đá dăm: hai tính cách khác nhau
Đường mới trải nhựa êm và nhanh, nhưng có hai điểm cần lưu ý. Đường nhựa mới trong những ngày đầu có thể còn mềm, dính theo các mảnh vụn, và đặc biệt trơn hơn hẳn khi trời mưa đầu mùa, vì lớp dầu nhựa chưa bị mưa rửa bớt. Các vạch kẻ đường sơn mới cũng là điểm trơn trượt kinh điển khi ướt, nhất là khi vào cua; hãy tránh đi đè trực tiếp lên vạch sơn mới trong mưa.
Ngược lại, đường đá dăm hoặc đường bê tông mòn nhẵn có độ bám tốt khi khô nhưng lởm chởm. Đá dăm văng lên là rủi ro cho người đi phía sau, và mặt đường này làm mòn lốp nhanh. Nếu tuyến của bạn bắt buộc qua đoạn đá dăm dài, giảm áp suất cảm nhận bằng cách đi chậm và giữ khoảng cách xa với xe trước, tránh ăn theo đá văng.
Chọn tuyến theo thời tiết và thời điểm
Cùng một tuyến, mùa khô và mùa mưa là hai câu chuyện khác nhau. Đoạn thấp trũng mùa khô đi rất tốt nhưng mùa mưa thành vũng dài hàng chục mét, không rõ đáy nông sâu. Nếu bạn không chắc độ sâu của vũng, đừng phi thẳng vào giữa; hãy đi theo vệt bánh xe đã của người trước, chậm, giữ ga đều, và tuyệt đối không phanh gấp khi đang ở trong vũng vì nước làm giảm ma sát phanh tức thời. Chuyến đi đầu tiên sau mỗi cơn mưa lớn là lúc bạn nên ưu tiên các tuyến đường lớn đã được nắn mặt, chấp nhận xa hơn một chút.
Ban đêm cũng thay đổi bảng xếp hạng tuyến: đoạn đường vắng đẹp ban ngày có thể tối om, không đèn, ổ gà khó thấy. Tuyến đường lớn nhiều đèn dù đông hơn vẫn an toàn hơn cho người chưa quen, cho đến khi bạn thuộc rõ từng đoạn của tuyến vắng.
Xe số, xe tay ga và xe 50cc: mỗi loại xe có các tuyến phù hợp
Xe số với bánh to và khung gọn thuận lợi cho các tuyến ngõ hẹp, đường gồ ghề, đoạn thi công nền đất. Xe tay ga mạnh mượt, hợp với các tuyến lớn, đường nhanh, quãng đường dài, nhưng kém thoải mái trên các tuyến gồ ghề liên tục. Xe 50cc và xe điện gọn nhẹ, dễ luồn, nhưng tốc độ tối đa thấp, nên các tuyến có tải xe tải lớn hoặc yêu cầu giữ tốc độ dòng chảy cao không phù hợp. Khi chọn loại xe thuê, hãy nghĩ đến các tuyến bạn sẽ đi thường xuyên nhất chứ không chỉ nghĩ đến giá thuê. Bảng bảng giá tham khảo của Nguyễn Tú liệt kê các mức giá theo dòng xe để bạn đối chiếu, và giá thực tế cần được xác nhận trực tiếp trước khi đặt.
Cập nhật thông tin mặt đường từ cộng đồng xung quanh
Tình trạng mặt đường thay đổi liên tục: hôm qua còn ổ gà, hôm nay đã được vá; tuần trước thông suốt, tuần này rào thi công. Người cập nhật nhanh nhất là những người đi lại hằng ngày trên cùng tuyến: hàng xóm cùng xóm trọ, đồng nghiệp đi cùng hướng, thậm chí chủ quán nước đầu ngõ. Một câu hỏi thăm dò buổi sáng đôi khi tiết kiệm cho bạn nửa tiếng đồng hồ kẹt trong vùng thi công. Nếu bạn mới bắt đầu thuê xe đi lại ở Hà Nội, các bài chia sẻ về trải nghiệm thực tế sẽ giúp bạn rút ngắn thời gian làm quen với thành phố.
Ghi nhớ các điểm xấu của tuyến: bản đồ tâm trí của người đi nhiều
Người đi xe máy nhiều năm ở Hà Nội thường có một danh sách các điểm đen về mặt đường trong đầu: đoạn ngã tư nào thường ngập, đầu cầu nào có mối nối bê tông cao, con phố nào có rãnh cống song song mép đường. Danh sách này không có ở bất kỳ tài liệu nào, nó được tạo ra từ những lần bị tưng, bị trượt hoặc bị giật mình. Bạn hoàn toàn có thể chủ động tạo danh sách riêng sớm hơn bằng cách ghi lại vài dòng sau mỗi tuần đi: đoạn nào khiến bạn phải phanh bất ngờ, đoạn nào phải giảm tốc sâu.
Khi danh sách đủ dài, bạn sẽ nhận ra một quy luật thú vị: các điểm xấu thường tập trung ở các đầu cầu, chân dốc vượt, đoạn trước cổng trường và khu vực quanh chợ. Đây là những nơi xe tải nặng phanh nhiều, xe ra vào liên tục, hoặc mặt đường thường xuyên bị đào mở để sửa hệ thống điện nước. Biết quy luật này giúp bạn phán đoán mặt đường ở những khu tương tự ngay cả khi lần đầu đi qua, và đó chính là lúc kỹ năng chọn tuyến của bạn từ mức biết đường lên được mức hiểu đường.
Đừng để mặt đường xấu biến thành phong cách lái xấu
Một điều cuối đáng nói: mặt đường xấu có thể lây phong cách lái xấu. Người hay đi trên đường gồ ghề dễ hình thành thói quen né liên tục, đổi hướng đột ngột mà không quan sát, vì phản xạ né ổ gà đã thành điều kiện. Khi trở lại đường phẳng, thói quen đó vẫn còn, và nó trở thành rủi ro với xe chạy xung quanh. Hãy tập tách bạch hai việc: né chướng ngại là một quyết định có quan sát, không phải một cử động tự động. Trước khi né bất kỳ thứ gì, một cái liếc gương và một ý thức về xe phía sau luôn nên có mặt. Đó là ranh giới giữa người đi xe giỏi và người chỉ đi xe nhiều.
Chọn tuyến đi được là đi khỏe cả ngày
Người đi xe máy hằng ngày ở Hà Nội hiểu rằng chất lượng của một ngày không nằm ở quãng đường dài bao nhiêu mà nằm ở việc mỗi chặng có mượt hay không. Chọn tuyến theo tình trạng mặt đường là kỹ năng lên kế hoạch, không phải kỹ năng tay lái, nhưng nó giảm tải cho tay lái nhiều hơn bất kỳ mẹo nào khác: mặt đường tốt nghĩa là ít phanh gấp, ít né ổ gà, ít mỏi tay. Đầu tư vài tuần đầu để cảm nhận các tuyến, ghi nhớ những đoạn cần tránh, và bạn sẽ có một bản đồ riêng của mình, chính xác hơn mọi bản đồ chung, vì nó được vẽ bằng chính những chuyến đi của bạn.