Chở đồ dài đã khó, nhưng chở đồ hình trụ và đồ dễ lăn là một bài toán khác hẳn: chai nước lớn, thùng carton tròn, ống nhựa cuộn, hộp bánh hình trụ, thùng phuy nhỏ. Đặc điểm nguy hiểm của nhóm đồ này là nó không nằm yên: vật tròn muốn lăn theo mọi hướng xe nghiêng, muốn trượt ra sau khi tăng ga, và muốn văng ra trước khi phanh gấp. Bài viết này đi qua cách khiến vật tròn trở thành vật đứng yên trên suốt hành trình.
Vì sao đồ tròn là loại đồ nguy hiểm nhất để chở
Một vật hình hộp khi buộc lỏng chỉ trượt đi từng phần, nhưng một vật hình tròn khi buộc lỏng thì biến sức buộc của bạn thành trục lăn: xe nghiêng mười độ, vật lăn ra phía nghiêng, làm xe nghiêng thêm, và vòng lặp phản hồi này diễn ra trong nửa giây. Cú ngã vì thùng tròn lăn dưới đòn sau là kiểu tai nạn rất phổ biến với người chở hàng bằng xe máy. Về vật lý, giải pháp chỉ có hai nhánh: hoặc biến vật tròn thành vật có mặt phẳng đứng, hoặc khóa chiều lăn của nó bằng các điểm chặn. Mọi kỹ thuật dưới đây đều là biến thể của hai nhánh đó.
Biến vật tròn thành vật đứng vững
Cách đơn giản nhất để chở vật tròn là đặt nó nằm ngang và chặn hai đầu. Nằm ngang nghĩa là trục của vật vuông góc với trục xe, và hai điểm chặn là càng xe hoặc thành cốp phía trước và chân người ngồi phía sau, nếu có người đi cùng. Với vật không người ngồi sau giữ, dùng một miếng gỗ hoặc hộp vuông chèn vào một đầu, đầu kia tựa vào thành cốp hoặc càng. Trường hợp vật phải đặt dọc theo xe, ví dụ các thùng dài, thì bắt buộc có hai điểm buộc chặn lăn, một dây phía trước kéo vật về phía trước, một dây phía sau chặn vật trượt ra sau, vì vật tròn dọc xe sẽ lăn tới khi phanh và lăn về sau khi tăng ga.
Dây buộc và các nút chặn
Loại dây quyết định thành bại của việc chở đồ tròn. Dây thun trơn trượt là lựa chọn tệ nhất cho vật tròn, vì mặt tiếp xúc giữa dây và vật cong chỉ là một điểm nhỏ, dây dễ trượt dọc thân vật. Dây buộc hàng có khóa căng là lựa chọn tốt, cùng với lưới chùm hàng cho các vật nhiều chiếc. Kỹ thuật buộc vật tròn luôn là chéo chữ X qua thân vật và cố định vào hai điểm khác phía trên và dưới, biến lực căng thành lực ép vật vào mặt phẳng đỡ. Luôn kiểm tra lại độ căng sau hai trăm mét đầu tiên đi thử, vì vật tròn có xu hướng tự chỉnh vị trí trong lần rung đầu tiên và sau đó dây liền tỏa ra. Mang theo vài sợi dây dự phòng, vì một sợi bị tuột rơi giữa đường là chuyện thường.
Bình nước, phuy nhựa và các vật chứa chất lỏng
Bình nước lớn chở trên xe có thêm một vấn đề: chất lỏng bên trong chuyển động cùng chiều ngược lại mỗi lần xe tăng giảm tốc, tạo xung lực đẩy vật về hướng mà bạn không muốn. Với bình đã đầy, xung lực nhỏ vì nước không có khoảng trống dao động, nên kinh nghiệm dân gian là chở bình đầy hoặc chở bình rỗng, tránh trạng thái nửa vời. Đặt bình nằm ngang và khóa nó bằng hai điểm, nếu bình có tai xách thì luồn dây qua tai là cách giữ chắc nhất. Tuyệt đối không kẹp bình nước vào giữa hai chân như nhiều người vẫn làm với bình nhỏ, vì một cú phanh gấp, bình trượt xuống khỏi đùi và rơi thẳng vào bánh trước.
Thùng carton và các vật giấy
Thùng carton tròn chứa đồ nhẹ dễ chở hơn bình nước nhưng có vấn đề riêng: mưa và độ ẩm làm các nếp gấp mềm đi, và thùng ướt rách giữa chừng. Nếu dự báo có mưa, bọc thùng trong túi lớn, và khi buộc, chèn các miếng bìa cứng vào các vị trí dây đè lên mép thùng để phân tán lực, tránh dây cắt rách nắp. Thùng vuông chở được nhiều hơn nhưng dễ tạo cảm giác quá khổ, hãy luôn đối chiếu tổng chiều rộng của hàng với lan can xe xung quanh: nếu hàng rộng hơn thân xe quá hai bàn tay mỗi bên, gió và các xe vuốt qua sẽ tác động lên hàng liên tục, và khi đó mọi kỹ thuật buộc cũng chỉ giảm chứ không hết rủi ro.
Ống cuộn, ống nhựa và vật cuộn dài
Vật cuộn dài như ống nhựa, ống đồng cuộn tròn có một lợi thế: nó có lỗ giữa. Luồn một sợi dây cứng qua lỗ và buộc hai đầu dây vào hai bên càng xe là cách chở chắc chắn nhất cho loại này. Nếu vật cuộn dài vượt đầu lái xe, bắt buộc treo một vật màu đỏ hoặc vải sáng ở đầu vượt ra để người đi sau nhận biết, và tránh hoàn toàn các chặng qua hầm chui thấp. Vật cuộn to nhưng rỗng ruột chịu gió rất mạnh, các cơn gió ngang trên cầu hoặc giữa hai tòa nhà cao có thể xoay cả cuộn ống trên yên, nên với các cuộn to, cân nhắc gọi xe chở thay vì cố nhét lên xe máy.
Phân bổ trọng lượng giữa các chuyến
Vật tròn và nặng, ví dụ bình đầy nước, nên đặt thấp nhất có thể: sát vào khoang chân hoặc trên bệ giữa hai càng, không bao giờ chất cao trên yên sau hoặc lên giàn trên cao, vì trọng tâm cao làm mọi chuyển động của vật khuếch đại thành lực lật. Chia hàng thành nhiều chuyến với mỗi chuyến hai ba vật to luôn an toàn hơn gom một chuyến lớn, và tính toán tuyến đi đường to, ít ngõ gập, dù xa hơn chút. Tốc độ đi khi chở đồ tròn nên giảm một mức so với không đồ, và tránh tuyệt đối các cú rẽ nhanh, vì lực ly tâm tác động lên vật tròn theo hướng lăn ra ngoài cua, đúng hướng làm bạn mất thăng bằng.
Đi thử và kiểm tra giữa chừng
Trước mỗi chuyến chở đồ tròn đáng kể, đi thử một vòng ngắn quanh khu: phanh nhẹ, phanh gấp có kiểm soát, rẽ hai bên, và để ý mọi tiếng trượt hay cảm giác xe nặng lệch một bên. Trên đường dài, dừng kiểm tra dây và vị trí hàng sau mỗi vài cây số đầu tiên, vì hầu hết các sự cố rơi hàng xảy ra trong năm cây số đầu của chuyến đi, khi hàng chưa vào thế ổn định. Nếu có người ngồi sau, phân công rõ: người lái lo lái, người sau lo hai tay giữ hàng, và tuyệt đối không để người ngồi sau vừa giữ hàng to vừa cầm điện thoại hay ô dù.
Khi hàng quá khả năng của xe máy
Đánh giá trung thực giới hạn của xe hai bánh: các bình phuy, thùng hàng tạ, các cuộn ống to, hoặc đơn giản là đống hàng mà bạn phải nhìn qua nó mới thấy đường, tất cả vượt quá phạm vi hợp lý của việc chở bằng xe máy. Khi đó, gọi xe ba gác hoặc xe tải nhỏ là quyết định rẻ hơn nhiều so với một cú ngã kèm hàng đổ đường, người bị thương và hàng hư. Xe máy thuê là phương tiện cho hàng vừa và nhỏ, và giữ nó trong phạm vi đó vừa an toàn vừa giữ xe tốt cho kỳ thuê dài.
Mưa và đường trơn khi đang chở hàng tròn
Trời mưa làm mọi vấn đề của hàng tròn tệ hơn gấp đôi: dây nylon và mặt thùng ướt trượt lên nhau, mặt đường trơn khiến các cú phanh phải nhẹ hơn, và phản xạ của người lái cũng chậm đi vì lo che đồ. Nếu mưa tới giữa chừng khi đang chở hàng dễ lăn, ưu tiên tìm một chỗ có mái che dừng trước, kiểm tra lại toàn bộ dây, bọc túi cho phần hàng sợ nước, rồi mới đi tiếp trong mưa nhỏ. Tuyệt đối không đi tiếp trong mưa to với hàng tròn nặng, vì lực phanh giảm và lực lăn tăng cùng lúc là tổ hợp xấu nhất có thể. Người đi đường thường đặt hàng công việc sao cho chuyến chở đồ lớn rơi vào buổi sáng sớm trời quang, và né khung giờ mưa rào chiều theo kinh nghiệm mùa.
Tổng kết cách nghĩ về hàng tròn
Chở đồ hình trụ an toàn nhất định ở ba nguyên tắc: biến tròn thành đứng, chặn chiều lăn, và kiểm tra lại sau khi vào thế. Đầy đủ dây đúng loại, các miếng chèn, và sự kiên nhẫn chia chuyến, gần như mọi nhu cầu chở vật tròn hằng ngày đều xử lý được. Nếu bạn có nhu cầu chở hàng thường xuyên trong kỳ thuê xe dài hạn và muốn tư vấn loại xe có giàn, cốp phù hợp, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được trao đổi cụ thể.