Hà Nội phẳng ở phố nhưng không phẳng ở cầu: hàng loạt cầu vượt và cầu vượt sông với độ dốc đủ để thay đổi hoàn toàn tính chất của một chuyến đi, nhất là với người mới hoặc người quen chạy đường bằng. Trên dốc, mọi kỹ năng cơ bản như phanh, ga và giữ khoảng cách đều bị phóng đại hệ quả: phanh đúng ở đường bằng là an toàn, phanh đúng trên dốc xuống là sống còn. Bài viết này đi qua từng tình huống đặc trưng của cầu và dốc trong nội thành và vùng ven.
Dốc lên: ga và vị trí làn
Dốc lên thoải hơn dốc xuống nhưng có ba điểm kỹ thuật. Thứ nhất là giữ đà: tăng nhẹ tốc độ trước chân dốc để xe bốc qua dốc bằng đà thay vì ghì ga giữa dốc, đặc biệt quan trọng với xe chở người ngồi sau. Thứ hai là chọn làn sớm và giữ làn: chuyển làn giữa dốc khó và nguy hiểm hơn trên đường bằng vì mọi xe xung quanh đang chạy lệch tốc độ. Thứ ba là khoảng cách với xe phía trước: xe số cũ có hiện tượng tụt dốc khi vừa côn vừa phanh lúc đề pa, nên hãy chừa khoảng trống lớn hơn mức thấy cần.
Một kỹ năng đáng luyện riêng cho người thuê xe số: đề pa trên dốc. Tình huống kinh điển là đèn đỏ ngay sau chân cầu vượt: xe dừng trên dốc, và việc buông phanh, vào côn và đi tiếp mà không tụt về sau đòi hỏi sự phối hợp mà người quen xe ga chưa từng cần. Nếu thuê xe số và tuyến có đèn đỏ trên dốc, hãy tập đề pa dốc ở đường vắng trước: phanh sau giữ, côn vào nửa, ga nhẹ, buông phanh. Mười phút luyện ở nơi không xe là cả một kho an tâm ở nơi đông xe.
Với xe ga, dốc lên đơn giản hơn về thao tác nhưng đòi hỏi ga mượt: một cú ga mạnh giữa dốc làm xe vọt và khó kiểm soát ở đỉnh cầu nơi đường thu hẹp. Luyện ga mượt như đã hướng dẫn trong bài về làm quen xe máy thuê là nền của mọi kỹ năng dốc.
Dốc xuống: phanh và tư duy trước tốc độ
Dốc xuống là phần cần tôn trọng nhất. Quy tắc số một: giảm tốc trước khi vào dốc, không phải giữa dốc, vì mọi mét dốc đều tự tăng tốc cho bạn. Với xe số, về số thấp trước chân dốc để dùng phanh động cơ; với xe ga, bóp phanh nhịp nhàng và đều thay vì ghì phanh liên tục, vì phanh ghì lâu trên dốc dài làm má phanh nóng và yếu dần, hiện tượng quen thuộc gọi là chai phanh.
Về tư duy khoảng cách, trên dốc xuống hãy nhìn điểm phía trước xa hơn trên đường bằng, và giữ khoảng cách với xe trước gấp rưỡi đến đôi. Lý do đơn giản: quãng phanh của bạn trên dốc dài hơn, và quãng phanh của xe phía sau bạn cũng dài hơn, nghĩa là nguy cơ bị đâm từ phía sau tăng lên nếu bạn phanh gấp. Phanh nhịp trước, cho đèn phanh bật sớm để báo hiệu, và nhường xe sau vượt nếu nó ép sát.
Với các đoạn dốc xuống kết hợp khúc quanh ở đầu cầu, quy tắc vàng: vào cua chậm, ra cua nhanh hơn chút chút. Phanh nên thực hiện khi xe đang thẳng trước cua, không phanh giữa cua khi xe đang nghiêng, vì phanh mạnh lúc nghiêng là công thức ngã quen thuộc nhất trên cầu ướt. Nếu vào cua nhanh quá, cách xử lý đúng là ghì nhẹ phanh sau và giữ ga đều, tin rằng bánh xe tìm lại thăng bằng, thay vì phanh trước dập chốt.
Các tình huống đặc trưng của cầu Hà Nội
Tình huống thứ nhất: đỉnh cầu bị thu hẹp hoặc chia làn bằng vạch sơn. Vị trí thu hẹp là điểm va chạm phổ biến vì hai dòng xe ép vào nhau; cách xử lý là giữ tốc độ đều, không tăng ga vượt qua bên phải hay bên trái ở đúng đoạn đó, và nhìn trước hai xe phía trên để dự đoán dòng chảy. Tình huống thứ hai: gió ngang trên các cầu vượt sông cao. Gió đủ sức lệch hẳn một làn xe máy nhẹ ở tốc độ nhanh; nghe gió mạnh thì giảm tốc độ và cầm lái chắc nhưng không cứng, để tay lái tự điều chỉnh những cú gió nhỏ.
Tình huống thứ ba: mặt cầu ướt sau mưa, đặc biệt các đoạn vạch sơn và bản kim loại trên mặt cầu. Vạch sơn ướt trượt như băng, nên tránh phanh hoặc nghiêng xe ngay trên vạch, và tránh chạy song song ngay trên dải sơn giữa làn. Tình huống thứ tư: kẹt xe dừng trên dốc cầu. Đây là lúc kỹ năng đề pa dốc với xe số và ga côn phối hợp với xe ga được gọi tới liên tục trong năm phút; nếu chưa chắc kỹ năng này, các khung cao điểm trên cầu là khoảng thời gian nên tránh cho đến khi chắc tay.
Tình huống thứ năm, rất riêng của Hà Nội: xe ba gác và xe đạp chậm trên làn trong của dốc lên, và dòng xe máy ép qua bên phải sát lan can. Làn sát lan can thường có gờ và vết nối kim loại của bản cầu; giảm tốc qua các vết này thay vì né tránh đột ngột. Kỹ năng tổng quát cho mọi tình huống trên cầu: đi dự đoán được, báo hiệu sớm bằng xi nhan, và không bao giờ vượt ở đoạn không nhìn thấy xe ngược chiều.
Một câu hỏi thường gặp: xe ga hay xe số dễ chạy dốc hơn? Mỗi loại có thế mạnh riêng. Xe số mạnh ở dốc xuống nhờ phanh động cơ và nhẹ ở đề pa khi đã quen phối hợp côn ga; xe ga mạnh ở thao tác đơn giản, không lo chết máy giữa dốc, nhưng phanh hoàn toàn dựa vào tay bóp nên mỏi tay hơn trên các cầu dài. Với người mới, xe ga thường an toàn hơn ở tuần đầu vì không có rủi ro chết máy giữa dốc đông xe; với người quen tay, hai loại tương đương. Chọn dòng xe theo trình độ hiện tại của bạn chứ không theo dòng xe từng chạy khi còn trẻ.
Về bảo dưỡng, dốc là nơi kiểm tra phanh nhanh nhất: nếu phanh cảm giác khác sau vài lần xuống dốc dài, báo cửa hàng sớm. Má phanh mòn thường lộ rõ trên dốc trước khi lộ trên đường bằng, và với xe thuê, một tin nhắn báo sớm về cảm giác phanh là việc đáng làm cho cả phần còn lại của kỳ.
Luyện trước khi cần
Cầu vượt gần nhà là lớp học tốt nhất: chọn khung giờ cuối tuần vắng, chạy lên xuống vài vòng với các bài tập nhỏ, gồm đề pa dốc, phanh nhịp xuống dốc, và giữ làn qua đoạn thu hẹp. Một buổi luyện như vậy biến các quy tắc trên từ kiến thức thành phản xạ, và phản xạ mới là thứ có mặt cùng bạn ở đỉnh cầu đông xe. Nếu trong kỳ thuê có lịch trình qua các cầu lớn hoặc đường dốc vùng ven, hãy xếp buổi luyện này vào ngày đầu.
Với nhóm người mới đến hoặc du khách, một lời khuyên lịch trình: các tuyến vào trung tâm qua cầu cần kinh nghiệm hơn chạy vòng quanh hồ, nên hãy để các ngày đầu cho tuyến phẳng, và chỉ thêm cầu vào tuyến khi đã quen xe và quen đường. Cách xếp lộ trình tăng dần độ khó này đã được trình bày trong bài về ngày đầu tiên có xe thuê, và nguyên tắc lặp lại ở đây: cầu là bài học nâng cao, không phải bài học nhập môn.
Trên mọi loại dốc và mọi dòng xe, hai nguyên tắc không bao giờ đổi: giảm tốc trước khi cần, và không phanh mạnh khi xe đang nghiêng. Nắm chắc hai nguyên tắc này, phần còn lại chỉ là luyện tập.
Tóm lại
Trên dốc lên giữ đà và làn, luyện đề pa dốc nếu chạy xe số; trên dốc xuống giảm tốc trước dốc, phanh nhịp thay vì ghì, và giữ khoảng cách gấp rưỡi; trên cầu tránh phanh và nghiêng xe trên vạch sơn ướt, đi đều qua đoạn thu hẹp, và tôn trọng gió ngang. Luyện các kỹ năng này ở cầu vắng trước khi dùng chúng vào khung đông. Hãy đọc kinh nghiệm thuê xe máy tại Hà Nội để nắm quy trình thuê chuẩn, và liên hệ qua trang liên hệ khi cần tư vấn dòng xe phù hợp với tuyến nhiều dốc của bạn.