Có một nhóm khách thuê xe mà ít bài viết dành riêng: người từng biết chạy xe nhưng đã nhiều năm không chạm tay lái, và người từng chỉ chạy xe số nay chuyển sang xe ga. Nhóm này không phải người mới hoàn toàn, nhưng cũng không còn phản xạ cũ; họ ở giữa, và chính vị trí giữa đó dễ chủ quan nhất. Bài viết này đưa ra một lộ trình tập luyện ngắn, có thể hoàn tất trong một buổi chiều, giúp những phản xạ đã ngủ đánh thức lại trước khi hòa vào dòng xe Hà Nội.
Chọn đúng địa điểm và khung giờ tập
Địa điểm tập lý tưởng có ba đặc điểm: mặt phẳng rộng, ít người, và không có dòng xe đi qua. Các ứng viên thực tế gồm sân bãi trống cuối tuần, đường khu công nghiệp hoặc khu đô thị mới chưa đông, quảng trường vắng vào buổi sáng sớm, và bãi giữ xe lớn lúc vắng khách. Tránh tập trong ngõ phố cổ và sân chung cư: chật, có người qua lại, và một cú ngã ở đó tốn cả tiền lẫn thể diện.
Khung giờ tốt nhất là sáng sớm cuối tuần, khi Hà Nội còn ít xe và mặt trời chưa gắt. Một buổi tập chín mươi phút là đủ cho đa số người quay lại nhanh; lâu hơn chỉ làm mỏi tay và giảm chất lượng các bài tập cuối. Nếu có thể, nhờ một người biết chạy chắc ngồi quan sát và nhắc lỗi: người ngoài nhìn thấy những thói quen sai mà chính mình không nhận ra, ví dụ nhìn xuống bánh trước thay vì nhìn xa, hoặc đánh lái lệch khi quay đầu.
Bốn bài tập đánh thức phản xạ
Bài thứ nhất: phanh đứng và phanh giảm tốc. Chạy thẳng ở tốc độ chậm rồi phanh dừng hẳn tại một vạch mốc tưởng tượng, lặp lại cho đến khi tay biết lực phanh cần thiết để dừng đẹp tại mốc. Rồi đổi sang phanh giảm tốc: từ tốc độ cao hơn, giảm về tốc độ người đi bộ rồi tiếp tục chạy, mô phỏng việc giảm trước ngã rẽ. Bài này quan trọng nhất với người chuyển từ xe số sang xe ga, vì phanh xe ga thường nhạy hơn và đặt vị trí khác.
Bài thứ hai: quay đầu trong không gian hẹp. Chọn một vùng rộng bằng hai chỗ gửi xe, tập quay đầu bằng cách nghiêng xe và dắt xoay, rồi tập quay bằng lái ở tốc độ rất thấp. Kỹ năng quay đầu chậm là kỹ năng dùng nhiều nhất trong phố Hà Nội, nơi các đầu ngõ và bãi gửi chật hẹp.
Bài thứ ba: đi cực chậm giữ thăng bằng. Giữ xe chạy đều ở tốc độ người bộ hành, không chống chân, càng lâu càng tốt. Bài cực chậm nghe ngược trực giác nhưng nó rèn chính xác khả năng giữ thăng bằng bằng tay lái và ga, chính là khả năng quyết định các tình huống chèn chúc ở đèn đỏ và nút giao.
Bài thứ tư: mô phỏng các thao tác đời thường: bật xi nhan và tắt sau khi rẽ, bóp còi, nhìn gương trước khi nghiêng xe, và dừng mở chống chân đúng phản xạ. Mỗi thao tác lặp mười lần thành chuỗi liền. Mục tiêu không phải nhớ, mà để tay tự làm khi não đang bận nhìn đường.
Người chuyển từ xe số sang xe ga: những khác biệt cần tập riêng
Ba khác biệt lớn nhất. Thứ nhất là ga: xe số giảm tốc bằng về số và phanh động cơ, còn xe ga mọi giảm tốc đều từ tay bóp phanh, nên tay phải của bạn làm việc nhiều hơn và dễ mỏi trong ngày đầu. Thứ hai là khung và trọng tâm: xe ga có thân che lớn hơn, khi đẩy bộ hoặc vào chỗ chật dễ va nhẹ hơn xe số. Thứ ba là cốp và các nút: mở cốp, móc đồ, khóa cổ điện tử, tất cả cần quen tay để khỏi lúng túng ở bãi gửi đông người.
Bài tập thêm cho xe ga: đặt một vật nhẹ trong cốp, tập mở cốp lấy ra cất vào vài lần, và tập ga mượt từ chỗ dừng: vặn nhẹ nhàng cho xe lăn đều thay vì một cú ga khiến xe vọt. Cú ga vọt là nguyên nhân kinh điển của các cú ngã của người mới chuyển xe ga, và nó khỏi hẳn sau một buổi tập ga mượt có ý thức.
Chi tiết hơn về chọn giữa hai loại xe theo nhu cầu đã có trong bài so sánh xe số, xe ga và xe 50cc; phần còn lại của bài này chỉ tập trung vào việc làm quen tay lái.
Lộ trình lên đường thật: ba ngày đầu
Ngày đầu sau buổi tập: chạy tuyến quen ngắn, khung giờ vắng, ví dụ sáng sớm quanh khu ở. Mục tiêu của ngày đầu không phải đi đến đâu, mà là các thao tác mượt: xi nhan, gương, phanh, quay đầu. Ngày thứ hai: chạy tuyến chính của kỳ thuê vào khung thấp điểm, một mình, không chở người, không nghe nhạc. Ngày thứ ba: chạy khung giờ thật của lịch trình nếu buộc phải, và chỉ khi hai ngày trước đều thoải mái.
Hai quy tắc cho cả ba ngày: không chở người ngồi sau cho đến khi hoàn toàn tự tin, vì người sau thay đổi trọng tâm và là hành khách không có phanh; và không chạy đường lớn giờ cao điểm cho đến khi đã quen dần, vì đường lớn đòi hỏi ra vào làn và phanh nhanh liên tục. Nếu lịch trình buộc phải chạy đường lớn ngay ngày đầu, hãy đi đoạn đầu và cuối chuyến bằng các đường nhỏ, chỉ dùng đường lớn ở đoạn giữa thẳng nhất.
Một dấu hiệu đáng chú ý: nếu sau ngày thứ hai bạn vẫn thấy tay căng và mệt bất thường, hãy thuê thêm một ngày xe nhưng giảm quãng đường, thay vì đẩy nhanh độ khó. Cơ thể cần thời gian giống kỹ năng cần thời gian, và mười hai cái bắp tay đau là dữ liệu, không phải danh dự.
Một câu hỏi thường được hỏi vào lúc này: bao lâu thì hết giai đoạn vụng về? Với người từng chạy rồi nghỉ vài năm, phần lớn cảm giác trở lại sau hai ba buổi đi thật, miễn là các buổi đó tăng độ khó từ từ. Với người chuyển từ xe số sang xe ga, thường mất khoảng một tuần đi đều đặn để tay phải quen việc bóp phanh liên tục và phản xạ ga mượt trở thành mặc định. Điểm mốc đáng tin nhất không phải số ngày, mà là khoảnh khắc bạn nhận ra mình đang nghĩ về tuyến đường thay vì nghĩ về các thao tác: khi não rảnh ra lo việc khác, tay lái đã về vị trí của nó.
Một lưu ý về mặc cảm: nhiều người trong nhóm này ngại hỏi ngại tập, vì thấy việc tập chạy xe ở tuổi trưởng thành là điều đáng xấu hổ. Thực tế thì ngược lại: người dành một buổi chiều tập là người sau đó đi lại cả tuần an toàn, còn người tiếc nửa buổi chiều đó thường là người tiêu mất nhiều hơn nửa buổi chiều để xử lý một cú ngã. Không ai trên đường biết bạn đã nghỉ chạy xe bao nhiêu năm; mọi người chỉ nhìn thấy bạn đi có trật tự hay không.
Đừng bỏ qua những thứ quanh việc lái
Người lâu không chạy thường quên mất các việc quanh xe: cấp mũ bảo hiểm sao cho vừa, chỉnh gương, và vị trí các nút đèn còi. Mười phút chỉnh gương đúng trước buổi tập đáng giá cả buổi: gương sai khiến bạn quay đầu nhìn thay vì liếc gương, và quay đầu nhìn là thói quen nguy hiểm trong dòng xe. Mũ phải ôm đầu và cài quai; nếu mũ đi kèm xe không vừa, đây là lúc cân nhắc mũ riêng của mình.
Cuối cùng, hãy nói với cửa hàng về trình độ của bạn khi thuê. Người lâu không chạy nói rõ hoàn cảnh sẽ nhận được tư vấn dòng xe dễ làm quen hơn, thay vì nhận đúng chiếc xe mạnh mà mình chưa chắc điều khiển. Đây là thông tin giúp cả hai bên, và không có gì phải ngại: mọi cửa hàng nghiêm túc đều thích khách tự nhận thức đúng trình độ của mình.
Tóm lại
Làm quen lại tay lái là một buổi chiều có kế hoạch: chọn nơi rộng vắng, tập bốn bài phản xạ gồm phanh, quay đầu, cực chậm và chuỗi thao tác, rồi lên đường theo lộ trình ba ngày tăng dần độ khó. Người chuyển sang xe ga cần thêm bài tập ga mượt và thao tác cốp. Hãy đọc kinh nghiệm thuê xe máy tại Hà Nội cho quy trình thuê đầy đủ, xem bảng giá thuê xe để chọn dòng phù hợp, và liên hệ qua trang liên hệ để trao đổi về dòng xe dễ làm quen nhất cho bạn.