Đang chạy chậm trong phố thì người ngồi sau kêu thét lên, xe khựng lại, bánh sau rít một tiếng: đó thường là lúc bàn chân, gót chân hay mũi dép bị cuốn vào bánh xe. Kẹt chân vào bánh xe máy không chỉ xảy ra với trẻ nhỏ; người lớn ngồi nghiêng một bên, đi dép lê hay để chân buông thõng cũng có thể gặp. Bài này trả lời theo dạng hỏi đáp cho người đang chở người khác trên xe thuê ở Hà Nội: phải làm gì trong vài giây đầu, xử lý ban đầu ra sao, khi nào gọi 115, và làm sao để không lặp lại.
Kẹt chân vào bánh xe máy thường xảy ra thế nào?
Phần lớn trường hợp liên quan đến bánh sau, vì đó là chỗ chân người ngồi sau ở gần nhất. Một vài tình huống quen thuộc:
- Chân rời khỏi gác chân khi xe xóc qua ổ gà hay gờ giảm tốc, bàn chân trượt vào khoảng hở giữa bánh và thân xe.
- Ngồi nghiêng một bên, kiểu nhiều người mặc váy hay áo dài vẫn ngồi, chân phía trong dễ buông sát bánh.
- Dép lê, dép tông hay dây giày lỏng bị bánh kéo vào trước, rồi kéo theo bàn chân.
- Trẻ nhỏ chân ngắn, không với tới gác chân nên để chân lơ lửng, hoặc ngồi đung đưa chân cho vui.
Xe số có bánh nan hoa và xích lộ ra ngoài nên nguy cơ rõ hơn; xe ga bánh mâm đúc, phần bánh được che nhiều hơn nhưng không có nghĩa là không thể xảy ra. Tình huống riêng của trẻ nhỏ trên xe số đã có bài chi tiết chân trẻ nhỏ bị kẹp vào nan hoa xe số thuê; bài này tập trung vào việc người cầm lái cần làm với mọi người ngồi sau.
Người ngồi sau kẹt chân vào bánh: vài giây đầu làm gì?
Phản xạ của người lái quyết định mức độ chấn thương. Hãy nhớ thứ tự sau:
- Nhả ga ngay lập tức. Bánh còn quay vì động cơ kéo thì chân còn bị cuốn sâu hơn.
- Phanh đều, dừng hẳn xe, không bẻ lái gấp hay đánh lái sang ngang làm xe đổ đè lên người ngồi sau.
- Bật xi nhan, tấp sát lề nếu xe vẫn di chuyển được một hai mét, nhất là trên các trục đông như Nguyễn Văn Cừ, Trần Khát Chân hay Nguyễn Chí Thanh.
- Tắt máy, rút chìa hoặc tắt Smartkey. Bánh phải đứng yên hoàn toàn trước khi ai đó chạm vào chân.
- Dựng chân chống và giữ xe vững, nhờ người đi đường đỡ giúp nếu một mình bạn không giữ nổi.
Đừng dừng giữa lòng đường trên cầu Long Biên hay cầu Chương Dương rồi loay hoay ở đó. Nếu phải dừng tại chỗ, bật đèn cảnh báo và nhờ người xung quanh báo hiệu cho xe phía sau.
Gỡ chân ra thế nào cho đúng?
Nguyên tắc quan trọng nhất: không giật mạnh chân ra. Giật mạnh có thể làm vết rách sâu hơn hoặc tổn thương thêm phần xương khớp đang bị kẹp.
- Trấn an người bị thương, bảo họ ngồi yên, không tự rút chân.
- Quan sát xem chân kẹt ở đâu: giữa các nan hoa, giữa bánh và càng sau, hay giữa xích và nhông.
- Nếu chân chỉ kẹt nhẹ, từ từ gỡ dép, giày trước, rồi đưa bàn chân ra theo hướng nó đã đi vào.
- Nếu chân kẹt chặt, sưng nhanh, người bị thương đau dữ dội hoặc bạn thấy chân có vẻ biến dạng, dừng lại và gọi 115, không tự cố tháo.
Sơ cứu ban đầu trong lúc chờ
Đây chỉ là những việc xử lý chung trước khi có người chuyên môn, không thay thế cho khám và điều trị y tế.
- Cầm máu: dùng gạc, băng hay khăn sạch đặt lên vết thương, ép nhẹ và giữ yên. Thấm máu ra băng thì đặt thêm lớp mới lên trên, không bóc lớp cũ.
- Giữ yên phần chân bị thương, kê nhẹ cho đỡ đau, không tự nắn hay xoa bóp.
- Không bôi thuốc, kem hay các thứ dân gian lên vết thương hở.
- Cho người bị thương ngồi hoặc nằm ở chỗ an toàn, tránh nắng gắt hoặc mưa, theo dõi xem họ có tỉnh táo, tái mặt hay choáng váng không.
Với vết trầy nhẹ, sau khi về nơi ở vẫn nên đến cơ sở y tế gần nhất để được làm sạch và đánh giá đúng, vì vết thương do bánh xe thường dính dầu mỡ và bụi đường.
Khi nào phải gọi 115 ngay?
Gọi cấp cứu 115 khi có một trong các dấu hiệu sau:
- Chảy nhiều máu, ép băng một lúc vẫn không cầm.
- Chân biến dạng, lệch trục, không cử động được hoặc mất cảm giác.
- Vết rách sâu, rộng, nhìn thấy mô bên trong.
- Người bị thương choáng, lơ mơ, da tái lạnh.
- Chân vẫn kẹt chặt mà không gỡ được an toàn.
- Người bị thương là trẻ nhỏ và bạn không chắc mức độ.
Khi gọi, nói rõ vị trí theo tên phố, số nhà hay mốc dễ nhận như chân cầu, ngã tư, chợ gần đó. Nếu là khách nước ngoài, nhờ người dân hoặc chủ quán gần đó gọi giúp.
Xe thuê bị hư hỏng sau sự cố thì báo ai?
Sau khi người bị thương đã được lo chu đáo, hãy nghĩ tới chiếc xe:
- Chụp ảnh bánh xe, nan hoa, xích, chắn bùn và vị trí dừng xe.
- Không cố chạy tiếp nếu bánh cong vênh, nan hoa gãy hay xích tuột, vì xe có thể mất lái.
- Gọi cửa hàng theo số 0942467674 để báo tình trạng và được hướng dẫn. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00.
Việc kiểm tra, sửa chữa hay đổi xe, cùng chi phí nếu có, đều cần xác nhận trực tiếp với cửa hàng; đừng tự mang xe vào tiệm ven đường khi chưa trao đổi. Nếu người ngồi sau bị văng khỏi xe chứ không chỉ kẹt chân, đọc thêm bài người ngồi sau bị ngã khỏi xe thuê khi đang chạy.
Làm sao để không lặp lại?
Phòng tránh luôn đơn giản hơn xử lý. Trước mỗi chuyến chở người:
- Hạ gác chân sau và chỉ cho người ngồi sau đặt chân đúng chỗ. Nhiều xe thuê gác chân được gập lại khi đi một mình, nên kiểm tra ngay lúc nhận xe.
- Đi giày kín mũi, buộc dây gọn. Tránh dép lê, dép tông, váy dài hay khăn quàng buông thõng gần bánh.
- Ngồi thẳng hai bên khi có thể; nếu buộc phải ngồi nghiêng, người ngồi sau cần giữ chân sát vào gác chân, cách xa bánh.
Riêng với trẻ nhỏ và người lần đầu ngồi sau:
- Trẻ em cần chú ý đặc biệt: chân bé không với tới gác chân thì không nên cho ngồi sau. Bài thuê xe máy cho gia đình có trẻ nhỏ có thêm gợi ý.
- Dặn trước một câu: thấy chân vướng thì kêu to để người lái dừng ngay. Người lần đầu ngồi sau có thể đọc hướng dẫn cho người ngồi sau đặt chân đâu, làm sao.
- Chạy chậm và đều ở các ngõ nhiều ổ gà quanh Long Biên, Đống Đa hay phố cổ, nơi chân dễ bị xóc văng khỏi gác chân.
Tóm lại
Khi người ngồi sau bị kẹt chân vào bánh xe: nhả ga, dừng hẳn, tắt máy, rồi mới gỡ chân thật nhẹ nhàng. Cầm máu bằng băng sạch, giữ yên chân, gọi 115 nếu vết thương nặng hoặc biến dạng, sau đó báo cửa hàng về tình trạng xe. Xem thêm các câu hỏi khác ở mục hỏi đáp sự cố và trang hỏi đáp thuê xe máy.