Người mới chọn xe thường dừng lại ở một chi tiết nhỏ nhưng quyết định cảm giác an toàn: xe thuê phanh đĩa hay phanh cơ. Hai kiểu phanh này cho cảm giác bóp khác nhau, độ bền khác nhau, và phù hợp với trình độ khác nhau. Bài này so sánh bằng cảm giác thực tế thay vì bằng thuật ngữ, để bạn biết nên ưu tiên gì và cần thử gì trước khi nhận xe.
Xe thuê phanh đĩa hay phanh cơ: khác nhau ở đâu
Muốn hiểu phanh đĩa và phanh cơ khác nhau thế nào thì đừng nhìn hình dáng bên ngoài, hãy nhìn vào chỗ sinh ra lực ma sát. Phanh đĩa dùng bộ kẹp ép vào một chiếc đĩa phanh quay theo bánh xe, lực ép truyền bằng dầu. Phanh cơ dùng giày ma sát ép vào mặt trong của một cái trống, lực truyền bằng cần nối. Một loại phơi ra ngoài trời, một loại nằm khép trong trống, và khác biệt đó tạo ra phần còn lại.
Ba khác biệt đáng nhớ: cảm giác tại tay bóp, độ dịu khi phanh gấp, và cách hao mòn. Phanh đĩa đáp xuống nhanh hơn ngay từ lúc bóp chỉ nửa hành trình tay phanh; phanh cơ cần một quãng hành trình dài hơn mới đạt lực tương đương. Không kiểu nào tốt hơn tuyệt đối, chỉ là người mới cần làm quen với mỗi kiểu một cách khác nhau.
Với những dòng xe cho thuê ở Hà Nội, phanh đĩa thường gặp ở bánh trước, phanh cơ ở bánh sau, nên da số người mới thật ra đang lái cả hai kiểu cùng lúc. Biết rõ điều này giúp bạn khỏi ngạc nhiên khi phanh trước và phanh sau cho cảm giác khác nhau trên cùng một chiếc xe.
Phanh đĩa: bóp nhẹ, cảm giác rõ
Phanh đĩa cho cảm giác rõ và lực đạt nhanh, nên khi cần giảm tốc gấp ở đầu hầm chui hoặc trước vạch đèn đỏ, bạn chỉ cần bóp nhẹ và giữ. Cảm giác truyền từ tay lên chắc chắn, người mới vì vậy dễ lường được xe sẽ chậm lại bao nhiêu. Đổi lại, đĩa phanh phơi ra ngoài nên sau những ngày mưa Hà Nội, mép đĩa dễ rêu hoặc bám bùn, và tiếng rít nhẹ lúc phanh cũng phổ biến hơn.
Điều người mới hay gặp trên xe phanh đĩa là bóp quá mạnh. Lực đến nhanh nên chỉ một cú bóp gấp ở tốc độ thấp cũng đủ làm bánh trước khóa tạm thời. Với xe có phanh đĩa, hãy tập thói quen bóp nhịp nhẹ trước, tăng lực dần, thay vì bóp một phát dập bàn tay.
Phanh cơ: dịu, dễ lường, ít kêu
Phanh cơ có hành trình dài hơn nên lực sinh ra từ từ, người mới thấy dễ lường: bóp bao nhiêu, xe chậm tương ứng bao nhiêu, ít có cảm giác vọt. Giày ma sát nằm trong trống kín nên ít bám bùn, ít rít, và với dòng xe phổ thông ở Hà Nội, thợ sửa nào cũng quen thay. Cảm giác quen thuộc này là lý do nhiều người quay lại phanh cơ dù đã thử phanh đĩa.
Hạn chế của phanh cơ là khi xuống dốc dài và phanh liên tục, trống nóng lên và lực giảm nhẹ. Với địa hình phố bằng phẳng của Hà Nội, tình huống này ít gặp; chỉ khi chở người sau vượt cầu dốc dài mới cần lưu ý bóp nhịp thay vì kẹp riết.
Người mới nên ưu tiên kiểu nào
Câu hỏi thường gặp nhất là có cần tìm xe máy có phanh đĩa cho người mới hay không. Câu trả lời ngắn: ưu tiên cái bạn quen, rồi mới kể đến kiểu phanh. Người quen phanh cơ mà đổi sang đĩa hay bóp quá mạnh ở hai ngày đầu; người quen đĩa mà đổi sang cơ hay thấy phanh yếu tưởng xe có vấn đề. Cả hai đều chỉ là làm quen, nhưng ngày đầu giữa phố không phải lúc để học lại phản xạ.
Một phép so sánh nhỏ giúp nhớ: dừng gấp trước vạch đèn đỏ ở cuối dốc cầu vượt, phanh đĩa cho cảm giác xe nhỏ lại theo tay nhanh, phanh cơ cho cảm giác xe trôi thêm một nhịp rồi mới rõ đầm. Phép so này không nói kiểu nào an toàn hơn, chỉ nói tay bạn cần dạy kiểu nào. Dạy tay hiệu quả nhất vẫn là vài lần bóp thử ở chỗ vắng trước khi hòa vào dòng xe.
Nếu bạn chưa quen cả hai kiểu, phanh đĩa dễ học hơn về độ dự đoán: lực đến nhanh và rõ, chỉ cần tập bóp nhịp. Nếu chuyến đi của bạn chủ yếu trong phố, tốc độ thấp, phanh cơ vẫn hoàn toàn đủ dùng. Điều đáng tránh là đổi kiểu phanh vào đúng ngày bạn cũng phải chở người sau hoặc chạy đường lạ, vì phản xạ bóp là thứ mất nhiều nhất khi căng.
Thử phanh khi nhận xe
Dù chọn kiểu nào, hãy thử phanh trước khi lăn bánh khỏi cửa hàng. Chạy vài chục mét ở chỗ vắng, bóp nhẹ phanh trước, rồi phanh sau, xem xe giảm đều không, có tiếng lạ không, tay bóp có nặng bất thường không. Nếu bạn là người mới hoàn toàn, bài người mới biết lái nên thuê xe nào có trình tự làm quen từ nhẹ đến nặng; các câu hỏi chọn xe khác nằm ở mục hỏi đáp chọn xe.
Một chi tiết nhỏ nữa: khi chạy thử, hãy thử cả phanh gấp nhẹ ở chỗ vắng với tốc độ thấp, để biết quãng dừng của xe dài ngắn thế nào. Biết trước quãng dừng giúp bạn giữ khoảng cách đúng giữa mình và xe phía trước trong phố.
Một lưu ý cho ai chỉ mang dép: kiểu giày dép ảnh hưởng ít đến phanh nhưng ảnh hưởng đến thao tác chân nếu là xe số, chi tiết nằm trong bài đi dép hoặc sandal nên thuê xe ga hay xe số. Muốn thử trực tiếp hai kiểu phanh, bạn có thể ghé Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội trong giờ mở cửa 09:00–21:00 hoặc gọi 0942 467 674. Các thắc mắc chung khác được trả trong mục hỏi đáp.