Hội quán Phúc Kiến Lãn Ông là gì, có vào xem được không, và đi xe máy thì để xe ở đâu? Trả lời ngắn: đó là công trình người Hoa gốc Phúc Kiến dựng ở số 40 phố Lãn Ông để thờ bà Thiên Hậu và làm nơi hội họp. Nay hội quán nằm trong khuôn viên Trường Tiểu học Hồng Hà, và theo Báo Đà Nẵng tháng 8/2025 thì không mở cửa đón khách tham quan. Bạn vẫn có thể ngắm từ ngoài, hiểu vì sao con phố từng mang tên Phúc Kiến, rồi đi bộ sang hội quán Quảng Đông gần đó.
Phần lịch sử dựa chủ yếu vào bài nghiên cứu của TS. Nguyễn Thái Hòa trên Tạp chí Dân tộc học số 5 năm 2021, có đối chiếu với Báo Đà Nẵng, Tạp chí Kiến trúc và báo Đại Đoàn Kết.
Hội quán Phúc Kiến Lãn Ông: nơi người Hoa thờ Thiên Hậu
Hội quán của người Hoa vừa là chỗ thờ tự, vừa là nơi đồng hương bàn việc làm ăn. Ở số 40 Lãn Ông, trước thuộc phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, hội quán còn được gọi là miếu Thiên Hậu. Nơi đây từng có cả học hiệu Phúc Kiến, trường dạy con em người Hoa trong vùng.
Tấm bia “Phúc Kiến hội quán hưng sáng lục” năm Gia Long thứ 16 (1817), gắn trên tường tam quan, kể lại việc dựng hội quán:
- Thuyền buôn người Hoa đến Thăng Long buôn bán, trú ngụ và muốn có nơi hương khói.
- Năm Ất Hợi (1815), thương hội quyên góp mua một khu đất ở xứ Đông Hoa Môn.
- Có thuyền gỗ tốt từ Nghệ An đến, họ mua về để dựng miếu, tạc tượng thần.
- Năm Bính Tý (1816), tượng thần được rước vào miếu; phía ngoài là bái đình, chỗ hội họp của bản phố.
Một tấm bia khác ghi hội quán được tu sửa năm 1925, sang năm 1926 trùng tu tiếp và dựng thêm học hiệu. Theo Báo Đà Nẵng, công trình được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 2007.
Vì sao lại là Thiên Hậu? Nhiều tài liệu Trung Quốc mà bài nghiên cứu dẫn kể bà tên Lâm Mặc, quê đảo Mi Châu thuộc tỉnh Phúc Kiến, được thờ làm nữ thần che chở người đi biển. Với người Hoa Phúc Kiến ở phố này, bài nghiên cứu gọi bà là vị thần tối thượng. Ngày vía bà theo truyền thống là 23 tháng Ba âm lịch.
Vì sao phố thuốc bắc từng mang tên phố Phúc Kiến
Sách Từ điển đường phố Hà Nội, được bài nghiên cứu trích, cho biết vài điều về con phố:
- Đất cũ: nguyên là thôn Hậu Đông, huyện Thọ Xương, sau nhập với hai thôn Đông Hoa Môn, Đông Hoa Nội và đổi gọi là Đức Môn.
- Tên Phúc Kiến: thế kỷ XIX, người Hoa gốc Phúc Kiến đến ở rất đông nên phố có tên là phố Phúc Kiến; thời Pháp thuộc vẫn gọi theo tên này.
- Tên Lãn Ông: từ sau năm 1947 phố mang tên hiện nay, đặt theo danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác; sách ghi đây là phố chuyên buôn thuốc bắc với nhiều vị quý hiếm.
- Chiều dài: chừng 180 m, từ ngã tư Hàng Đường – Hàng Buồm, cắt ngã tư Chả Cá – Hàng Cân, tới phố Thuốc Bắc.
Cái tên cũ phai dần cùng cộng đồng đã dựng nên nó. Tạp chí Kiến trúc ghi giai đoạn 1975–1979 phần lớn người Hoa ở đây rời đi, sinh hoạt tín ngưỡng không còn thường xuyên, và cả khu dần thành trường tiểu học. Báo Đà Nẵng kể người dân lâu năm trên phố thấy công trình to như đình làng nên quen gọi là “đình”, không biết đó là một hội quán.
Chuyện mua dược liệu và chở về bằng xe máy có trong bài phố thuốc bắc Lãn Ông.
Có vào xem được không: ngắm từ ngoài, đừng vào sân trường
Đợt tu bổ năm 2014–2015 gồm hai phần: tu bổ hội quán và cải tạo Trường Tiểu học Hồng Hà. Báo Đại Đoàn Kết năm 2015 thuật lời KTS Hoàng Đạo Kính khen cách trùng tu giữ được gỗ cũ, chỉ bất đắc dĩ mới thay một cột, và khối nhà học mới phía sau vẫn ăn nhịp với phố Chả Cá.
Từ đó, di tích và trường học cùng tồn tại. Bài nghiên cứu năm 2021 ghi việc hương khói ở miếu do nhà trường lo, chỉ trong nội bộ. Báo Đà Nẵng năm 2025 viết hội quán không mở cửa đón khách và cổng chính thường dùng làm chỗ đậu xe đưa đón học sinh.
Vì vậy, cách xem hợp lý là:
- Đứng ở vỉa hè đối diện nhìn mặt phố và lối cổng, không bước vào sân khi chưa được phép.
- Tránh giờ vào học và tan trường, lúc cổng đông phụ huynh và xe đưa đón.
- Muốn hỏi thì hỏi người trông coi hoặc bảo vệ một cách nhã nhặn; nếu họ nói không tiện, cảm ơn rồi đi.
- Không chụp cận mặt học sinh, không bay flycam trong phố cổ.
Nếu sau này di tích mở cửa cho công chúng, hãy theo thông báo của nhà trường hoặc chính quyền thay vì lời truyền miệng.
Nhìn gì ở mặt ngoài và trong mô tả của nhà nghiên cứu
Phần mặt đứng nhìn ra phố Lãn Ông mang dáng nhà ống đầu thế kỷ XX. Tạp chí Kiến trúc giới thiệu dự án bảo tồn chủ trương phục chế phần này theo nguyên bản, với hoa văn sắt và vữa theo phong cách Art Nouveau.
Phía trong, theo bài nghiên cứu, hội quán quay hướng chính nam, các hạng mục xếp trên một trục thẳng: tam quan, sân, phương đình rồi hậu cung. Tam quan lợp ngói ống, bờ nóc đắp hổ phù đội bầu rượu, rồng lá đuôi xoắn, bát tiên, hoa cúc, hai đầu kìm có đôi nghê. Ba cửa ra vào đều bằng gỗ. Gặp lúc cổng mở, hãy tìm những chi tiết này từ ngoài thay vì bước vào.
Đi xe máy: gửi xe ở rìa phố cổ rồi đi bộ vào Lãn Ông
Lãn Ông hẹp, hàng thuốc bày sát mép, xe chở hàng dừng bốc dỡ suốt buổi. Vỉa hè ở đây là lối đi của khách và chỗ hiệu thuốc bày hàng, không phải chỗ dựng xe ngắm di tích.
- Đặt điểm đến là chỗ gửi xe, không phải số 40. Lý do bản đồ hay dẫn vào phố cấm hoặc ngược chiều có trong bài Google Maps trong phố cổ.
- Chọn điểm trông giữ được phép, có vé, ở các phố rìa phố cổ, hỏi giá và giờ đóng cửa trước khi đưa chìa.
- Đọc biển ở đầu mỗi phố, không chạy theo xe phía trước.
Theo báo chí, từ ngày 1/7/2026 Hà Nội thí điểm vùng phát thải thấp ở một nhóm phố thuộc phường Hoàn Kiếm, trong đó có Hàng Buồm và Hàng Ngang sát đầu phía đông Lãn Ông. Xe máy chạy xăng bị hạn chế từ tối thứ Sáu đến hết Chủ nhật; phạm vi và khung giờ có thể được điều chỉnh, nên xem thông báo mới trước khi đi. Ban ngày các ngày trong tuần, ngoài giờ đưa đón học sinh, là lúc dễ đi nhất.
Ghép một vòng dấu tích người Hoa trong phố cổ
Từ đầu phía đông Lãn Ông đi bộ sang Hàng Buồm là tới hội quán Quảng Đông ở 22 Hàng Buồm. Hội quán này vốn thờ Quan Công và Thiên Hậu, nay là trung tâm văn hóa nghệ thuật mở cửa đón khách. Đặt hai nơi cạnh nhau, bạn thấy hai số phận khác nhau của cùng một loại công trình. Cùng phố còn có đền Quan Đế ở 28 Hàng Buồm.
Cần xe cho buổi đi phố, Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên mở cửa 09:00–21:00 và không giao nhận xe ngoài giờ này. Honda Vision thuê ngày 200.000 đồng. Honda Wave thuê ngày 150.000 đồng. Tiền cọc và giấy tờ xác nhận trực tiếp khi đặt xe qua số 0942 467 674.
Các điểm khác trong khu phố cũ có ở mục phố cổ Hoàn Kiếm, còn những chuyến đi khắp Hà Nội bằng xe máy nằm trong chuyên mục du lịch.