Ai thích cung đường quê ít xe mà không muốn đi xa khỏi Hà Nội thường nghĩ tới chuyến đê sông Đuống xe máy phía Gia Lâm: chỉ cần qua cầu Đuống là đã thấy mặt đê chạy giữa một bên là làng, một bên là bãi ngô và dòng sông. Đường đê ở đây không khó, nhưng có vài thứ người lần đầu hay bị bất ngờ: mặt đê hẹp, xe tải chở vật liệu, những con dốc dân sinh cắt ngang và những quãng gần như không có đèn khi trời tối.
Đê sông Hồng đã có bài riêng về khám phá đường đê sông Hồng bằng xe máy, vòng buổi sáng từ Long Biên có bài cung đường ven sông Đuống chạy buổi sáng. Bài này chỉ bàn đoạn phía Gia Lâm.
Lộ trình đê sông Đuống xe máy phía Gia Lâm: chọn đoạn nào
Từ khu Bồ Đề, theo trục Ngô Gia Tự về hướng Đức Giang rồi qua cầu Đuống. Sang bờ bên kia, rẽ phải lên đê để đi xuôi dòng về phía Phù Đổng. Cung đường chia làm ba quãng:
- Quãng đầu, sát chân cầu Đuống. Nhà cửa san sát, nhiều lối rẽ, xe ra vào kho bãi. Quãng cần tập trung, không phải để ngắm cảnh.
- Quãng giữa, về phía Phù Đổng. Làng dày hơn, có đình, đền, chợ làng. Muốn ghé đền Gióng, xem bài đền Phù Đổng bằng xe máy từ Long Biên.
- Quãng xa, hướng Trung Mầu. Dân cư thưa dần, bãi ven sông mở rộng, đúng chất đường quê. Đổi lại quán xá ít, tối xuống vắng hẳn.
Trước khi đi, xem bản đồ ảnh vệ tinh và đánh dấu sẵn hai, ba điểm xuống đê ra đường lớn, để lúc mệt hay trời đổi mưa biết ngay chỗ rút.
Nhận diện làng ven sông Đuống từ mặt đê
Từ trên đê, vài dấu hiệu cho biết bạn đang qua một làng cũ: cổng làng có mái, mái đình cong giữa lũy tre, ao trước sân đình, những lối dốc nhỏ đổ xuống xóm. Thỉnh thoảng còn gặp nhà nhỏ sát lề dùng để canh đê mùa nước lớn, là cột mốc tốt để nhớ đường.
Làng Phù Đổng gắn với tích Thánh Gióng, hội Gióng diễn ra vào tháng Tư âm lịch. Ngày hội, đường làng quanh đền đông hẳn; muốn chạy ngắm cảnh thì chọn ngày khác.
Qua làng thì giảm ga, không bóp còi liên tục, nhường người già và trẻ em. Mặt đê là đường sinh hoạt chung, người ta phơi rơm, đẩy xe rau qua đó mỗi ngày.
Bãi ngô ngoài đê: ngắm từ trên, đừng lao xuống
Phía ngoài đê, tức phía giáp sông, thường là bãi bồi trồng ngô và rau màu theo mùa. Có mùa ngô xanh kín bãi, có lúc chỉ còn đất vừa cày, nên đừng mong cảnh lúc nào cũng giống ảnh trên mạng.
Lối xuống bãi phần lớn là đường đất của người làm nông, trời mưa thì lầy, nắng thì lún bụi. Xe máy thành phố, nhất là xe ga bánh nhỏ, dễ trượt hoặc mắc kẹt ở đó. Bãi cũng là ruộng có chủ. Ngắm từ chỗ rộng trên đê là đủ.
Mặt đê hẹp, xe tải và dốc lên xuống đê
Mặt đê hẹp
Nhiều quãng đê chỉ vừa hai xe máy và một ô tô tránh nhau. Đi sát bên phải nhưng chừa một khoảng với mép đê, vì mép thường là đất, cỏ hoặc mặt đường vỡ. Tốc độ vừa đủ để dừng kịp trong tầm nhìn của mình, nhất là ở những khúc đê uốn theo làng.
Xe tải trên đê
Gần bến bãi ven sông, xe tải chở cát, đá, vật liệu chạy lên xuống đê khá thường xuyên. Gặp xe tải ngược chiều, giảm tốc sớm và tìm chỗ rộng để đứng chờ thay vì cố lách. Đi sau xe tải thì giữ khoảng cách đủ xa để thấy gương của tài xế và tránh bụi, đất rơi. Các vị trí điểm mù quanh xe lớn ở Gia Lâm được nói kỹ trong bài chạy xe máy cạnh xe tải và container ở Gia Lâm.
Dốc lên xuống đê
Dốc dân sinh ở đây thường ngắn nhưng gắt, có chỗ đổ thẳng vào mặt đê mà không có khoảng chờ. Khi lên, xe số về số thấp từ chân dốc, xe ga giữ ga đều. Gần đỉnh dốc thì chậm lại, nhìn cả hai chiều mặt đê rồi mới nhập vào. Khi xuống, phanh đều cả hai bánh từ trên đỉnh, đừng để xe trôi rồi mới bóp gấp ở chân dốc, vì dưới đó hay là ngõ có người đi ra bất ngờ.
Chỗ dừng chân hợp lệ trên đê sông Đuống
Nguyên tắc đầu tiên: không dừng giữa mặt đê hẹp, không dừng ở đỉnh dốc, không dừng ở khúc cua. Một chiếc xe đứng sai chỗ trên đê buộc mọi xe phía sau phải lấn làn ngược chiều. Cũng đừng dắt xe lên mái đê có cỏ để ngồi nghỉ, đó là phần thân đê cần giữ gìn.
Những chỗ dừng hợp lý hơn nhiều:
- Khoảng lùi rộng ven đê, nơi mặt đường được mở thêm hoặc có sân trước nhà, đủ chỗ dựng xe ra khỏi làn chạy.
- Quán nước dưới chân đê, vừa có chỗ dựng xe, vừa hỏi được đường và tình trạng các đoạn phía trước.
- Sân đình, đền có người trông xe, nhưng nhớ hỏi người trông trước khi để xe vào.
- Cây xăng trên đường lớn gần đê, chỗ nghỉ chắc chắn khi cần đổ xăng hay kiểm lại lốp.
Nếu bắt buộc phải dừng nhanh để chụp ảnh, xem cách dựng xe trên đoạn có độ nghiêng trong bài dừng xe máy trên đường dốc đê để chụp ảnh.
Về trước khi tối vì mặt đê thiếu sáng
Tối xuống, nhiều quãng đèn đường thưa hoặc không có, xe ngược chiều bật đèn pha chiếu thẳng vào mắt, người đi xe đạp không đèn và vật nuôi có thể xuất hiện ngay giữa đường. Mùa lạnh còn thêm sương bốc lên từ bãi sông.
Cách đơn giản nhất là đặt giờ quay đầu khi nắng bắt đầu xiên, đủ để xuống đê và về tới đường lớn trước lúc trời sẫm. Nếu lỡ muộn, bật đèn cốt, đi chậm hẳn, nhìn theo vạch mép đường và rút xuống đường lớn ở điểm gần nhất đã đánh dấu từ trước. Trước khi đi, kiểm tra đèn trước, đèn sau và còi, vì đây là thứ bạn cần nhất ở quãng cuối chuyến.
Đi bằng xe thuê từ Long Biên
Cửa hàng Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, Long Biên, mở cửa từ 09:00 đến 21:00, nên lịch hợp lý là nhận xe buổi sáng, chạy đê buổi chiều khi nắng dịu rồi trả xe trong giờ mở cửa. Khi nhận, thử phanh, đèn và xem lốp ngay tại cửa hàng, nói rõ cung đường để được tư vấn loại xe. Nếu cần giao hoặc nhận xe tận nơi, thời gian và chi phí phải xác nhận trước khi đặt.
Một buổi trên đê sông Đuống phía Gia Lâm không cần chuẩn bị cầu kỳ: chọn đúng quãng, nhường xe tải, dừng ở chỗ rộng và về trước khi tối. Các gợi ý khác quanh hai bờ sông có trong mục du lịch Long Biên và Gia Lâm, còn những điểm đi chơi bằng xe máy khắp Hà Nội được gom ở chuyên mục du lịch.