Ai từng đi Mai Châu buổi chiều muộn vì nhận xe trễ hay việc đột xuất đều biết cảm giác đứng ở thị xã Hòa Bình lúc bốn giờ chiều, nhìn lên phía đèo, và phải quyết: chạy tiếp tới bản trong tối, hay dừng lại thị xã nghỉ một đêm. Đứng ở ngã tư quyết đó, mọi so sánh đều quy về giờ và ánh sáng: rời Hà Nội trễ bao lâu, còn bao lâu trời sáng, và ai trong nhóm còn đủ tỉnh để chạy đèo. Đây là quyết định nên có sẵn mốc rõ ràng, vì đứng giữa đường mệt mà quyết thì toàn chọn được cái phiền rủi ro hơn. Bài này đưa mấy mốc giờ cụ thể để quyết nhanh, nói vì sao đèo Thung Khe lúc tối không đáng chạy, và cách đổi lịch sao cho chuyến trễ vẫn thành chuyến đáng nhớ.
Mốc giờ quyết định khi đi Mai Châu buổi chiều muộn
Mốc thứ nhất: một giờ rưỡi chiều. Đứng ở thị xã trước mốc này thì còn đủ sáng cho phần đèo, chạy tiếp tới bản là hợp lý, tới nơi lúc chạng vạng đầu tối, kịp nhận chỗ ngủ và ăn tối. Mốc thứ hai: ba giờ chiều. Đứng ở thị xã quanh mốc này thì phần đèo chạy trong lúc mặt đường chuyển tối, chỉ nên chạy tiếp nếu nhóm quen đèo, xe đèn tốt, và trời mùa hè còn nắng dài.
Mốc thứ ba, cũng là mốc chốt: bốn giờ chiều. Qua mốc này mà còn đứng ở thị xã thì quyết định đúng duy nhất là nghỉ lại, sáng mai lên bản. Giữa mốc hai và mốc ba là vùng xám: cân theo mùa, trời, và người. Mùa hè trời tối gần bảy giờ thì mốc ba nới tới bốn rưỡi; mùa đông tối sau năm rưỡi thì mốc ba kéo về ba giờ, và vùng xám gần biến mất.
Điều hay quên của tính giờ trễ: đoạn phố lúc rời trễ thường nhanh hơn sáng, nên nhiều nhóm bù được một phần giờ trên chặng trường, tới thị xã sớm hơn dự tính. Nhưng phần bù đó không chuyển hóa được thành ánh sáng: chạy nhanh hơn vẫn không làm trời tối muộn hơn. Vậy nên mọi phép bù giờ chỉ nên dùng để quyết nghỉ lại sớm cho thoải mái, chứ không phải để canh chạy nốt chặng đèo.
Vì sao đèo Thung Khe lúc tối không đáng chạy
Đèo Thung Khe là đèo một làn mỗi chiều, cua liên tục, và các khúc cua khép tầm nhìn. Ban ngày đây đã là đoạn đòi hết lực chú ý; lúc chạng vạng thì bức tranh mặt đường mờ dần theo từng phút, ổ nhỏ và đá rơi không thấy nữa, và đèn xe máy chỉ rọi được một đoạn ngắn trước mũi xe, nghĩa là tốc độ an toàn rơi xuống rất thấp.
Thứ hai là dòng xe ngược chiều. Chiều muộn vẫn có xe tải và xe khách chạy trục này, đèn pha của chúng chiếu ngang các khúc cua làm cho mắt người lái xe máy chớp nhoáng, và ngay sau mỗi lần xe lớn vượt là một khoảng vài giây gần như mù. Chạy đèo trong điều kiện đó thì mỗi cua là một lần đánh cược nhỏ, chuỗi đánh cược dài cả chục cây số.
Thứ ba là nhiệt. Đèo lên cao, tối nhiệt độ rơi nhanh, người lái sau hai chặng dài đã mệt thì tay nhanh cứng, thời gian phản ứng kéo dài, đúng lúc đường đòi phản ứng ngắn nhất. Với nhóm có người mới, kết hợp này là chỗ hầu hết các sự cố của trục đều tập trung.
Nghỉ lại vì thế không phải là thua cuộc. Đêm ở thị xã Hòa Bình thoáng mát, sáng ra lên bản sớm, vào Mai Châu lúc mặt trời còn thấp và thung lũng đẹp nhất, và bạn có trọn ngày ở bản thay vì nửa buổi tối mệt nhoài. Ai đi nhiều đều giấu một kinh nghiệm: buổi tối ở thị xã với bữa ăn no và giấc ngủ sớm nhiều khi là phần thư thái nhất của cả chuyến.
Cách đổi lịch khi đã trễ
Đổi lịch kiểu thứ nhất: cắt Mai Châu, đổi đích thành thị xã và các điểm quanh hồ. Vịnh hồ, đường ven, chợ chiều thị xã, một chuyến đi nhỏ vẫn trọn, sáng mai tùy ý về. Kiểu này hợp khi nhóm không có chỗ ngủ đã đặt sẵn ở bản.
Đổi lịch kiểu thứ hai: giữ đích Mai Châu, dịch toàn bộ khung lên sáng mai. Nghỉ đêm thị xã, dậy sớm, lên bản lúc giữa sáng, ở bản trọn ngày mai, và về chiều thứ Hai hoặc tối hôm sau. Kiểu này giữ trọn phần thưởng của chuyến, đổi lại cần xin thêm nửa ngày. Với ai nhận xe trễ cuối tuần, đây thường là cách tối ưu nhất.
Đổi lịch kiểu thứ ba: nếu nhóm vẫn quyết tới bản trong tối vì chỗ đã đặt, thì chạy thật chậm, bật đèn sớm, giữ khoảng cách xe dài, và bỏ mọi ý định dừng chụp ảnh ven đèo. Kiểu này chỉ nêu ra cho đầy đủ, không phải để khuyến khích: nó là quyết của nhóm rất quen đường, còn lại thì hai kiểu trên luôn nhỉn hơn.
Vài việc làm ngay khi quyết nghỉ lại
Chỗ ngủ thị xã về cuối tuần thường vẫn còn, nhưng cao điểm tháng ba và dịp lễ thì nên gọi trước từ lúc còn ở Xuân Mai. Đổ đầy bình ở thị xã cho sáng mai, vì sáng lên bản sớm qua đèo phần trạm thưa. Chữa luôn mấy lỗi nhỏ của xe vào buổi tối, nơi có tiệm sáng đèn: đèn, phanh, xích, căng lốp, để sáng mai khởi động là trôi.
Xem trời của sáng mai trước khi ngủ: mưa đêm ở vùng núi thì lưng đèo sáng sớm còn ướt, khung lên bản nên đẩy lui một tiếng cho mặt đường khô bớt. Và nhắn cho bản chỗ ngủ đã đặt để giữ hoặc hủy gọn gàng, người ta còn thu xếp được cho khách khác, quan hệ để dành cho lần sau vẫn luôn đáng giá hơn một tin nhắn bỏ lửng.
Xuất phát muộn không hủy được chuyến đi, nó chỉ đổi hình dạng của chuyến. Muốn nắm chắc các khung giờ của trục này trước khi rời phố, đọc mục đi Mai Châu bằng xe máy, tham khảo cách chọn cung đường để hiểu vì sao trục quốc lộ sáu dễ tính giờ hơn nhiều tuyến khác, và xem nhóm điểm du lịch quanh thị xã nếu chọn kiểu đổi lịch nghỉ lại.