Chuyến về là nửa quyết định an toàn của mọi dịp cuối tuần, mà đường về Hà Nội chiều Chủ nhật lại có đặc thù riêng: cả trục quốc lộ sáu đang đổ về phố theo cùng một hướng với bạn. Câu hỏi rời Mai Châu lúc mấy giờ vì thế không phải câu hỏi lịch trình đẹp, mà là câu hỏi về hai cái rủi ro cụ thể: tắc ở khúc gần phố, và tối ở khúc đèo. Bài này nói hai rủi ro đó nằm ở đâu, mốc giờ rời bản theo từng mùa, và cách xếp chỗ dừng ăn đổ xăng để chặng về không bị chen vào lúc mệt nhất.
Đường về Hà Nội chiều Chủ nhật: hai điểm thường chậm
Đoạn chậm đầu tiên của chiều Chủ nhật không nằm ở đèo, mà ở khúc từ Xuân Mai trở về phía Hà Đông. Dòng xe về từ Hòa Bình, từ các khu chùa và suối quanh Chúc Sơn, đổ chung vào trục quốc lộ sáu, cộng dòng xe đi chơi ngày về, nên các ngã tư thị trấn dọc đoạn này kín cụm từ khoảng ba giờ rưỡi đến gần tối. Xe máy chen được giữa dòng nhưng chậm rõ, và mỗi ngã tư lại một lần dừng.
Đoạn chậm thứ hai là phần nội đô sau khi rẽ vào phố, từ khu Hà Đông về tới các nút trong trung tâm. Đoạn này tệ nhất sau bốn giờ chiều, khi dòng xe về đón thêm dòng xe đi công chuyện cuối ngày. Cùng một đoạn này lúc sáu giờ Chủ nhật lại thoáng hẳn, vì phần lớn dòng xe về đã về hết. Đây là lý do khiến về sớm muộn đôi giờ lại khác hẳn nhau, dù tổng thời gian giống nhau.
Còn khúc đèo Thung Khe thì ít khi tắc, rủi ro của nó là tối và sương. Về muộn thì phần đèo chạy trong lúc mặt đường chuyển tối, mùa lạnh còn có sương giăng ở lưng đèo, tầm nhìn ngắn lại đúng khúc cần tầm nhìn dài nhất.
Rời bản lúc mấy giờ theo từng mùa
Mùa hè, mốc an toàn là rời bản trước ba giờ rưỡi chiều. Khung này cho bạn một tiếng qua đèo và tới khu Xuân Mai lúc còn sáng, một giờ cho đoạn trường với một dừng đổ xăng, và về tới vành đai quanh sáu giờ, trước khi khúc trong phố đạt đỉnh. Trễ hơn, rời bản lúc bốn giờ rưỡi, thì tới Hà Đông sau bảy giờ và phần nội đô chạy trong tối.
Mùa đông, mốc dời sớm hơn: rời bản trước hai giờ rưỡi. Trời tối sớm nên toàn bộ phần đèo cần gói trong khoảng ba tới năm giờ chiều, và tới khu Xuân Mai khi còn nắng cuối. Rời bản sau ba giờ mùa đông là gần như chắc chắn chạy đèo trong lúc chạng vạng, một trải nghiệm không đáng thử với nhóm có người mới.
Mùa cao điểm tháng ba và các dịp nghỉ dài, mọi mốc đều nên lùi thêm ba mươi phút, vì dòng xe về đông hơn thường lệ. Ngược lại, Chủ nhật bình thường giữa mùa vụ, đường về thưa hơn hẳn các Chủ nhật lễ, có thể giữ mốc chuẩn. Cũng nên đo đồng hồ chặng về mấy lần đầu để có số liệu của riêng mình: ai quen chạy đoạn trường tư mươi cây số một giờ thì tính khác với nhóm trung bình ba mươi lăm, và mốc rời bản của mỗi nhóm vì thế lệch nhau đôi chục phút.
Cách quyết định nhanh nếu đã trễ mốc: nhìn đồng hồ lúc đứng ở bản. Nếu lúc đó chưa qua ba giờ mà còn dừng chơi tiếp, thì đổi kế hoạch thành ngủ lại một đêm, và phần về sẽ thành sáng thứ Hai thông thoáng. Cố về trong tối để kịp việc sáng thứ Hai là kiểu rủi ro không đổi được gì nhiều về thời gian, chỉ đổi toàn phần an toàn lấy.
Xếp chỗ dừng ăn và đổ xăng cho chặng về
Chặng về nên có hai điểm dừng cố định thay vì dừng tùy hứng. Điểm một ở khu thị xã hoặc chân đèo: đổ đầy bình, uống nước, kiểm tra mối buộc đồ, và ăn nhẹ nếu đói, trước khi vào phần đèo. Điểm hai ở khu Xuân Mai hoặc Chúc Sơn: đây là chỗ hợp để ăn bữa chính muộn, vì qua đây còn toàn đoạn đường trường thẳng, ăn xong chạy đều tay về, khỏi lo mỏi đói giữa chặng.
Hạn chế dừng ở các quán ven đèo lúc chiều muộn: dừng là mất sáng, và đứng ngoài trời lạnh mát nhanh. Cũng tránh để dành bữa ăn tối cho tới lúc về tới phố, vì đoạn nội đô Chủ nhật chiều không có khung giờ nào hợp cho chuyện vừa chạy đông xe vừa đói. Ăn trước ở Xuân Mai thì về tới nhà nhẹ người, kịp sắm đồ cho tuần mới.
Trường hợp trời đã tối khi còn trên đường, cách xử lý có thứ tự: bật đèn cả hai bên từ lúc chạng vạng chứ đừng đợi tối hẳn, kéo khoảng cách với xe trước, tách khỏi đoàn xe đi nhanh, và nếu mưa hoặc sương dày thì dừng hẳn ở quán có đèn ven đường chờ đỡ. Một mươi phút chờ bao giờ cũng rẻ hơn một cú trượt ở đèo ướt.
Chuyến về tính kỹ là phần thưởng cuối của cả dịp cuối tuần: về tới nhà khi trời chưa tối, người không rã, xe còn nguyên. Nhóm có người mới thì thêm một thói quen nhỏ cho chặng về: trước lúc rời bản, cả nhóm cùng kiểm tra đèn và phanh của từng xe, bởi chặng về là chặng dễ phát hiện nhất mấy lỗi nhỏ đã âm ỉ suốt hai ngày, mà phát hiện ở bản thì vẫn còn cơ hội sửa. Muốn có bức tranh tổng thể của chặng này, đọc mục đi Mai Châu bằng xe máy, xem thêm cách chọn cung đường để hiểu tính chất trục quốc lộ sáu, và tham khảo nhóm điểm du lịch ven trục nếu muốn thêm một điểm dừng cuối cho chiều Chủ nhật.