Câu hỏi ăn gì ở Mai Châu có câu trả lời nhanh ở thực đơn, nhưng câu trả lời đáng giá nằm ở việc xếp bữa ăn đúng chỗ của nó trong lịch trình chạy xe máy: bữa nào ăn ở bản, bữa nào ăn ven đường, và ăn gì trước giờ lên yên để không no cũng không đói. Trục quốc lộ sáu dài, các món ngon của thung lũng cần thời gian chuẩn bị, nên phần ăn của chuyến đi nên được đặt trước thay vì để tới nơi mới nghĩ. Bài này đi qua các món nên thử, cách chọn chỗ ăn theo từng bữa, và vài quy tắc ăn cho người lái xe.
Ăn gì ở Mai Châu: các món nên thử một lần
Cơm lam là món đầu tiên trong danh sách: cơm nếp nướng trong ống tre, chặt ra còn nóng hổi, ăn kèm muối vừng hoặc muối đậu. Món này ở bản thường làm theo đặt trước, vì nếp phải ngâm, ống phải vát, nướng mất gần một giờ. Gọi cơm lam khi tới bản, ăn sau chừng một tiếng, là cách hợp lý nhất để món này kịp chín trong lúc bạn dạo.
Cá suối nướng là món thứ hai: cá nhỏ lấy từ suối vùng, nướng than rưới mắc mật hoặc gói lá, vị ngọt khác hẳn cá nuôi. Món này tùy mùa suối, hôm trời mưa lớn suối đục thì cá thưa, nên coi là món ăn may rủi, gặp được là phần thưởng. Gà nướng bản là món chắc ăn hơn: gà ta nuôi vườn, nướng nguyên con hoặc chặt miếng, chấm muối chanh ớt, phần gần như homestay nào cũng làm được khi đặt trước.
Rau rừng theo mùa là món kèm không nên bỏ: rau cải mèo, su su, các loại lá nhọn nhặt trên núi, luộc chấm hoặc xào tỏi. Còn món sáng của bản là xôi nếp nậm và các loại bánh nếp lam gói lá, bán ở chợ buổi sớm, hợp làm bữa nhẹ trước lúc ra đường.
Chọn bữa theo lịch trình chạy
Bữa sang ngày thứ nhất nên ăn ở khu Xuân Mai hoặc Chúc Sơn, ven trục, kiểu quán bình dân phục vụ nhanh: bún, phở, cơm rang. Mục tiêu của bữa này là nhẹ và nhanh, vì phía trước còn trục dài, ăn no ngay rồi lên yên là mệt. Bữa tối ngày đầu, ăn ở bản sau khi nhận homestay, là bữa nên đặt trước cả từ Hà Nội: gà nướng, cá suối nếu có, cơm lam, xì dầu chấm rau luộc, ăn chậm trong đêm bản.
Bữa sáng hôm sau là bữa đáng chăm chút: xôi nậm nóng, trứng luộc, và cà phê hoặc trà bản. Bữa này quyết định phần đường về có dễ chịu không, nên đừng bỏ bữa chỉ vì dậy muộn. Bữa trưa cuối, trước lúc lên đường về, nên ăn ở bản hoặc ở khu thị xã, và ăn trước khi leo đèo, không để bụng đói qua đoạn đèo.
Quy tắc cho người lái: bữa trước khúc đường dài ăn khoảng chừng no nửa, món nóng nhưng không nhiều dầu, và uống trà thay vì cà phê đặc nếu bạn dễ tim đập nhanh khi chạy. Trên đường về, nếu mệt giữa chặng thì dừng ăn nhẹ ở Xuân Mai: bát bún nóng phục hồi nhanh hơn mọi loại nước tăng lực.
Ăn ở đâu: bản, quán ven đường và chợ đèo
Ở bản Lác và các bản quanh, phần lớn du khách ăn tối tại chính homestay mình ở, và đây là lựa chọn tốt: món do nhà làm, giá tính theo suất, và người chủ biết suất của bạn gồm những gì. Nhóm đông nên đặt trước số suất từ tối hôm trước, hỏi kèm món cần thời gian như gà nướng và cơm lam, để nhà kịp chuẩn bị.
Quán ven đường quanh khu thị xã và Cao Phong phục vụ các bữa nhanh: cơm suất, bún, món rán. Chọn quán có khách đang ngồi là quy tắc cũ nhưng vẫn đúng, quán đông quay nhanh, đồ tươi. Chợ nhỏ trên đèo Thung Khe có các sạp bán đồ ăn nhẹ và trái cây vùng, hợp dừng mua bánh lam, hạt rang, thêm một ấm trà nóng trước khúc đèo còn lại.
Còn chợ phiên buổi sớm ở thị trấn Mai Châu là chỗ mua đồ ăn vặt và ngắm họp chợ của người Thái bản địa, nhiều khi đáng giá cả một buổi sáng, kể cả khi bạn không mua gì. Với nhóm đi cả hai ngày, chợ phiên nên dành cho sáng hôm sau thay vì ngày đầu: sáng đầu bạn còn trên đường, còn sáng thứ hai ở bản thì dạo chợ với cái bụng rỗng và thời gian thong thả, kiểu cách thưởng chợ đúng nghĩa.
Đặt bữa trước và ăn trước giờ lên đường
Homestay coi việc đặt bữa là việc đương nhiên, nhưng nhắn rõ thì tránh được các nhầm: số người, món chính, giờ ăn, và ai ăn chay hay kiêng món gì. Đặt sớm một ngày là đủ cho hầu hết các món, riêng cơm lam và gà nướng cuối tuần đông thì nên đặt ngay lúc nhận phòng.
Trước giờ lên đường về, bữa cuối nên ăn kiểu no vừa, chừa nửa tiếng cho người tiêu hoá trước khi lái, và tránh món nhiều dầu ngấy nếu phía trước là đèo dài. Món hợp nhất cho bữa này vẫn là cơm lam với chút gà nướng còn ấm, vừa no nhẹ vừa là món đánh dấu kết thúc chuyến cho cả nhóm. Và mang theo ít bánh lam gói lá cho khúc đầu chặng về: món này để được nửa ngày, ăn dần trên đường thay vì để bụng đói tới tận khu Xuân Mai.
Phần ăn là phần thưởng thật của trục này, không chỉ là phần tiếp nhiên liệu. Muốn nắm khung giờ và chỗ dừng hợp cho các bữa, đọc tổng quan đi Mai Châu bằng xe máy, xem cách chọn cung đường để xếp bữa theo chặng, và tham khảo nhóm điểm du lịch quanh Hà Nội nếu muốn thêm điểm dừng ăn ven trục trước khi vào đường chính.