Chạy xe lên Mẫu Sơn mùa sương là cách ngắm đỉnh núi này đẹp nhất: biển mây lấp ló dưới chân đèo, các tảng đá hiện ra trong màn trắng, và không khí lạnh tĩnh lặng như vùng ôn đới. Nhưng mùa sương cũng là mùa đòi hỏi thời điểm đúng: đi sớm một giờ, khách có mây dày; đi trễ, khách có mù đặc và tầm nhìn co cụt. Bài này nói chọn thời điểm trong ngày và trong năm để lên Mẫu Sơn, phần chuẩn bị ấm và đèn, và cách xử lý khi sương mù dày bất chợt trên đèo.
Thời điểm trong ngày: đúng giờ là thấy mây
Sương mù trên Mẫu Sơn có nhịp: sáng sớm là dày nhất, khi hơi ẩm đêm còn ẩm trên sườn; giữa trưa trời trong hơn, tầm nhìn xa nhất; và chiều muộn sương kéo về cùng gió lạnh. Khách lên đèo vào khung giữa buổi sáng tới trước giữa trưa thường bắt được cảnh đẹp nhất: mây chưa tan hết, nhưng đường đã nhìn rõ. Khách lên sớm quá thì chạy trong mù đặc cả chặng, còn lên trễ quá thì phải hạ dốc trong sương chiều. Cách đọc các khung giờ trời đổi này đã có trong bài thời tiết và đường sổ trên đường dài, khách xem trước một lượt trước chuyến.
Một thói quen của khách hay lên đèo là tìm vị trí ngắm mây ở lưng chừng đèo, không nhất thiết phải ở đỉnh: nhiều bến rộng ven đường cho tầm nhìn trùm thung lũng, và khi mây lùa qua cạnh đường thì cảnh đó cũng xứng bằng đỉnh. Khách đi chậm, ghé nhiều, thường thấy nhiều hơn khách đi thẳng một mạch.
Mẫu sơn mùa nào đẹp: chọn tháng đi
Mẫu Sơn mỗi mùa một mặt. Cuối đông và đầu xuân là mùa rét đậm, có ngày băng giá và hiếm hoi có tuyết rơi, dành cho khách muốn trải nghiệm lạnh thật sự và chịu trang bị dày. Mùa xuân ấm dần, sương vẫn còn nhưng dịu, hợp với khách đi ngắm cỏ và đá. Mùa hè là phiên bản trầm tĩnh nhất: mù thưa, trời trong, và nhiệt độ trên đỉnh mát hơn hẳn đồng bằng, lý do nhiều khách chọn Mẫu Sơn để trốn nắng. Mùa thu về sớm ở vùng cao, sương giăng lại dày và lá rừng đổi màu trước ngưỡng trời.
Với khách lần đầu, khung an toàn nhất là mùa hè hoặc đầu thu: sương có nhưng không đặc quanh ngày, đường khô, và nhiệt độ dễ chịu cho người mới quen vùng cao. Khách muốn săn mây dày thì chọn các khung sáng sớm mùa thu, và nhận trước rằng những sáng đó cũng là những sáng mù đặc nhất trên đường lên.
Chuẩn bị ấm, đèn và đồ mang theo
Trang bị cho cung sương gồm ba lớp: ấm, sáng và khô. Ấm là áo khoác gió, lớp lót, găng tay và khăn quàng, vì gió trên đèo hút nhiệt nhanh hơn cảm giác đứng dưới chân. Sáng là đèn pha mạnh và đèn hậu hoạt động, bật cả ngày khi mù, kèm đèn dự phòng nhỏ nếu khách định đón bình minh trên đỉnh. Khô là áo mưa bọc kín và bao chân, vì mù nặng có khi đọng thành mưa nhỏ. Cách xếp các lớp đồ này gọn cho hành trình nhiều ngày đã nói trong bài chở đồ và hành lý trên xe máy.
Điện thoại nên mang theo pin dự phòng, vì lạnh làm pin tụt nhanh, và nhiều đoạn trên đèo sóng yếu. Khách nên báo trước cho người ở lại lịch trình dự kiến, kể cả giờ lên đỉnh và giờ về, để mọi người biết khung thời gian an toàn.
Phần ăn uống cũng đáng tính khi trời lạnh: một bình nước ấm mang theo giúp khách giữ nhiệt ở các điểm dừng, và đồ ăn năng lượng cao như hạt hoặc bánh khô dễ ăn cả khi tay mang găng. Trên đỉnh gió hút nhiệt của người nhanh hơn dưới chân nhiều, nên khách nên ăn ở các bến chắn gió thay vì đứng giữa đỉnh trống. Nếu khách định đón bình minh trên đỉnh, mọi thứ ăn mặc và ăn uống cần được soạn từ tối hôm trước, vì sáng sớm trên đèo là khung lạnh nhất và không có hàng quán mở.
Khi sương mù dày bất chợt
Mù bất chợt là tình huống phổ biến nhất của Mẫu Sơn, và cách xử lý đơn giản hơn khách nghĩ. Chậm lại theo tầm nhìn: nếu thấy xa mười mét thì chạy theo tốc độ dừng được trong mười mét. Bám vạch giữa, bật đèn pha cả ngày, và bấm còi trước từng khúc cua mù. Không bao giờ chạy theo đèn hậu của xe trước làm mốc duy nhất, vì xe đó có thể rẽ vào bến nghỉ giữa chừng. Nếu mù đặc tới mức không nhìn thấy lốp xe mình, khách nên dừng ở bến rộng gần nhất, đợi mù mỏng, và dùng thời gian đó để ăn nhẹ hồi nhiệt.
Một nguyên tắc cuối đáng khắc ghi: trên đèo có sương, khách không đua với thời gian mà đua với tầm nhìn. Tầm nhìn nới ra thì nới tốc, tầm nhìn co lại thì co tốc, và mọi quyết định về vượt xe đều hoãn tới khi đường thoáng. Cung sương của Mẫu Sơn dài thêm vài chục phút so với ngày trong, và số phút đó đáng giá hơn mọi cố gắng bù giờ.
Khách cần thuê xe máy phục vụ chuyến lên Mẫu Sơn liên hệ Nguyễn Tú tại 112 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội, mở cửa từ 09:00 đến 21:00. Gọi hỏi trước để nhận xe đèn sáng, phanh tốt và đã được soạn cho cung cao. Thông tin dịch vụ gom ở trang thuê xe, còn các mẫu lịch trình ghép đèo này vào cuối tuần xem ở cung đường cuối tuần. Mùa sương của Mẫu Sơn không dành cho người vội, nhưng với khách đi đúng giờ và đủ ấm, đó là mùa đỉnh núi này đẹp nhất.