Chạy đèo phía Bắc bằng xe máy là phần khó nhất trong mọi cung núi miền Bắc: đường lên đèo Khau Phạ ở Mù Cang Chải, Yên Bái, đèo Ô Quy Hồ giữa Lào Cai và Lai Châu, hay đèo Mã Pí Lèng ở Hà Giang đều đòi hỏi tay lái, xe tốt và cách xuống dốc đúng kỹ thuật. Khách thuê xe máy ở Hà Nội để đi các tuyến này cần chuẩn bị kỹ hơn hẳn các cung đồng bằng, từ khâu chọn xe đến thao tác phanh trong dải dốc dài. Bài này tổng hợp kinh nghiệm cho khách đi xe máy thuê: chọn và kiểm tra xe, kỹ thuật xuống dốc vào cua, và cách xử lý khi thời tiết xấu.
Chạy đèo phía Bắc bằng xe máy: chọn xe và kiểm tra trước chuyến
Đèo thử con người trước hết, nhưng xe vẫn là điều kiện nền. Với các đèo cao và dài, khách ưu tiên xe số hoặc xe ga phổ thông có tình trạng tốt: lốp còn gai, phanh ăn ngay từ nửa hành trình, dây xích không lắc lơ. Chiếc xe chạy mượt trên đường bằng chưa chắc đã đủ; phanh trước phải ăn đều, phanh sau không khựng, và động cơ không có tiếng gõ lạ. Trước khi nhận xe thuê, khách thử phanh tại chỗ, quay thử tay ga, soi lốp hai bánh và nghe động cơ; có bất thường thì đề nghị đổi xe ngay, vì trên đèo không có tiệm sửa như dưới đồng bằng.
Chọn loại xe nên khớp với cung: khách mới chạy đèo ưu tiên xe số để chủ động về số khi xuống dốc; khách quen tay lái có thể dùng xe ga nhưng phải nhịp phanh trước sau nhịp nhàng thay vì đè một bên. Khách chưa rõ mình hợp loại nào có thể đọc thêm trang chọn loại xe trước khi đặt, và gọi chủ cho thuê để chắc xe nhận được đã qua kiểm tra.
Các đèo tiêu biểu phía Bắc: đọc đường trước khi lên
Mỗi đèo lớn phía Bắc có tính chất riêng. Đèo Khau Phạ thuộc địa phận Mù Cang Chải, Yên Bái, nổi tiếng dải dốc dài và cua liên tục, đoạn đỉnh nhìn xuống thung lũng rất sâu. Đèo Ô Quy Hồ nối vùng Lào Cai và Lai Châu, là một trong những đèo dài nhất miền Bắc, khúc đỉnh thường có mây và sương che tầm nhìn. Đèo Mã Pí Lèng thuộc Hà Giang, đi qua hẻm núi với đoạn vách dựng bên đường, được nhiều khách xe máy coi là tuyến phải đi một lần cho biết.
Điểm chung của các đèo là khúc cua gắt nối nhau, dốc kéo dài và thời tiết đỉnh thay đổi nhanh: nắng dưới thung lũng nhưng mưa mù trên đỉnh là chuyện thường. Khách lên đèo giữ tốc thấp, đi đúng làn của mình, không vượt ở khúc cua không thấy đường tới, và nhường xe tải, xe khách chạy tuyến khi có lề rộng. Xe lớn chiếm giữa đường ở khúc cua hẹp là điều khách phải chấp nhận và giữ khoảng cách, không bám sát.
Ngoài ba đèo kể trên, miền Bắc còn nhiều khúc đèo ngắn trên trục đi Mộc Châu, vùng Hòa Bình hay tuyến lên Đông Bắc; các khúc này thường ngắn nhưng mặt đường hẹp và có đoạn ổ gà. Khách coi mỗi khúc xuống dốc là một bài tập: về số, giữ nhịp phanh, và vào cua theo đúng trình tự, quen dần thì tay lái tự chắc lên.
Kỹ thuật xuống dốc và vào cua
Nguyên tắc số một khi xuống dốc: về số thấp trước khi dốc bắt đầu, dùng động cơ giữ xe, phanh chỉ để chỉnh nhịp. Khách xe số về số hai hoặc số ba tùy độ dốc; khách xe ga không có số thì nhịp phanh trước sau ngắn và đều, tránh đè phanh liên tục một bên tới khi cốt phanh nóng lên và ăn kém. Cảm giác phanh ăn yếu giữa dải dốc dài là dấu hiệu nóng phanh: khách kéo vào lề an toàn, để phanh nguội rồi mới đi tiếp.
Vào cua trên đèo gồm ba nhịp: giảm tốc trước khúc cua, giữ tốc đều trong cua, chỉ mở ga lại khi xe đã thẳng. Không cắt cua sang làn đối diện, vì xe ngược chiều trên đèo thường chiếm giữa đường. Nhìn xa lấy vạch hướng, nhìn gần lấy mép đường; nếu cua ngoặt kín tầm nhìn, khách bấm còi trước khi vào để báo hiệu.
Lên dốc nhẹ hơn về kỹ thuật nhưng cần giữ đều ga, tránh dừng giữa dốc; nếu buộc phải dừng, khách bám phanh, cho xe trôi về mép an toàn rồi mới đặt chân. Chở người ngồi sau thì thống nhất trước: không nghiêng người ngược chiều cua, không nhúc nhích khi xe đang vào khúc gắt, và hai người cùng nhìn về hướng xe sắp rẽ.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là gương chiếu hậu: trước khi lên đèo, khách chỉnh gương thấy rõ phần đường sau, vì khi leo dốc chậm, xe container và xe khách thường vượt gần. Bám sát mép phải nhưng không sát mép vực; để đủ lề cho xe lớn vượt mà không bị đẩy ra ngoài.
Thời tiết, tầm nhìn và nghỉ giữa đèo
Thời tiết quyết định nửa chuyến đèo. Mưa làm mặt đường và vệt bánh xe trơn, sương mù ở đỉnh các đèo cao rút tầm nhìn xuống chỉ vài chục mét. Gặp mưa to hoặc mù dày, khách dừng ở đoạn có lề rộng, đợi trời dịt rồi đi; nếu tối mà chưa qua đèo, tìm chỗ nghỉ gần nhất chứ không chạy tiếp trong đêm. Nhiệt độ đỉnh đèo thấp hơn hẳn dưới thung lũng, khách mang áo giữ nhiệt kể cả tháng hè.
Nghỉ giữa đèo cũng cần chọn chỗ: đoạn thẳng, lề rộng, tầm nhìn hai chiều; không dừng ngay sau khúc cua hoặc trên dốc. Tại chỗ nghỉ, khách uống nước, xoa tay mỏi và kiểm tra nhanh phanh trước khi đi tiếp; nếu phanh đã nóng thì nghỉ đủ lâu cho nguội hẳn, tranh thủ kiểm tra cả độ căng dây xích.
Về giờ chạy, khách bắt đầu ngày sớm khi trời ráo và còn mát, kết thúc trước khi sương tối xuống; trên đèo cao, ánh sáng tắt nhanh hơn dưới thung lũng vì núi che. Giữa trưa nếu trời nắng gắt, khách nghỉ dài hơn một chút cho xe và người, rồi chạy tiếp khi dịu nắng.
Tập dượt trước khi đi đèo thật
Khách chưa quen đèo nên chọn lộ trình tăng dần: bắt đầu với các cung núi ngắn gần Hà Nội cho quen nhịp lên xuống dốc và vào cua, rồi mới thử các đèo dài. Việc đọc trước một cung dễ như chuyến đi Tam Đảo bằng xe máy giúp hình dung cách chia nghỉ trên đường núi; tổng quan các tuyến nằm trong trang cung đường các tỉnh phía Bắc để khách so độ khó và chọn đúng trình tự luyện tập.
Cuối cùng, đèo phía Bắc đẹp nhưng không tha cho người chủ quan: chạy chậm hơn kế hoạch luôn tốt hơn chạy nhanh hơn tay lái. Về tới nơi, khách rửa bùn đất quanh lốc xe, tra lại dây xích và báo ngay cho chủ xe nếu có trục trặc để kịp xử lý trước chuyến sau. Một chuyến đèo an toàn là chuyến mà khách về tới nhà với chiếc xe nguyên vẹn và lịch trình không phải đổi giữa đường.
Khách cần thuê xe máy cho cung này liên hệ Nguyễn Tú tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội, mở cửa 09:00 đến 21:00, điện thoại 0942 467 674; gọi trước để nhận xe số đã kiểm tra cho chuyến đèo, cùng tham khảo trang cho thuê xe máy và trang chủ đề cung đường & hành trình trước khi chốt lịch.