Về hưu đổi nhịp đi lại nhiều hơn người ta tưởng. Khung giờ bỗng dư ra, những tuyến đi vội buổi sáng biến mất, và chuyến đi đầu tiên trong ngày dời từ bảy giờ sang tám rưỡi, chín giờ, khi nắng đã lên và đường đã vơi. Với nhiều người Hà Nội ở tuổi nghỉ việc, chiếc xe máy không mất vai trò, mà đổi vai trò: từ công cụ kịp giờ thành người bạn của những buổi đi không đích đến. Sự đổi vai này cần vài điều chỉnh nhỏ, về giờ đi, về tuyến, về chiếc xe, và đôi khi về cách con cái nhìn việc bố mẹ vẫn cầm lái.
Nhịp đi lại mới sau ngày nghỉ việc
Người đi làm chọn giờ theo chữ ký điểm danh; người về hưu có đặc quyền chọn giờ theo đường phố. Khung tám rưỡi đến mười giờ sáng và hai rưỡi đến bốn giờ chiều là hai quãng đường Hà Nội dễ chịu nhất trong ngày: hết dòng xe cộ đi làm, chưa tới dòng xe đón con, nắng vừa phải, và các quán quen còn chỗ gửi xe thoáng. Người về hưu khôn ngoan chuyển toàn bộ việc cần đi vào hai khung này, và phần việc còn lại của ngày trở nên nhẹ tênh.
Đi chợ là ví dụ rõ nhất. Buổi sáng sớm chợ đông, lối đi chật, và giỏ đồ nặng tay khi chen qua đám đông; cùng cái chợ đó lúc tám rưỡi, chín giờ, hàng còn tươi vì vừa nhập, giá đã hạ sau đợt khách chính, và lối đi rộng rãi để đẩy xe sát vào. Chọn giờ đi chợ là một kỹ năng sống, và tuổi về hưu là lúc kỹ năng đó phát huy trọn vẹn.
Cuối tuần lại là lúc nên ở nhà. Thứ bảy chủ nhật, đường phố trả lại cho người đi làm và các gia đình trẻ; người về hưu không còn lý do tranh đường với họ, và hai ngày cuối tuần dùng để những việc trong nhà, đọc báo, chăm cây, hẹn bạn cũ tại quán quen gần nhà. Nhịp sống này nghe giản dị, nhưng nó là kết quả của một quyết định chủ động: thôi chạy theo giờ của người khác.
Chọn tuyến theo độ an toàn thay vì theo độ nhanh
Cách chọn tuyến của người đi làm ưu tiên nhanh; cách chọn tuyến của tuổi về hưu nên ưu tiên dễ chịu. Ý nghĩa cụ thể: ít làn xe, ít đoạn hợp nhất, ít vòng xoay lớn, nhiều đoạn thẳng có bóng cây, và có nhiều điểm dừng nghỉ giữa đường. Một tuyến dài hơn nhưng đi được từ đầu tới cuối mà không cần một cú vượt nào, là tuyến tốt của giai đoạn này.
Những con phố nhỏ song song với trục lớn thường là lựa chọn đẹp: dòng xe thưa, tốc độ chậm tự nhiên, và vỉa hè gần như lúc nào cũng có chỗ ghé. Người về hưu đi quen dần một bộ sưu tập phố nhỏ như vậy, nối các điểm hay đến bằng những quãng chậm, và bộ sưu tập đó dần thành tài sản riêng của tuổi nghỉ việc mà người đi làm không bao giờ có thời gian sưu tầm.
Về khoảng cách, nguyên tắc thô nhưng hữu ích: gộp các việc gần nhau vào một chuyến, và giữ mỗi chuyến trong quãng ngắn vừa sức. Chuyến đi quay về nhà giữa trưa để nghỉ, rồi chiều đi tiếp, vẫn tốt hơn một chuyến dài dãi nắng mệt mỏi. Xe máy của tuổi này phục vụ những vòng nhỏ quanh khu sống, chứ không còn là con ngựa của những chuyến xuyên thành phố liên tục.
Chiếc xe ở tuổi về hưu
Nhiều người về hưu giữ đúng chiếc xe cũ mười năm, mười lăm năm, và đó là chuyện đáng quý nếu xe được chăm đều. Nhưng đây cũng là lúc đáng ngồi lại cân: chiếc xe đã cũ có còn phù hợp với cách đi mới không. Một số cân nhắc thực dụng: yên cao dễ lên xuống hơn, xe nhẹ dễ đẩy khi gửi, cốp rộng đủ cho giỏ chợ, và động cơ êm ít rung cho tay lái đã đi qua nhiều thập kỷ. Nếu chiếc cũ không còn đáp ứng các điểm đó, đổi xe là một khoản đầu cho sức khỏe chứ không phải chi tiêu xa xỉ.
Với người không muốn sắm mới, thuê xe theo đợt là một phương án đáng nghĩ cho các nhu cầu thay đổi: khi xe chính vào hãng sửa dài ngày, khi có khách ở xa về đi cùng, hoặc khi muốn thử một dòng xe khác trước khi quyết định đổi. Thuê giai đoạn ngắn giữ cho người về hưu luôn có phương tiện mà không vướng một tài sản thứ hai đọng ở góc nhà.
Bảo dưỡng ở tuổi này nên dày hơn tuổi đi làm, dù số cây số mỗi tuần giảm. Xe chạy ít có bộ máy dễ khô nhớt và ắc quy dễ yếu hơn xe chạy thường xuyên; định kỳ nổ máy chạy một vòng quanh phố mỗi hai ba ngày, và bảo dưỡng đúng lịch, giữ chiếc xe luôn trong trạng thái mượn được bất cứ lúc nào. Người về hưu mà xe luôn sẵn sàng là người về hưu luôn sẵn sàng cho những lời mời đi cà phê bất chợt, và đó không phải điều nhỏ.
Những điều con cái nên biết
Con cái lo việc bố mẹ vẫn lái xe là nỗi lo chính đáng, nhưng cách thể hiện quyết định kết quả. Góp ý bằng cách giấu chìa khóa hoặc cấm đoán thường phản tác dụng: chiếc xe với người về hưu không chỉ là phương tiện, mà là phần tự do cuối cùng còn nguyên vẹn. Cách hiệu quả hơn là cùng ngồi vào những điều chỉnh cụ thể: khuyên chuyển hẳn sang khung giờ vắng, gợi ý tuyến phố nhỏ, cùng đi thử một vòng để cảm nhận tay lái hiện tại, và nếu cần, đề nghị thay chiếc xe cũ nặng bằng chiếc nhẹ yên cao.
Ba dấu hiệu đáng để cả nhà cùng nói chuyện thẳng: va quẹt nhỏ mới xuất hiện dồn dập trên thân xe, dấu vết trầy ở yên hoặc gương cho thấy đã có những lần chống tay, và chuyện kể về đường trở nên lẫn lộn địa điểm quen thuộc. Khi các dấu hiệu này có mặt, đó là lúc cân nhắc giảm dần bán kính hoạt động thay vì cấm đột ngột, và chuyển một phần việc đi xa sang xe buýt, xe ôm công nghệ, hoặc người nhà đưa đón.
Điều quý nhất con cái làm được là giữ kết nối đi lại của bố mẹ với thế giới: chở đi những chuyến xa, nhưng tôn trọng những vòng quanh khu phố bằng chính chiếc xe của bố mẹ. Sự tôn trọng đó, cộng vài điều chỉnh nhỏ về giờ và tuyến, cho phép tuổi về hưu giữ được niềm vui đi lại gần như trọn vẹn trong nhiều năm.
Bạn bè và những chuyến đi tập thể
Tuổi về hưu là lúc các nhóm bạn cũ ghép lại, và xe máy thường là phương tiện của những chuyến đi nhóm: đi chợ sớm cùng nhau, đi lễ đầu tháng, đi cà phê cuối phố dài. Đi nhóm bằng xe máy có một vài nét riêng đáng nắm. Thứ nhất, thống nhất trước tốc độ của đoàn; đoàn chỉ nhanh bằng người chậm nhất, và người khởi xướng nên chủ động hỏi trước sức và tuyến ưa thích của từng người thay vì mặc định theo mình.
Thứ hai, cách xếp đoàn: người quen đường nhất đi đầu, người ít kinh nghiệm đi giữa, và người khởi xướng đi cuối để giữ liên lạc cả đoàn. Quãng nghỉ giữa đường định sẵn trước, thường là mười lăm hai mươi cây số một lần với nhóm tuổi này, và điểm nghỉ nên có chỗ ngồi và nhà vệ sinh, chứ không phải chỉ một bóng cây.
Thứ ba, hình thức liên lạc đơn giản vẫn là hiệu quả nhất: dừng ở lề an toàn khi một xe trong đoàn dừng, và không phóng để đuổi kịp khi bị đèn đỏ tách đoàn. Quy tắc bàn giao sẵn địa điểm gặp kế tiếp cho mỗi ai bị tách, để một cú đèn đỏ không biến buổi đi nhóm thành một buổi gọi điện tìm nhau khắp phố.
Với các nhóm có người bạn đã thôi lái xe, cách hay nhất là ghép cặp: mỗi người còn lái chở một người thôi lái, và đội hình hai xe thay vì bốn. Cách đi này giữ được chất tập thể của chuyến đi, giảm số xe phải gửi khi đến nơi, và cho những người thôi lái cảm giác được tiếp tục tham dự chứ không phải chờ được đón.
Sức khỏe và cầm lái: những điểm cần trung thực
Một vài sự thật đáng nói thẳng. Phản xạ chậm dần theo tuổi là điều tự nhiên, và nó bù được phần lớn bằng cách đi: khung giờ vắng, tốc độ thấp hơn thói quen tuổi trẻ, khoảng cách với xe trước lớn hơn, và tránh hoàn toàn trời mưa to, trời tối muộn. Người biết tự điều chỉnh đi được thêm nhiều năm an toàn; người không chịu điều chỉnh mới là người có rủi ro.
Về thuốc: một số thuốc điều trị bệnh tuổi già gây buồn ngủ hoặc choáng váng, và vai trò của nó với tay lái cần được hỏi rõ với bác sĩ ngay từ lần kê đầu. Câu hỏi này con thuốc có ảnh hưởng việc lái xe không đáng hỏi một cách đàng hoàng, vì câu trả lời quyết định khung giờ đi lại cả ngày của người đang uống.
Về mắt: kiểm tra thị lực định kỳ là việc bảo dưỡng quan trọng nhất của tay lái tuổi này, quan trọng hơn cả thay nhớt. Nhìn mờ trong đêm, chói nắng khó chịu, hoặc ước lượng khoảng cách kém dần đều là những tín hiệu cần một lần khám, và hầu hết các vấn đề đó xử được bằng kính phù hợp.
Lời kết cho tuổi nghỉ việc
Tuổi về hưu và xe máy là một cặp hợp nhau nếu nhịp đi được sắp lại: giờ vắng, tuyến dễ, xe phù hợp, đi nhóm có quy tắc, và trung thực với sức khỏe hiện tại. Chiếc xe giữ vai trò người bạn thong thả của những vòng quanh khu phố quen, và giữ được vai trò đó chính là giữ được phần tự do đáng quý nhất của tuổi nghỉ việc.
Tóm lại
Về hưu đổi vai trò của chiếc xe máy từ công cụ kịp giờ thành người bạn của các buổi đi thong thả: chọn khung giờ đường vắng, tuyến phố nhỏ dễ chịu, gộp việc theo quãng ngắn, giữ xe bảo dưỡng đều, và cân nhắc đổi xe nhẹ yên cao nếu cần. Con cái nên cùng điều chỉnh thay vì cấm đoán. Đọc thêm các góc nhìn về đi lại theo từng giai đoạn cuộc sống trong mục chia sẻ, và kinh nghiệm chọn xe cho nhu cầu cụ thể trong mục kinh nghiệm.