Vào cua ban đêm vốn đã khó hơn ban ngày vì tầm nhìn thu hẹp, và trời mưa nhẹ làm mọi thứ tệ hơn một bậc: mặt đường ướt phản chiếu đèn, vạch sơn loang thành vệt sáng, và các cặp đèn ngược chiều choáng mắt trên nền ướt bóng loáng. Kết hợp cả hai yếu tố trong một thao tác cua là bài kiểm tra thực sự của kỹ năng, và bài này đi từng bước qua cách xử lý an toàn.
Câu trả lời ngắn gọn trước: vào cua tối mưa là hạ tốc trước cua nhiều hơn ta nghĩ cần, nhìn về điểm ra cua thay vì nhìn ngay trước bánh xe, và tuyệt đối không chỉnh tốc độ giữa chừng cua. Ba việc đó che chắn phần lớn rủi ro, phần còn lại là chi tiết.
Tại sao mặt đường ướt ban đêm khác hẳn ban ngày
Ban ngày mưa nhẹ, mắt thấy rõ đoạn đường ướt và đoạn khô. Ban đêm, đèn pha chiếu lên mặt ướt tạo ra vùng loang sáng chói, làm mất chi tiết của mặt đường: chỗ trũng đọng nước, miếng vá nhựa, cát rửa trôi dồn vào mép cua, tất cả đều chìm trong vệt sáng loà. Não người không quen sẽ đọc sai vùng loang đó là đường phẳng, và đó chính là lúc bánh xe đặt nhầm vào chỗ mất độ bám.
Vạch sơn trắng và mũi tên trên đường ướt trở thành những dải trơn như băng dưới đèn pha. Trong cua, nếu bánh trước đặt lên vạch sơn trong lúc xe nghiêng, nguy cơ mất bóng tăng vọt. Người có kinh nghiệm vào cua đêm mưa luôn chọn quỹ đạo bánh xe né các vạch sơn, mép đường, và nắp cống, chấp nhận quỹ đạo rộng hơn một chút nhưng bám đường chắc.
Mưa nhẹ còn có một tác dụng riêng: đủ ướt để trơn nhưng chưa đủ để rửa sạch lớp bụi dầu tích trên mặt nhựa. Đặc biệt quanh các ngã tư nơi xe hay dừng, dầu nhớt nhỏ giọt tích tụ, và mưa đầu tiên trộn lớp dầu đó thành màng cực trơn. Đây là lý do mưa nhỏ đầu buổi đêm nguy hiểm hơn hẳn mưa to đã rửa đường một lúc.
Chuẩn bị trước khi vào cua
Mọi thứ quyết định của cua diễn ra trước khi xe nghiêng. Hạ tốc bằng phanh và ra số trước khi tới điểm cua, sao cho ở đoạn thẳng còn lại, xe đã đi ở tốc độ có thể bỏ phanh hoàn toàn. Trong cua đêm mưa, phanh là hành động nguy hiểm nhất: bánh xe đang nghiêng và độ bám đã giảm, bóp phanh trong tư thế đó là xin ngã. Người lái giỏi tới điểm cua với tốc độ chậm đến mức cảm giác hơi thừa, và cảm giác thừa đó chính là biên an toàn.
Đèn pha nên chỉnh về mức chiếu gần trong mưa, vì chiếu xa sẽ phản chiếu thẳng vào màn mưa gây chói cho chính mình. Nếu mũ có chắn gió hay kính mũ bị mưa đọng, hạ kính xuống một chút cho gió thổi bay hạt nước bám mặt kính, tầm nhìn thật quan trọng hơn cảm giác kín gió.
Trước cua, quét mắt về phía trước xa nhất có thể thấy, xác định hướng ra của cua và các cặp đèn ngược chiều đang tới. Điểm nhìn quyết định quỹ đạo: mắt nhìn đâu xe đi đó, và người hay nhìn ngay trước bánh xe sẽ cua gấp từng đoạn, tạo các lần chỉnh lái liên tục trên mặt đường ướt, mỗi lần chỉnh là một lần đánh bạc với độ bám.
Thao tác trong cua
Vào cua bằng cách nghiêng người và xe cùng nhau, mượt, không giật. Ga giữ đều hoặc buông hẳn, không tăng ga giữa cua vì lực đẩy làm bánh sau dễ trượt trên mặt ướt, cũng không bóp phanh vì lý do đã nói. Với xe số, giữ số đã chọn từ trước, thường thấp hơn bình thường một số để máy có sức giữ xe mà không cần phanh. Trọng tâm giữ thấp, đầu gối ép nhẹ yên, hai tay nắm lái nhưng không gồng, tay gồng là tay truyền rung xuống tay lái và làm xe chao đảo.
Nếu ngược chiều có xe to đang vào cua với đèn chiếu thẳng mặt, đừng nhìn vào đèn. Nhìn về điểm ra cua bên phải mình, và nếu bị chói hoàn toàn, hạ tốc nhanh nhất có thể bằng cách buông ga, chấp nhận đi chậm như rùa cho tới khi qua nhau. Thà chậm vài giây trong bóng tối tạm thời còn hơn phóng đoán mò trong lúc mù tạm thời.
Quỹ đạo cua nên chọn bó về phía ngoài vào, cắt về trong ở giữa, và trở ra ngoài khi thoát, nhưng trên đường ướt đêm, bản đồ mép trong của cua thường có cát và rác dồn, nên mép trong chỉ dùng tới mức mặt đường nhìn rõ là sạch. Không chắc thì giữ quỹ đạo rộng và chậm, quỹ đạo đẹp chỉ đáng giá khi mặt đường khô.
Những loại cua cần coi trọng riêng
Cua đầu cầu và cua xuống chân cầu dốc là loại đáng coi trọng nhất trong mưa đêm. Độ dốc cộng thêm lực hướng tâm làm bánh trước chịu tải lớn hơn, và mép trong của các cua kiểu này thường có bùn trượt từ tay lái của xe khác. Hạ số trước dốc, giữ đều ga nhẹ, và chọn quỹ đạo rộng ngay từ đầu, không thử cắt cua gọn trên đường dốc ướt.
Cua vào ngõ từ đường lớn là loại cua nhiều bẫy nhất: ngõ hẹp có người đi bộ, chó, gà, xe đạp không đèn, và đèn pha của ta quét vào nhà hai bên gây chói cho người trong ngõ, đồng thời mắt mình cũng phải điều tiết từ tối sang sáng liên tục. Chuẩn bị là giảm gần như dừng hẳn trước miệng ngõ, bật còi nhẹ một tiếng, và vào ngõ ở tốc độ người đi bộ cho tới khi mắt quen với độ tối.
Cua ở các nút giao có đảo định hướng hay vòng xuyến ban đêm mưa cũng cần kỹ thuật riêng: nhường dòng xe đang trong vòng, chọn khe trống, và không bao giờ dừng giữa vòng vì xe sau đang ở tư thế cua khó tránh. Quy tắc cho vòng xuyến là vào khi có khe, đi trọn vòng theo quỹ đạo ngoài nếu không chắc lối ra, và ra vòng với tín hiệu xi nhan rõ ràng.
Khi bị mất bóng thật sự
Ngay cả với chuẩn bị tốt, mất bóng vẫn có thể xảy ra. Xe bắt đầu cảm thấy nhẹ phần sau, hoặc đầu xe trôi rộng hơn dự kiến. Phản ứng đúng là gần như không phản ứng: giữ nguyên tư thế, giữ hoặc buông hẳn ga, nhìn về hướng muốn đi, và để xe tự tìm lại độ bám. Bất cứ thao tác đột ngột nào trên xe trong lúc sắp ngã đều làm ngã nhanh hơn: bóp phanh gấp, chỉnh lái giật, nhảy chân xuống. Đôi chân thả xuống thấp sẵn sàng chống trong các cua chậm là biện pháp phòng thủ cuối cùng, và trong cua đêm mưa chậm, chúng đã cứu nhiều người khỏi ngã hoàn toàn.
Sau khi thoát, tìm chỗ dừng an toàn ngay, thở, và kiểm tra lại mình đã đi nhanh hơn nghĩ hay mặt đường tệ hơn tưởng. Tái lập chuẩn bị rồi mới đi tiếp, vì run tay sau một lần mất bóng sẽ làm mọi cua tiếp theo kém chính xác.
Chọn tuyến tránh cua khó vào ban đêm mưa
Một cách hạ rủi ro mà ít ai nhắc là chọn bớt cua khó ngay từ lúc lên đường. Ban đêm mưa nhẹ, thay vì giữ nguyên tuyến quen có ba bốn cua gắt, đi thêm vài trăm mét theo đường thẳng hơn nhiều khi lại nhanh tổng cộng, vì mỗi cua khó đều buộc hạ tốc sâu. Các ứng dụng bản đồ cho phép xem trước các khúc cua của tuyến, và người đi đêm mưa nên ưu tiên tuyến nhiều đường thẳng, nhiều đèn đường, ít ngã tư không đèn.
Tránh các cung đường vắng có cua gồ ghề nếu chỉ vì quen thuộc. Cung quen vào buổi trưa có thể là cung tệ nhất trong mưa đêm, vì lòng đường quen thuộc tạo cảm giác an toàn giả, khiến người ta giữ tốc độ cao hơn điều kiện thực. Thay đổi cung đường theo thời tiết là dấu hiệu của người lái giỏi chứ không phải người nhút nhát.
Tóm lại
Vào cua tối trời mưa nhẹ: hạ tốc trước cua tới mức thấy thừa, không phanh không tăng ga giữa cua, nhìn điểm ra cua, né vạch sơn và mép trong có cát, hạ đèn chiếu gần, và không bao giờ đấu với đèn ngược chiều. Mưa nhỏ đầu đêm nguy hiểm hơn mưa to vì lớp dầu bụi chưa rửa trôi. Mất bóng thì giữ bình tĩnh gần như tuyệt đối. Quỹ đạo đẹp kém giá trị hơn quỹ đạo chắc. Xem thêm các kinh nghiệm đi xe theo mùa và khi cần xe có đèn sáng ổn định cho buổi tối, hãy liên hệ.