Đi xe máy thuê ở Hà Nội, chỉ cần lỡ một lối rẽ là bạn bị cuốn lên cầu, chui xuống hầm hay đi hết một dãy phố một chiều. Lúc đó câu hỏi thực tế nhất là: đâu là nơi cấm quay đầu xe máy, và chỗ nào mới được vòng lại? Luật có hẳn một danh sách vị trí cấm, áp dụng cả khi không có biển. Bài này đi qua từng vị trí, cách nhận ra chúng trên phố Hà Nội và cách xử lý khi lỡ đi quá.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Bài không nêu mức phạt; hành vi vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Danh sách nơi cấm quay đầu xe máy theo khoản 4 Điều 15
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 xếp quay đầu vào nhóm chuyển hướng. Khoản 1 Điều 15 viết: “Chuyển hướng xe là tình huống giao thông mà xe rẽ trái hoặc rẽ phải hoặc quay đầu xe.” Khoản 4 cùng điều, theo văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH, ghi nguyên văn:
“Không được quay đầu xe ở phần đường dành cho người đi bộ qua đường, trên cầu, đầu cầu, gầm cầu vượt, ngầm, tại nơi đường bộ giao nhau cùng mức với đường sắt, đường hẹp, đường dốc, đoạn đường cong tầm nhìn bị che khuất, trên đường cao tốc, trong hầm đường bộ, trên đường một chiều, trừ khi có hiệu lệnh của người điều khiển giao thông hoặc chỉ dẫn của biển báo hiệu tạm thời.”
Tách ra thành từng mục, luật nêu đúng mười hai vị trí:
- Phần đường dành cho người đi bộ qua đường.
- Trên cầu.
- Đầu cầu.
- Gầm cầu vượt.
- Ngầm.
- Nơi đường bộ giao nhau cùng mức với đường sắt.
- Đường hẹp.
- Đường dốc.
- Đoạn đường cong tầm nhìn bị che khuất.
- Trên đường cao tốc.
- Trong hầm đường bộ.
- Trên đường một chiều.
Ngoại lệ chỉ có hai: hiệu lệnh của người điều khiển giao thông, hoặc chỉ dẫn của biển báo hiệu tạm thời. Mục cao tốc gần như không chạm tới người đi xe máy, vì khoản 3 Điều 25 đã quy định xe mô tô, xe gắn máy không được đi trên đường cao tốc.
Nhận diện từng vị trí trên đường Hà Nội
Phần khó là nhận ra mình đang ở loại vị trí nào khi xe còn đang chạy.
Trên cầu, đầu cầu và gầm cầu vượt
Các cầu qua sông Hồng mà xe máy được đi như Long Biên, Chương Dương, Vĩnh Tuy, Nhật Tân đều thuộc mục “trên cầu”. Lỡ lên cầu Chương Dương từ phía Nguyễn Văn Cừ mà định đi hướng khác, bạn vẫn phải đi hết cầu, xuống khỏi khu vực đầu cầu rồi mới tính chuyện vòng lại. Cách đọc vùng vạch sơn dày đặc ở đầu cầu có trong bài vạch kênh hóa ở đầu cầu và nút giao.
Gầm cầu vượt là chỗ nhiều người tưởng được phép nhất, vì mặt đường bên dưới rộng. Luật thì ghi thẳng “gầm cầu vượt” trong danh sách. Ở dưới gầm các cầu vượt tại nút giao lớn như Ngã Tư Sở hay Mai Dịch, coi như không được quay, trừ khi có người điều khiển giao thông ra hiệu hoặc biển báo hiệu tạm thời chỉ dẫn.
Hầm đường bộ và ngầm
Hầm chui ở nút giao thường ngắn, nhưng toàn bộ chiều dài bên trong đều là “trong hầm đường bộ”. Điều 26 còn yêu cầu không dừng xe, đỗ xe trong hầm, nên dừng lại giữa hầm để quay đã sai ngay từ bước đầu.
“Ngầm” là đoạn đường thấp đi xuyên qua lòng suối hoặc chỗ nước tràn, có thể gặp khi đi chơi vùng đồi ngoại thành. Xoay xe giữa ngầm vừa bị cấm vừa dễ đổ xe.
Vạch người đi bộ qua đường
Ở các nút có đèn quanh Hồ Gươm hay trong phố cổ Hoàn Kiếm, người chờ đèn đỏ hay nhích lên vạch rồi vòng luôn khi đèn chuyển xanh. Quay đầu ngay trên vạch là phạm đúng mục đầu tiên của danh sách. Khoản 3 Điều 15 còn yêu cầu nhường đường cho người đi bộ khi chuyển hướng.
Đường hẹp, đường dốc và đoạn cong bị che khuất tầm nhìn
Điều 15 không ghi con số chiều rộng nào cho “đường hẹp”, nên đừng tự đặt ra ngưỡng. Phép thử thực tế: phải tiến lùi nhiều lần mới quay được, hoặc xe ngược chiều phải dừng chờ bạn, thì đừng quay. Dốc lên xuống mặt đê ven sông Hồng phía Long Biên, Tây Hồ là kiểu vị trí vừa dốc vừa khuất tầm nhìn: người đi trên mặt đê không thấy xe đang lên dốc, và ngược lại. Những khúc đường cong men theo thân đê cũng vậy.
Đường một chiều và chỗ đường sắt cắt ngang
Phố cổ có nhiều phố một chiều, và luật cấm quay đầu trên toàn bộ phố đó chứ không riêng ở góc phố. Muốn đổi hướng, đi hết phố rồi rẽ sang phố khác. Đường sắt chạy dọc Lê Duẩn, Giải Phóng và cắt ngang đường phố ở nhiều điểm; tại chỗ đường bộ giao nhau cùng mức với đường sắt, tuyệt đối không xoay xe trên ray.
Lùi xe cũng không phải lối thoát
Không quay được, nhiều người chuyển sang lùi xe vài mét. Điều 16 khoản 2 chặn luôn cách này: “Không được lùi xe ở đường một chiều, khu vực cấm dừng, trên phần đường dành cho người đi bộ qua đường, nơi đường bộ giao nhau, đường bộ giao nhau cùng mức với đường sắt, nơi tầm nhìn bị che khuất, trong hầm đường bộ, trên đường cao tốc.”
So hai danh sách sẽ thấy phần lớn vị trí cấm quay đầu cũng là nơi cấm lùi. Lỡ đi quá thì phương án an toàn nhất gần như luôn là đi tiếp.
Quay đầu xe máy đúng luật khi lỡ đi quá chỗ rẽ
Khi đã ra khỏi các vị trí trong danh sách, quay đầu vẫn phải theo trình tự của Điều 15:
- Đi tiếp, đừng phanh gấp. Giữ làn, tìm điểm quay phía trước.
- Loại trừ theo danh sách. Điểm định quay không thuộc mười hai vị trí kể trên.
- Đọc biển tại chỗ. Ngoài danh sách còn có biển cấm quay đầu; xem bài biển cấm rẽ trái có cấm quay đầu không.
- Báo hiệu và chuyển làn sớm. Khoản 2 yêu cầu quan sát, giảm tốc độ, bật tín hiệu liên tục và “chuyển dần sang làn gần nhất với hướng rẽ”.
- Nhường đường rồi mới quay. Khoản 3 yêu cầu nhường người đi bộ, xe thô sơ, xe đi ngược chiều.
Không thấy điểm nào chắc chắn hợp lệ thì rẽ phải vào phố ngang, vòng quanh ô phố để trở ra theo chiều ngược lại. Thói quen đi tiếp thay vì phanh gấp có trong bài lỡ lối rẽ khi đi theo bản đồ. Lỗi quay đầu ở nút giao hay bị ghi hình, xem bài quay đầu xe máy ở nút giao có biển cấm.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: văn bản trên Cổng Chính phủ; bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Đã đối chiếu nguyên văn Điều 15 khoản 1 đến 4, Điều 16 khoản 2, Điều 25 khoản 3 và Điều 26.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt: văn bản trên Cổng Chính phủ.
Các bài khác về luật đi đường cho người lái xe máy nằm trong mục quy định giao thông, và toàn bộ chuyên đề pháp lý ở trang an toàn và pháp lý.