Mùa mưa, khách thuê xe ở tiệm tôi hay chạy ra ngoại thành theo đường đê, đường liên xã. Trên những tuyến này, tấm biển lề đường nguy hiểm và biển đường trơn thường bị lướt qua vì “chỉ là biển cảnh báo”. Thật ra khi trời mưa, hai biển này báo đúng chỗ xe máy dễ ngã nhất: mặt đường mất độ bám và mép đường không đỡ được bánh xe.
Biển lề đường nguy hiểm và biển đường trơn báo điều gì
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (Luật số 36/2024/QH15), Điều 11 khoản 5, chia biển báo hiệu thành năm nhóm; trong đó biển báo nguy hiểm dùng để cảnh báo tình huống nguy hiểm có thể xảy ra. Chi tiết hình vẽ và vị trí đặt từng biển nằm trong QCVN 41:2024/BGTVT về báo hiệu đường bộ, ban hành kèm Thông tư 51/2024/TT-BGTVT, hiệu lực từ 01/01/2025.
Theo các bản tóm tắt quy chuẩn mà tôi đọc được (chưa đối chiếu Công báo):
- Biển lề đường nguy hiểm đặt ở nơi lề đường không ổn định, bánh xe đi lấn ra lề dễ bị trượt, sa xuống hoặc làm văng đất đá.
- Biển đường trơn báo trước đoạn mặt đường có thể trơn trượt, nhất là lúc mưa hoặc thời tiết xấu, người lái cần giảm tốc và thận trọng.
Đây là biển cảnh báo, không phải biển cấm, nhưng Điều 10 khoản 1 yêu cầu người tham gia giao thông chấp hành báo hiệu đường bộ. Phần tổng quan các biển tam giác trên đường dài có ở bài biển báo nguy hiểm trên đường trường; bài này chỉ tập trung vào chuyện mặt đường và mép đường lúc mưa.
Vì sao mép đường là chỗ dễ ngã nhất khi trời mưa
Trên đường đê và đường liên xã quanh Hà Nội, như các đoạn đê phía Gia Lâm, Đông Anh, phần mép thường là chỗ yếu nhất:
- Mép nhựa bị vỡ, nhìn từ xa vẫn liền, tới gần mới thấy hố nhỏ.
- Lề đất hoặc lề cỏ thấp hơn mặt nhựa. Khi mưa, lề mềm ra; bánh xe rơi xuống là bị kéo lệch.
- Nước đọng che mất ranh giới giữa mặt đường và lề, người lái không biết bánh xe đang ở đâu.
- Bùn, cát dồn ra sát mép, gặp nước thành lớp trơn.
Luật cũng nói rõ cọc tiêu và tường bảo vệ ven đường dùng để hướng dẫn người lái biết phạm vi an toàn của nền đường và hướng đi của đường (Điều 11 khoản 7). Thấy hàng cọc tiêu chạy sát mép đê nghĩa là phía ngoài cọc không còn là chỗ cho bánh xe.
Mưa đầu mùa sau những ngày khô thường làm mặt đường trơn hơn hẳn, chuyện này được giải thích kỹ ở bài cơn mưa đầu mùa và vì sao mặt đường trơn nhất lúc này.
Giảm tốc từ xa ngay khi nhìn thấy biển
Biển được đặt trước đoạn nguy hiểm một quãng để bạn kịp xử lý. Thứ tự tôi hay dặn khách:
- Nhả ga ngay khi thấy biển, để xe tự chậm lại bằng lực ghìm của động cơ.
- Phanh nhẹ cả trước lẫn sau trong lúc xe còn đi thẳng, chia thành vài lần bóp nhẹ thay vì một lần mạnh.
- Giãn khoảng cách với xe phía trước nhiều hơn ngày khô và không vượt trong đoạn có biển.
- Nhìn xa để tìm vệt đường sạch, thường là vệt bánh ô tô ở giữa làn, nơi nước đã bị ép bớt.
Tôi không đưa con số quãng phanh vì nó thay đổi theo xe, lốp và mặt đường; hãy chạy ở tốc độ dừng được trong khoảng mình nhìn rõ.
Phanh nhẹ trên mặt đường ướt: tay và chân làm gì
Trên đường trơn, phanh gấp là lý do chính khiến xe máy trượt bánh:
- Bóp phanh từ từ, tăng lực dần, không bóp chết tay một lần.
- Dùng cả hai phanh; chỉ dùng phanh sau thì xe dễ lết đuôi, chỉ dùng phanh trước mạnh tay thì bánh trước dễ trượt.
- Phanh xong rồi mới vào cua; khi xe đang nghiêng thì giữ ga đều, hạn chế phanh.
- Tránh phanh trên vạch sơn, nắp cống hay vệt dầu.
ABS hay CBS không làm mặt đường bám hơn, nên vẫn cần nhẹ tay. Cách phối hợp hai phanh được nói kỹ hơn ở bài phanh trước phanh sau dùng thế nào.
Nếu cảm thấy bánh xe bắt đầu trượt
Nhả bớt lực phanh để bánh lăn trở lại, giữ tay lái thẳng, mắt nhìn về hướng muốn đi chứ không nhìn xuống chỗ trơn. Đừng giật lái hay chống chân vội khi xe còn chạy.
Tránh mép đường mà không lấn sang làn ngược chiều
Đi bên phải là nghĩa vụ, nhưng bên phải không có nghĩa là sát mép. Gặp biển lề đường nguy hiểm, hãy để bánh xe cách mép nhựa một khoảng vừa đủ, chạy trên phần mặt đường chắc chắn.
Khó nhất là trên mặt đê hẹp, khi ô tô hoặc xe tải đi ngược chiều. Cách xử lý:
- Giảm tốc sớm, đi chậm lại hoặc dừng hẳn trên mặt nhựa, để xe lớn qua trước.
- Không để bị ép xuống lề; nếu không đủ chỗ thì dừng chứ không lao xuống phần đất mềm.
Khi bánh trước đã rơi xuống lề
Đừng giật mạnh tay lái để kéo xe lên ngay, vì gờ chênh giữa lề và mặt nhựa sẽ hất bánh trước. Giảm ga, giữ xe thẳng, chạy chậm dọc lề tới chỗ gờ thấp hơn rồi mới đánh lái nhẹ đưa xe lên.
Khi nào nên dừng hẳn thay vì cố đi tiếp
Nên tấp vào chỗ an toàn và chờ khi:
- Mưa lớn tới mức không nhìn rõ mép đường, hoặc nước phủ kín ranh giới giữa đường và lề.
- Đoạn đường có rào chắn, biển tạm thời báo sụt lề hoặc sửa chữa.
Với trường hợp cuối, luật quy định nếu cùng một vị trí có biển cố định và biển tạm thời mang ý nghĩa khác nhau thì người lái chấp hành biển tạm thời (Điều 11 khoản 12). Cách đọc nhóm biển này có ở bài biển báo tạm thời ở đoạn đường đang sửa.
Xử phạt và tốc độ: điều cần biết
Hai biển này không ghi con số tốc độ. Tốc độ tối đa và khoảng cách an toàn theo Thông tư 38/2024/TT-BGTVT; nơi có biển hạn chế tốc độ riêng thì theo con số trên biển. Đi sai phần đường hay gây tai nạn có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP; mức phạt cụ thể hãy tra văn bản hiện hành.
Chuẩn bị xe thuê trước chuyến ngoại thành mùa mưa
Trước khi rời Hà Nội, kiểm tra gai lốp, thử cả hai phanh, đèn và còi. Khi nhận xe ở Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên (mở cửa 09:00–21:00), bạn cứ yêu cầu kiểm tra những điểm này cùng nhân viên; đi xa thì báo tiệm trước.
Các nhóm biển khác được tổng hợp ở trang biển báo giao thông, thuộc chuyên mục an toàn và pháp lý khi thuê xe máy.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (Điều 10, Điều 11): Cơ sở dữ liệu văn bản Chính phủ.
- QCVN 41:2024/BGTVT về báo hiệu đường bộ: toàn văn trên LuatVietnam. Ý nghĩa từng biển trong bài là tóm tắt, chưa đối chiếu Công báo.
- Quy định và mức xử phạt có thể thay đổi; biển đặt tại hiện trường là căn cứ trực tiếp.