Lần đầu thuê xe điện, khách thường chỉ để ý tới chiếc xe, còn bộ sạc xe máy điện thuê được đưa kèm trong túi vải hay nhét sẵn trong cốp thì nhận mà không mở ra xem. Tối về phòng trọ ở Cầu Giấy cắm sạc mới thấy đèn nhấp nháy một màu lạ, hoặc đầu cắm lỏng không vào khớp, trong khi cửa hàng đã đóng cửa. Bài này nói riêng về cục sạc: kiểm tra thế nào lúc nhận xe, đọc đèn báo ra sao, giữ gìn trong kỳ thuê, và vì sao không mượn sạc của xe khác.
Bộ sạc xe máy điện thuê gồm những gì
Một bộ sạc thông thường có ba phần, mỗi phần có chỗ dễ hỏng riêng:
- Dây nguồn và phích cắm nối từ cục sạc vào ổ điện.
- Cục sạc, hộp chuyển đổi điện có vỏ nhựa hoặc nhôm, trên mặt có một hoặc hai đèn báo, đôi khi có quạt tản nhiệt nhỏ bên trong.
- Dây ra và đầu cắm phía xe, cắm vào cổ sạc trên thân xe hoặc thẳng vào khối pin nếu pin tháo rời được.
Mỗi bộ sạc được làm ra cho một loại pin nhất định. Trên vỏ luôn có nhãn ghi điện áp đầu ra và dòng sạc. Hãy chụp lại nhãn này ngay từ đầu, để khi nhãn mờ đi vì cọ xát bạn vẫn còn ảnh mà đối chiếu hoặc gửi cửa hàng hỏi.
Kiểm tra dây và vỏ ngay tại quầy nhận xe
Năm phút kiểm tra lúc nhận xe ở tiệm trên đường Nguyễn Văn Cừ bên Long Biên giúp bạn tránh cả một buổi tối loay hoay. Đi lần lượt từ đầu này sang đầu kia của bộ sạc:
- Vuốt dọc dây nguồn, tìm chỗ phồng, bẹp, nứt vỏ hoặc đoạn quấn băng dính. Băng dính quấn quanh dây thường là dấu hiệu dây từng bị hở, cần hỏi rõ.
- Nhìn hai đầu nối của dây, chỗ dây đi vào phích và vào cục sạc. Đây là nơi bị gập nhiều nhất; nếu lộ lõi đồng thì đề nghị đổi bộ khác.
- Xoay cục sạc dưới ánh sáng: vỏ không nứt, không cháy xém hay ố vàng quanh khe tản nhiệt, lắc nhẹ không nghe tiếng lọc cọc.
- Ngửi qua cục sạc. Mùi nhựa khét nhẹ cho thấy bên trong từng quá nhiệt dù bề ngoài còn tốt.
Thấy điểm nào đáng ngờ, nói ngay với người giao xe và ghi vào biên bản giao nhận. Vừa được đổi bộ tốt hơn, vừa tránh bị hỏi về một vết hỏng không do mình gây ra khi trả xe.
Đầu cắm và cổ sạc: chỗ hay lỏng nhất
Đầu cắm chịu nhiều lần cắm rút nhất nên cũng hay có vấn đề nhất. Nhìn thẳng vào mặt đầu cắm:
- Chân tiếp điểm thẳng, sáng màu kim loại. Chân cong hoặc đen sạm là dấu hiệu từng tiếp xúc kém và phát nhiệt.
- Nhựa quanh chân cắm không bị chảy, biến dạng.
- Không có bụi, cát hay hơi ẩm bên trong. Mùa nồm ở Hà Nội, mặt tiếp điểm dễ đọng nước, lau khô bằng khăn mềm trước khi cắm.
Sau đó nhờ người giao xe cho thử cắm đầu sạc vào cổ sạc ngay tại chỗ. Đầu cắm phải vào khít, không cần lắc mới vào, cắm xong không tự tuột. Nếu cổ sạc có nắp cao su, hỏi cách đóng cho kín để nước mưa không lọt vào. Xe dùng pin tháo rời mà bạn định xách pin lên phòng sạc thì thử cắm vào chính khối pin, vì vị trí cổ sạc trên pin có thể khác trên xe.
Đèn báo cục sạc xe điện: hỏi cửa hàng cách đọc
Không có quy ước chung cho đèn báo trên cục sạc. Mỗi hãng, thậm chí mỗi đời sạc, dùng màu và kiểu nhấp nháy khác nhau: có loại sáng đỏ khi đang sạc rồi chuyển xanh khi đầy, có loại ngược lại, có loại chỉ một đèn đổi màu. Đừng đoán theo kinh nghiệm với chiếc xe điện bạn từng đi.
Cách chắc nhất là hỏi người giao xe ba câu:
- Cắm vào ổ điện mà chưa cắm vào xe thì đèn hiện thế nào?
- Đang sạc bình thường thì đèn hiện thế nào?
- Khi pin đầy và khi có lỗi thì đèn đổi ra sao?
Nhờ họ cắm thử để bạn chụp ảnh hoặc quay một đoạn ngắn từng trạng thái. Tối đó chỉ cần so với ảnh là biết sạc đang chạy hay không. Biểu tượng pin trên đồng hồ xe là chuyện khác, xem bài đèn báo lỗi và biểu tượng trên đồng hồ xe máy điện.
Rút sạc và gọi cửa hàng nếu cục sạc nóng tới mức không đặt tay lâu được, có mùi khét, có tiếng rít hay lách tách, hoặc đèn chớp kiểu chưa từng thấy lúc thử ở quầy. Nếu xe hoàn toàn không nhận sạc, làm theo bài xe điện không nhận sạc: các bước kiểm tra ban đầu.
Vì sao không dùng sạc khác loại cho xe điện
Lỗi này thường xuất phát từ ý tốt: để quên sạc ở chỗ làm, bạn cùng phòng có xe điện khác, đầu cắm trông giống hệt, thế là cắm thử. Rủi ro nằm ở mấy chỗ:
Điện áp có thể không khớp. Pin xe điện có nhiều mức điện áp tùy mẫu, và hai đầu cắm giống nhau không có nghĩa là hai bộ sạc cho ra cùng điện áp. Sạc cao hơn mức thiết kế có thể làm pin quá nóng; thấp hơn thì pin không đầy hoặc mạch bảo vệ ngắt liên tục.
Loại pin khác thì cách sạc khác. Pin lithium và ắc quy chì cần quy trình sạc riêng, kể cả cách giảm dòng khi gần đầy, nên sạc của loại này cắm vào loại kia có thể không dừng đúng lúc. Xem thêm bài pin lithium hay ắc quy chì trên xe điện.
Thứ tự chân cắm có thể khác. Có những đầu cắm cùng kích cỡ nhưng chân dương, âm, tín hiệu bố trí khác nhau giữa các hãng. Cắm nhầm có thể làm hỏng mạch quản lý pin ngay.
Trách nhiệm khi trả xe. Pin là bộ phận đắt nhất trên xe điện. Nếu pin hư do sạc sai, xác định nguyên nhân rất phức tạp và bạn khó giải thích.
Cũng vì vậy, đừng mua một bộ sạc trôi nổi để dùng tạm, dù người bán nói sạc nào cũng được.
Giữ bộ sạc trong suốt kỳ thuê
- Cuộn dây lỏng tay theo vòng rộng, không quấn chặt quanh cục sạc, vì quấn chặt làm dây gãy ở chỗ đi vào vỏ.
- Để cục sạc nguội rồi mới cất vào cốp, và ngày mưa thì bọc túi ni lông kín. Sau những trận mưa to làm ngập đường Nguyễn Khánh Toàn, kiểm tra cốp có bị nước vào không.
- Khi sạc, đặt cục sạc trên mặt phẳng cứng, thoáng, không đặt trên đệm, chăn hay trong hộc kín.
- Rút bằng cách cầm phích và đầu cắm, không giật dây.
Lưu ý chung khi sạc trong phòng có ở bài sạc pin qua đêm nơi trọ: an toàn thế nào.
Khi bộ sạc hỏng hoặc thất lạc giữa kỳ thuê
Đừng tự xử lý bằng sạc mượn. Báo cửa hàng trong giờ mở cửa, từ chín giờ sáng tới chín giờ tối, gửi kèm ảnh cục sạc và đầu cắm. Hỏi rõ cách đổi bộ khác: mang tới tiệm hay hẹn giao nhận, thời gian và chi phí giao nhận cần xác nhận trước. Trong lúc chờ, tính quãng đi lại vừa với phần pin còn lại.
Tóm lại, bộ sạc xe máy điện thuê đáng được kiểm tra kỹ như chính chiếc xe: dây không nứt, vỏ không cháy xém, đầu cắm sạch và khít, hiểu đèn báo, và chỉ dùng đúng bộ sạc đi kèm. Các bài khác về xe điện nằm ở mục xe máy điện, còn mọi chủ đề về các dòng xe ở chuyên mục xe máy.