Cửa hàng đưa chìa khóa, và bạn sắp mang chiếc xe số đó đi suốt Hà Nội trong mấy ngày tới. Kiểm tra xe số trước khi thuê không phải là làm khó cửa hàng, mà là năm phút bảo vệ chính chuyến đi của bạn: phát hiện lỗi ngay tại chỗ thì đổi xe hoặc hẹn sửa được, còn nhận vội rồi mới thấy thì mọi tranh luận đều mệt. Bài này đi từng bước một: xem gì khi xe còn đứng yên, thử gì khi nổ máy, chạy thử ra sao, lỗi nào nên từ chối nhận ngay, và chốt biên bản thế nào cho chắc. Nếu bạn chưa quen đặc tính của dòng xe số, nhóm xe số tóm tắt ưu và nhược của chúng trước khi bạn đi tiếp.
Kiểm tra xe số trước khi thuê: xem gì khi xe còn đứng yên
Một nửa các lỗi của xe số nhìn thấy được ngay khi xe chưa nổ máy. Đi vòng quanh xe theo thứ tự bốn điểm sau:
- Hai gương còn nguyên, gốc gương không lỏng lẻo, và xiên trước không bị cong vênh sau những cú ngã cũ.
- Bánh trước, bánh sau: vằn lốp còn rõ, thành lốp không có mối nối hoặc vết vá sần, áp suất hai bánh tương đương khi bóp bằng tay.
- Dây xích không rỉ sét nặng, không bị kẹo cứng thành vòng tròn khi đẩy xe lên nắp, và độ chùng xích trong ngón tay là chấp nhận được.
- Đèn pha, đèn hậu, còi, và cả cụm khóa cổ: khoá cổ phải đóng mở tròn trịa, vì đó là khóa chống trộm duy nhất của bạn lúc đỗ xe giữa phố.
Đứng yên thêm một phút nữa để nhìn thân xe: vết trầy lớn đã được ghi sẵn trong biên bản hay chưa, vành có móp sâu không. Mười mắt này quyết định phần lớn cảm giác chạy của bạn trong những ngày sau đó, và cũng là chỗ dễ so le nhất khi trả xe nếu bạn lướt qua nhanh.
Thử xe số trước khi nhận: nổ máy và nghe
Xe số nhiều tuổi hay ít tuổi đều kể chuyện của nó qua âm thanh máy. Nổ máy bằng đề, không cần keo chân, và để máy chạy không tải khoảng một phút, bạn nghe ba loại tiếng:
- Tiếng máy đều, không có tiếng lách cạch của piston, không có tiếng hụ hơi ở ga ranh, và máy không chết ngay sau khi đề.
- Tiểu ga một nhịp: máy hồi tua nhanh, không bị sặc, không có khói đen hoặc khói xanh dày từ ống xả.
- Tiếng xích và bộ ly hợp khi bóp côn nhả côn tại chỗ: không có tiếng rít kim loại, bàn đạp số quay nhẹ nhàng, vào số một không khò khè.
Về điện, quay chìa qua các vị trí đèn và bấm còi thử ngay khi máy đang nổ, thay vì để tới lúc chạy đêm mới phát hiện còi đã hỏng. Đề nổ thêm một lần nữa sau khi tắt máy chừng một phút: chiếc xe đề được hai, ba lần liên tiếp là chiếc xe đáng tin cho những sáng mùa đông ở Hà Nội.
Chạy thử: bốn điểm bắt buộc phải thử trên đường
Đứng yên nghe tốt vẫn chưa đủ, vì có lỗi chỉ lộ ra khi xe đã lăn bánh. Xin cửa hàng chạy thử một vòng ngắn quanh phố, và thử đúng bốn việc sau:
- Vào số một, nhả côn nhẹ: xe bứt lên mượt, không giật, không kêu bộ số.
- Tăng dần lên số ba, số bốn trên đoạn thẳng: tay số vào nhanh, không rít, không bị ra số khi giữ ga đều.
- Thử phanh trước phanh sau ở tốc độ chậm trong hẻm vắng: phanh ăn đều, không bị lệch cổ tay lái, tiếng má phanh không rít to.
- Xoay một vòng gắt trong hẻm: trục trước, càng không có tiếng kêu và tay lái không rung lắc bất thường.
Nếu buổi chạy thử có cửa hàng đi kèm thì càng thuận tiện, vì mọi lỗi phát hiện ra đều có người chứng kiến ngay. Đừng ngại quay lại đổi xe: một cửa hàng làm ăn tử tế luôn có chiếc khác để bạn chọn, và thái độ lúc bạn phát hiện lỗi nói nhiều về cách họ xử lý khi xe hỏng giữa chuyến sau này.
Các lỗi nên từ chối nhận ngay
Có những lỗi nhỏ có thể thương lượng, nhưng bốn nhóm sau nên từ chối thẳng để đổi chiếc khác hoặc hẹn cửa hàng sửa xong mới nhận:
- Máy khó đề hoặc chết máy liên tục khi không tải: lỗi này sẽ lớn dần, và bạn là người đẩy xe về.
- Bộ số kêu to, vào số nặng, hoặc bị ra số: giữa phố Hà Nội dừng đèn mỗi vài trăm mét, bộ số hỏng là án treo từng phút.
- Phanh ăn không đều hoặc má phanh rít kim loại: đây là lỗi an toàn, không có chỗ để hẹn sửa sau.
- Khung xiên cong, tay lái lệch hẳn về một bên dù gương đã chỉnh: dấu vết của một cú va lớn, và những hậu quả của nó thường chưa lộ hết.
Từ chối một chiếc xe xấu không mất lòng ai, vì hợp đồng thuê chỉ bắt đầu khi bạn đã nhận xe. Nhận rồi, mọi chi phí phát sinh quanh các lỗi đó đều phải thương lượng lại, và bạn mất thế chủ động.
Chốt biên bản: ghi gì để sau này đỡ cãi
Bước cuối của buổi nhận xe là biên bản, và đây là lúc bạn ghi lại toàn bộ những gì vừa phát hiện. Chụp công tơ mét, chụp bốn góc xe, ghi rõ các vết trầy sẵn có, ghi vỏ lốp và mức xăng lúc nhận, rồi mới ký. Hai vế quan trọng nhất trong biên bản là trách nhiệm khi xe hỏng giữa chuyến và điều kiện hoàn cọc, bạn nên đọc kỹ trước khi đặt bút, không chỉ nghe cửa hàng nói miệng.
Người mới lái xe số lần đầu thường quan tâm nhiều thứ cùng lúc nên dễ lướt bước nhận xe. Nếu bạn thuộc nhóm này, hãy chia buổi nhận thành hai phần: mười phút đầu chỉ tập trung xem và nghe theo danh sách ở trên, phần sau mới làm giấy tờ. Kỹ năng cầm lái cơ bản với xe số được tổng hợp trong nhóm kỹ năng lái cơ bản, và sau khi đã chắc tay, bạn có thể đọc thêm các bài về từng dòng xe trong nhóm xe máy để biết chiếc xe mình đang chạy có gì cần để ý hơn.