Mỗi dịp nghỉ dài, nhiều người ở Hà Nội rủ nhau chạy chuyến xa về quê hoặc lên vùng núi, và trước mỗi chuyến như vậy, việc kiểm tra nhớt xe máy có thể quyết định cả chuyến đi mượt hay dở. Kiểm tra nhớt xe máy trước chuyến dài không đòi hỏi dụng cụ cầu kỳ: một que đo sẵn có trong hòm đồ, vài phút trước cửa nhà và một chút kiên nhẫn là đủ. Nhọt bôi trơn mọi mối ma sát của động cơ, và trên hành trình dài, máy chạy liên tục nhiều giờ dưới nắng, nhớt nằm ở đáy máy bị lắc liên tục cũng nhanh lão hóa hơn ngày thường. Bài này nói cách đo nhớt đúng, đọc dấu hiệu từ màu và mùi, và khi nào cần thay trước khi lên đường; tổng quan các hạng mục chăm sóc định kỳ nằm trong nhóm bảo dưỡng xe máy.
Cách kiểm tra nhớt xe máy trước chuyến đi
Đo đúng lúc là đo khi máy còn ấm nhẹ, xe dựng thăng bằng trên ba chân, ở mặt phẳng. Máy lạnh quá thì nhớt chưa chảy hết về đáy, đo ra thấp hơn thực; vừa chạy xong nổ máy đo thì nhớt đang lưu chuyển, số đo sẽ cao hơn thực. Chờ máy nguội chừng vài phút sau khi chạy, chống ba chân chắc tay rồi rút que đo, lau khô, cắm lại tới đáy và rút ra đọc vết nhớt.
Vết nhớt nằm trong khoảng khắc giữa hai vạch là đạt. Thấp hơn vạch dưới thì châm thêm đúng loại nhớt xe đang dùng, đừng trộn lẫn các loại nhớt khác nhau chỉ vì tiện tay. Vượt vạch trên cũng không tốt: nhớt đầy quá tạo áp lực trong cacte, khí thổi ra qua ống thoáng và máy lại chảy nhớt cả vào lọc gió. Châm vừa tới vạch giữa là chuẩn nhất cho chuyến dài.
Đo nhớt xe máy trước chuyến đi đúng cách
Với xe số và xe ga, chỗ đo nhớt khác nhau: xe số thường có que đo vặn trên nắp máy, xe ga nhiều đời có ốp kính ngắm bên hông máy. Xe tay ga đời mới còn có đèn báo chăm sóc, đèn sáng là tới kỳ thay, nhưng đừng đợi đèn mới đi chuyến xa. Trước khi lên đường, chạy thử mười lăm phút quanh phố và đo lại một lượt cho chắc.
Trên chuyến xa, nên mang theo một chai nhớt nhỏ cùng loại dự phòng trong thùng đồ, vì chặng đường dài đôi khi phải châm thêm giữa đường ở nơi khó tìm đúng loại nhớt. Chai nhớt buộc kín trong túi ni lông, tránh đổ lênh láng vào đồ đạc. Cách này nhiều người chạy quãng đường dài áp dụng đều đặn, nhất là những chuyến nhiều ngày liên tục.
Đọc dấu hiệu từ màu, mùi và tiếng máy
Nhọt mới có màu nâu sáng hoặc vàng nâu trong, tùy loại; sau vài nghìn km, màu sậm dần là bình thường. Dấu hiệu đáng lo là nhớt đen kịt đặc quánh, hoặc màu sữa trắng đục: đó là nước hoặc hơi ẩm lọt vào máy, thường sau khi xe phải băng mưa lớn hoặc rửa máy sai cách. Gặp màu trắng đục thì đừng lên đường, thay nhớt ngay và kiểm tra gioăng máy.
Một mẹo nhỏ khi nghi ngờ: nhỏ một giọt nhớt ở đầu que lên giấy trắng, nhớt còn tốt sẽ loang vòng đều màu nâu trong; nhớt lão hóa nặng loang thành hai vòng rõ rệt, phần lõi sẫm và đặc. So sánh với giọt nhớt mới nếu trong nhà còn chai dự phòng để tiện đối chiếu. Mùi cũng nói lên điều gì đó: nhớt có mùi khét như nhựa đường là máy đang chạy quá nhiệt hoặc nhớt đã kiệt.
Nghe tiếng máy trong năm phút đầu chạy thử: tiếng lạch cạch kim kim ở tua cao, tiếng gõ đều trong đáy máy đều là dấu hiệu bôi trơn kém. Một chiếc xe máy chạy ổn không có tiếng lạ mới đáng tin cho chặng dài.
Nhọt cho chuyến dài khác ngày thường
Chạy liên tục nhiều giờ khiến nhớt nóng liên tục, vì vậy trước chuyến xa, nhiều người thay mới luôn nếu nhớt đã gần kỳ. Kỳ thay ghi trong sách hướng dẫn xe, và nếu ai không nhớ chính xác, cách an toàn là thay nếu nhớt đã quá nửa kỳ. Đổ đúng loại nhớt và đúng độ nhớt khuyến nghị của hãng xe, không pha theo lời mách của kiểu nhớt đặc biệt dành cho xe khác.
Kiểm tra tổng thể trước chuyến dài
Nhọt chỉ là một hạng mục; chuyến dài cần thêm: lốp đủ hơi và còn hoa, má phanh còn dày, dây xích có nhớt xích và độ căng vừa, đèn và còi đủ dùng. Xem xét từng món theo danh sách sẽ nhanh hơn kiểu soát đại qua loa, và tranh thủ làm trước một hai ngày để còn thời gian khắc phục nếu thiếu đồ phải mua.
Cuối thu và đầu đông quanh Hà Nội, sương sớm và mưa phùn xuất hiện bất chờ trên các cung đường ngoại thành, mặt đường ẩm khiến lúc tờ mờ tầm nhìn ngắn; những lưu ý riêng cho kiểu thời tiết này được tách trong nhóm thời tiết và đường sá. Kiểm tra xe trong sớm cũng nên làm nhanh gọn để xe không phải đứng ngoài quá lâu trong lạnh.
Trên đường đi, thỉnh thoảng nghe tiếng máy ở đoạn nghỉ: nếu máy êm như lúc xuất phát là bôi trơn vẫn ổn. Về tới nơi sau chuyến dài, đo lại nhớt một lần nữa và hẹn kỳ thay kế tiếp, để chiếc xe sẵn sàng cho chuyến sau.
Tóm lại, kiểm tra nhớt xe máy trước chuyến dài quanh Hà Nội chỉ mất vài phút nhưng đổi lại cả chuyến đi êm ả: đo đúng lúc, đọc đúng màu, và thay đúng kỳ. Ai muốn nắm rõ hơn các hạng mục chăm sóc xe có thể bắt đầu từ nhóm bảo dưỡng xe máy trong tổng quan các dòng xe máy.