Chợ buổi sáng quanh các khu phố Hà Nội có một nhịp rất riêng: hàng hóa dồn về từ lúc trời còn mờ, lối đi hẹp dần vì các xe đỗ lệch hai bên, và người bán kẻ mua dừng đỗ lộn xộn trong quãng thời gian ngắn nhất của ngày. Trong bối cảnh đó, xe số chở hàng chợ buổi sáng là công việc quen thuộc của người đổ hàng: chở thùng rau, rổ trứng, hoặc vài khay hàng nhẹ lên chiếc xe số nhà mình rồi luồn qua đoạn đường đông đúc nhất. Công việc này không đòi hỏi chở thật nhiều, mà đòi hỏi sắp xếp khéo, buộc chắc và đi hết sức chú ý. Bài này nói cách chuẩn bị hàng từ tối, phân bố trọng lượng lên xe số, và giữ khoảng cách khi chợ đang đông người; tổng quan các tình huống riêng của dòng xe số được gom trong nhóm xe số.
Xe số chở hàng chợ: chuẩn bị hàng từ tối hôm trước
Người đổ hàng lâu năm gần như luôn chuẩn bị hàng từ tối: cân lại từng phần, bọc thùng nước cho kín, và sắp các món theo đúng thứ tự bốc lên xe. Chuẩn bị trước khiến buổi sáng chỉ còn việc chằng buộc rồi xuất phát, vì thời gian vàng của chợ rất ngắn: hàng tươi phải vào chợ trước khi người mua đông, và người chậm chân một nhịp đôi khi mất luôn chỗ quen. Việc chuẩn bị từ tối còn giúp bạn biết trước khối lượng thật của chuyến hàng, tránh cảnh đứng sát mép chợ mới phát hiện mình chở quá sức chiếc xe số nhà mình. Một nguyên tắc nhỏ của người bán lâu năm: hôm nào hàng nặng thì bớt món, không cố nhét, vì chuyến ngã giữa đường chợ thiệt hại gấp nhiều lần phần hàng bỏ lại.
Cách chia hàng cũng nên theo độ mong manh: trứng và các món dễ vỡ để gần mình, nơi dễ canh và dễ ghì; rau củ nặng và ít vỡ cho xuống dưới; các túi nước gói kín đặt đứng để khỏi giập lẫn nhau. Chia kiểu này giúp bạn bốc nhanh khi tới chợ, không phải lục lại cả thùng giữa đám đông đang giục.
Buộc hàng chắc trên xe số trước khi ra đường
Buộc hàng là khâu tốn ít tiền nhất nhưng hủy nhiều chuyến nhất. Dây buộc nên là loại dây thun dày hoặc dây ni lông có khóa; dây mềm kiểu dây quần áo thường trượt khi xe rung trên đường đá hoa. Điểm neo phải là bộ phận thật của xe: ống trước, bậc chân, hóa ba càng, không phải là ghế da hay tấm ốp dễ tuột. Với thùng hàng to, nên dùng hai vòng: một vòng ghì thân thùng vào giá chân, một vòng bẻ góc thùng xuống để khỏi vẫy khi xe vào ổ gà.
Một chi tiết dễ bỏ qua: sau khi buộc, lắc mạnh thùng hàng bằng tay. Nếu thùng nhúc nhích dù chỉ một chút, dừng lại và buộc thêm, vì cú rung liên tục của đường chợ sẽ nới vòng buộc ra rất nhanh. Người quen việc còn đi thử một vòng ngắn quanh ngõ trước khi lên đường lớn; mười lăm giây đó cứu được cả chuyến hàng.
Phân bố trọng lượng khi chở hàng bằng xe số
Nguyên tắc nặng dưới nhẹ trên giữ cho xe số vững hơn mọi thao tác khác. Trọng lượng thấp làm xe ít lắc, dễ chống chân khi dừng, và vòng quay của bạn ở ngã tư chợ không bị lệch vì hàng cao nghiêng. Món nào cồng kềnh dù nhẹ, như khay rau hoặc sọt nhựa, cũng đừng chất vượt quá vai người ngồi; hàng vượt quá tầm mắt sau là hàng mù. Nếu buộc phải chở cao, đi chậm hơn thường lệ và tránh bẻ lái đột ngột, vì quán tính của khối hàng cao kéo xe nghiêng theo hướng rất khó lấy lại.
Vị trí hàng trên xe cũng nên cân hai bên: một thùng bên trái và một túi bên phải khiến xe thẳng bánh, trong khi hai thùng cùng một bên khiến lốp non bên đó xéo mép và tay lái nặng về một phía. Người chở đều mỗi sáng còn nhắm vào mặt lốp và độ nhún sau khi đã chở: lốp non và nhún lún là dấu hiệu sắp xếp chưa đạt, nên chỉnh lại ngay tại nhà thay vì chịu đựng suốt chặng.
Giữ khoảng cách khi đường chợ đang đông
Đường chợ buổi sáng có mật độ người và xe cao nhưng tốc độ thấp, nên khoảng cách an toàn ở đây là khoảng cách ngang, không phải khoảng cách dọc. Xe số chở hàng nên đi đúng rãnh người đi trước để khỏi vấp hàng lề đường, giữ cách tầm một sải tay với xe cạnh bên, và không bám sát ngay sau các xe đạp chở rộng vì họ có thể quẹo vào quét hàng bất kỳ lúc nào. Khi vượt, chỉ vượt khi có khoảng trống thật ở bên trái, và ra hiệu bằng chuông trước khi rời rãnh quen thuộc.
Ba tình huống hay gặp nhất: người vác hàng ngang băng qua đường, xe ba gác lùi từ cửa ki-ốt, và trẻ nhỏ chạy giữa đám đông. Cả ba đều chung một cách xử lý: về số thấp, buông nhanh chân, để xe bò bằng quán tính thay vì rít phanh. Với người chở hàng, ngã là mất trắng cả chuyến, nên nhường mười giây luôn rẻ hơn chứng kiến thùng hàng tàn trên mặt đường.
Sau khi tan chợ, chặng về thường vắng hơn nhưng mệt hơn, và đây là lúc nhiều người lơ là nhất. Hàng đã bớt nên buộc lại các phần còn lại cho chắc, kiểm tra dây còn co giãn không, và nếu chở thùng rỗng thì úp ngược hoặc chằng xuống, vì thùng rỗng nhẹ hay vẫy và rơi hơn thùng đầy. Về đến nhà, lau khô chỗ ướt, tháo dây ra cuộn lại thay vì để nguyên trên xe vì dây giãn khi phơi nắng, và soi nhanh mặt lốp xem có dằm ghim chưa. Thói quen cuối chuyến này giữ cho chuyến sáng mai nhẹ nhàng hơn, và là phần kỹ năng chung của mọi người cầm lái trong nhóm kỹ năng lái cơ bản.
Tóm lại, chở hàng đi chợ sáng bằng xe số thắng nhờ ba việc: chuẩn bị từ tối, buộc chắc và sắp thấp, giữ khoảng cách ngang khi đông. Ai đang cân nhắc dòng xe cho việc chở hàng quanh Hà Nội có thể xem nhóm xe số cũng như tổng quan các dòng xe máy để chọn đúng chiếc phù hợp với gánh hàng thường ngày.