Khởi hành ngang dốc xe số là kỹ năng tách ranh giới giữa người mới và người lái ổn: xe máy số đang đứng giữa dốc, phía sau là xe khác, và toàn bộ bài toán gói trong ba phễu: côn, ga, phanh. Với xe số thuê, bài toán còn thêm một biến: mỗi chiếc xe có điểm côn khác nhau, nên kỹ thuật chuẩn quan trọng hơn thói quen tay của riêng chiếc xe nhà. Bài này đi đúng trình tự vào số một khi khởi hành trên dốc, cách xử lý khi máy chết giữa dốc, phần luyện tập trước khi ra phố, và điểm khác biệt của xe thuê cần biết. Kiến thức nền về xe số nằm ở trang xe số, nhóm kỹ năng lái cơ bản được gom ở trang kỹ năng lái cơ bản.
Vì sao phải vào số một trên dốc ngay từ đầu
Số một là số có lực kéo lớn nhất của bộ truyền, sinh ra để đưa xe từ đứng yên sang chuyển động, và dốc là tình huống đòi hỏi lực ấy nhiều nhất. Vào số hai hoặc số ba rồi khởi hành trên dốc gần như chắc chắn khiến máy ì, giật, hoặc chết — vì tỷ số truyền cao khiến vòng tua máy rơi xuống vùng yếu ngay khi xe cần lực nhất. Trình tự chuẩn khi dừng trên dốc luôn là: bóp côn, về số một, rồi mới tính chuyện nhả côn.
Cách nhớ đơn giản: dốc càng cao thì số càng thấp. Dốc nhỏ trong hẻm có thể chấp nhận khởi hành bằng số hai nếu quen tay, nhưng dốc như các đường nhô lên từ hầm chui, dốc cầu vượt, hay các ngõ Long Biên dốc lên quanh chợ thì số một là bắt buộc, không có ngoại lệ.
Trình tự khởi hành ngang dốc: côn, phanh, ga
Trình tự gốc có sáu bước, và thứ tự của chúng là phần quan trọng nhất. Bước một: bóp côn hết cỡ, giữ phanh trước hoặc phanh sau để xe đứng yên. Bước hai: đẩy cần số xuống số một, giữ nguyên tay trái trên côn. Bước ba: nhả côn từ từ cho tới điểm ma sát — cảm giác xe hơi rung lên, đầu xe hơi nhúc nhích — rồi giữ chân côn lại ở đúng vị trí đó. Bước bốn: tăng ga vừa đủ, nghe máy vào vùng khỏe. Bước năm: khi máy đã có ga và côn đang ở điểm ma sát, nhả phanh — xe sẽ không trôi ngược vì lực côn đã kéo máy giữ xe. Bước sáu: nhả nốt phần côn còn lại từ từ, xe đi lên dốc, và giữ ga đều cho tới khi qua hết đoạn dốc.
Điểm mấu chốt nằm ở bước ba và bước năm: côn tới điểm ma sát trước khi nhả phanh. Người mới hay làm ngược lại — buông phanh trước rồi mới lóng tay tìm côn — và đúng khoảng giây mà xe trôi ngược chính là giây ấy. Nếu cần thêm thời gian ở bước ba, giữ phanh thêm cho tới khi chân phải sẵn sàng chuyển sang ga, và đừng ngại đứng thêm vài giây.
Khởi hành bằng phanh sau thay vì phanh trước
Một nâng cấp đáng giá cho người hay chạy phố đông Hà Nội: tập giữ xe bằng phanh sau thay vì phanh trước khi ngang dốc. Chân phải giữ phanh sau, tay phải chưa cần sang ga; khi côn tới điểm ma sát và ga đã sẵn, chỉ cần nhả phanh sau và chân phải chuyển sang ống ga liền một nhịp. Cách này giảm hẳn nguy cơ xe nhúc về trước khi phanh trước bị nhả sớm, và trên xe số phổ thông, phanh sau dễ giữ hơn phanh trước khi tay phải bận ga.
Khi máy chết giữa dốc: bóp côn và phanh ngay
Nếu máy chết giữa chừng, hai phản xạ cần có: bóp côn hết và bóp phanh trước ngay để xe không trôi, chân trái chạm đất giữ thăng bằng. Sau đó, kéo xe về đúng vị trí đứng của mình hoặc lùi lại chỗ dốc thoáng, về mo, và làm lại trình tự. Lỗi phổ biến khiến máy chết là nhả côn nhanh hơn ga, hoặc ga chưa đủ khi côn đã qua điểm ma sát. Cả hai đều là lỗi nhịp chứ không phải lỗi khó, và vài lần tập là chỉnh được.
Trường hợp dốc quá dài và mình trôi về sau nhiều lần, đừng cố. Kéo xe vào lề, để người sau đi trước, và khởi hành lại khi phía sau trống. Một lần nhường đường trên dốc rẻ hơn nhiều so với một lần va vào xe phía sau.
Xe thuê khác xe nhà ở đúng điểm côn
Mỗi chiếc xe số có điểm côn nằm ở một vị trí khác nhau: xe mới điểm côn thường nông, xe cũ côn ăn sâu hoặc gần hết hành trình. Trên xe thuê, hai phút đầu nên dùng để cảm điểm côn ở chỗ bằng phẳng: vào số một, nhả côn chậm, và để ý xem xe bắt đầu nhúc ở đâu trong hành trình chân côn. Biết điểm này rồi thì mọi trình tự phía trên mới có số để bám, vì giữ côn ở điểm ma sát là động tác dựa hoàn toàn vào cảm giác của riêng từng xe.
Điểm thứ hai của xe thuê là độ căng ga và độ nặng của cần số đời cũ. Cần số lì có thể không vào hết số một nếu đẩy nhẹ, nên nghe tiếng lách cạch của bộ số trước khi nhả côn. Cần số lỏng thì ngược lại, dễ nhảy quá số — thêm lý do để giữ côn hết cỡ trong lúc chỉnh số.
Luyện ở đâu trước khi ra phố
Ba địa điểm tập tốt ở Hà Nội: hẻm dốc thoáng vắng buổi sớm, đoạn dốc lên vỉa hè trước nhà quen, và bãi đất trống có gờ cao mô phỏng dốc. Mục tiêu luyện không phải tốc độ mà là nhịp: côn tới điểm ma sát, ga vừa, nhả phanh, xe đi — bốn nhịp liền mạch không trôi ngược. Khi đã mười lần liền không trôi thì ra phố, và khởi đầu nên chọn dốc ngắn trên đường ít xe, ví dụ các đoạn dốc nhỏ trong khu dân dụng thay vì dốc chui lớn giờ cao điểm.
Các tình huống giao thông quanh dốc — đèn đỏ trên dốc, xe sau ép sát, mưa trơn — được gom ở trang tình huống giao thông, còn các dòng xe số cho thuê và đặc tính chung của chúng nằm ở trang xe máy và dòng xe.
Chốt lại
Sáu bước, một nguyên tắc: côn tới điểm ma sát trước khi nhả phanh, ga theo sau, và số một là lựa chọn duy nhất trên dốc thật. Với xe thuê, thêm hai phút cảm điểm côn ngay lúc nhận xe là phần đáng giá nhất của buổi đó, vì kỹ thuật ngang dốc nói cho cùng là kỹ thuật phối hợp, và phối hợp được trở nên dễ khi biết trước chiếc xe phản ứng ra sao. Máy chết giữa dốc không đáng ngại nếu phản xạ bóp côn phanh đã có sẵn — thứ mà chỉ luyện tập mới đưa được vào tay.