Khi bão lũ, ngập lụt làm xe thuê hư hỏng hoặc khiến bạn không trả xe đúng hẹn, nhiều người nghĩ ngay đến điều khoản bất khả kháng hợp đồng thuê xe để được miễn trách nhiệm. Thực tế không đơn giản như vậy: bất khả kháng có điều kiện rõ ràng, và không phải trận mưa ngập nào ở Hà Nội cũng đủ điều kiện. Bài này giải thích khái niệm theo Bộ luật Dân sự 2015, cách đọc điều khoản và cách báo cửa hàng khi gặp bão lũ.
Tôi là người cho thuê xe, không phải luật sư, nên phần dẫn luật dưới đây chỉ giúp bạn hiểu đúng hướng. Quy định pháp luật có thể thay đổi; khi có tranh chấp thật, hãy tra văn bản hiện hành và hỏi người có chuyên môn.
Bất khả kháng hợp đồng thuê xe: hiểu đúng theo Bộ luật Dân sự 2015
Khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 định nghĩa sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. Có ba điều kiện, và phải đủ cả ba:
- Khách quan: sự kiện không do bạn gây ra, như bão, lũ, cây đổ vì gió lớn.
- Không lường trước được: lúc quyết định hành động, bạn không thể biết trước sự kiện sẽ xảy ra.
- Không khắc phục được: bạn đã làm mọi điều hợp lý trong khả năng mà vẫn không tránh được hậu quả.
Về hệ quả, khoản 2 Điều 351 quy định bên có nghĩa vụ không thực hiện được nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Chính cụm “trừ trường hợp có thỏa thuận khác” là lý do bạn phải đọc kỹ hợp đồng, vì hai bên có thể đã chia trách nhiệm cụ thể cho tình huống thiên tai.
Thêm hai quy định nền cần nhớ. Điều 479 buộc bên thuê bảo quản tài sản thuê, làm mất hoặc hư hỏng thì phải bồi thường. Khoản 5 Điều 482 nói bên thuê phải chịu rủi ro xảy ra đối với tài sản thuê trong thời gian chậm trả. Nghĩa là nếu bạn đã quá hạn trả xe mà chưa báo rồi bão mới đến, lập luận bất khả kháng gần như không còn chỗ đứng.
Bão lũ, ngập lụt khi nào được xem là bất khả kháng
Không có danh sách cố định: cùng một trận mưa, kết quả khác nhau tùy bạn đã làm gì. Vài tình huống quen thuộc ở Hà Nội:
Xe đỗ đúng chỗ bị cây đổ đè trong bão
Bạn gửi xe trong bãi có người trông ở Ba Đình, đêm đó gió bão quật đổ cây đè lên hàng xe. Những trận bão mạnh như bão Yagi tháng 9 năm 2024 từng làm cây đổ trên rất nhiều tuyến phố Hà Nội. Tình huống này thường gần với bất khả kháng nhất: sự kiện khách quan, bạn đỗ xe ở chỗ hợp lý và không thể làm gì thêm.
Cố chạy qua đoạn ngập sâu và xe chết máy
Đây là tình huống dễ tranh cãi nhất. Mưa lớn là khách quan, nhưng quyết định lội qua đoạn nước ngập quá nửa bánh xe là lựa chọn của người lái. Nếu nước vào động cơ vì bạn cố đi tiếp, rất khó nói là không thể khắc phục, bởi đường vòng, chờ nước rút hay dắt xe lên chỗ cao đều là lựa chọn có sẵn.
Xe ngập trong hầm gửi xe chung cư
Hầm gửi xe ở khu bạn ở từng ngập nhiều lần, bản tin đã cảnh báo mưa rất to mà bạn vẫn để xe dưới hầm, thì yếu tố không lường trước khó đứng vững. Một chỗ gửi chưa từng ngập bị nước tràn bất ngờ lại là chuyện khác. Trước khi chốt chỗ ở, nên hỏi khách sạn hoặc homestay về chỗ để xe, kể cả chuyện mùa mưa có ngập không.
Đường bị chặn, không trả xe đúng hẹn
Khi nước sông Hồng lên cao, một số tuyến ven đê hoặc ngoài bãi có thể bị hạn chế đi lại. Nếu vì vậy bạn không mang xe về đúng hẹn, việc chậm trả có cơ sở để được thông cảm, với điều kiện bạn báo cửa hàng ngay khi biết mình bị kẹt.
Đọc điều khoản thiên tai hợp đồng thuê xe
Mỗi cửa hàng viết điều khoản này một kiểu. Khi đọc, hãy tìm năm điểm:
- Định nghĩa: hợp đồng liệt kê những sự kiện nào (bão, lũ, ngập, hỏa hoạn, lệnh cấm đường) hay chỉ dẫn chiếu chung về Bộ luật Dân sự.
- Nghĩa vụ thông báo: phải báo trong bao lâu, qua kênh nào. Nhiều tranh chấp không đến từ thiệt hại mà từ việc báo quá muộn.
- Chia chi phí sửa chữa: hư hỏng do thiên tai ai chịu phần nào. Mức phí hư hỏng cụ thể phải xác nhận trực tiếp với cửa hàng.
- Tiền thuê những ngày không dùng được xe: tính tiếp, tạm dừng hay đối chiếu khi trả; tham khảo thêm bài xe thuê phải nằm sửa giữa kỳ.
- Dời lịch trả xe: khi đường bị chặn, hai bên thống nhất lịch mới thế nào.
Hợp đồng không nói gì về thiên tai thì áp dụng quy định chung của Bộ luật Dân sự, và bằng chứng về việc bạn đã làm gì càng quan trọng.
Thuê xe máy gặp bão lũ: báo cửa hàng thế nào
An toàn của người luôn đứng trước chiếc xe. Khi đã ở chỗ an toàn, làm theo các bước:
- Không nổ máy xe vừa ngập nước. Đề máy khi nước còn trong động cơ có thể làm hỏng nặng hơn nhiều.
- Chụp ảnh, quay video ngay: mức nước, vị trí xe, cây đổ, biển cấm đường. Ảnh có thời gian là bằng chứng tốt cho yếu tố khách quan.
- Gọi hoặc nhắn cửa hàng sớm nhất có thể, nói rõ xe đang ở đâu, tình trạng ra sao, bạn đã làm gì.
- Hỏi hướng xử lý trước khi tự đưa xe vào tiệm sửa ven đường.
- Ghi thỏa thuận bằng tin nhắn: lịch trả mới, ai đưa xe đi kiểm tra, chi phí tạm tính nếu có.
- Đối chiếu khi trả xe theo biên bản bàn giao xe thuê, ghi rõ phần hư hỏng phát sinh do sự kiện nào.
Chuẩn bị trước mùa mưa bão
- Theo dõi dự báo thời tiết trước những ngày đi xa; có cảnh báo bão thì cân nhắc dời chuyến.
- Hỏi cửa hàng trước khi ký: gặp thiên tai thì báo qua số nào, ngoài giờ mở cửa liên lạc ra sao.
- Gửi xe ở chỗ cao, có người trông, tránh hầm thấp và gốc cây lớn khi có gió mạnh.
Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942 467 674. Gặp mưa bão khi đang thuê xe, bạn cứ gọi sớm để hai bên cùng tính phương án, không cần đợi trời tạnh.
Các bài về hợp đồng, giấy tờ và bàn giao xe được gom trong mục thủ tục thuê xe; kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội nói chung ở chuyên mục thuê xe.