Giữa trưa tháng sáu, bạn kẹt trong hàng xe nối dài trước ngã tư, nắng hắt thẳng vào thân máy, và xe máy nóng máy khi kẹt xe tới mức bạn bắt đầu lo: máy có cháy không, có nổ không, có nên tắt máy để nghỉ luôn không. Nóng máy khi đứng giữa dòng xe là chuyện phổ biến của mùa hè Hà Nội, nhưng có dấu hiệu nên tấp vào ngay, có cách cho máy nguội đúng, và có những thao tác tưởng giúp mà thực ra làm hại.
Xe máy nóng máy khi kẹt xe: đâu là bình thường, đâu là quá mức
Xe máy được thiết kế để vận hành ở nhiệt độ cao, và hơi nóng tỏa ra từ két nước, từ thân xy lanh khi đứng đèn đỏ là chuyện bình thường. Trên xe tay ga, quạt gió bật lên sau một hai phút kẹt xe cũng là hoạt động thiết kế, tiếng quạt nhỏ phía dưới là dấu hiệu hệ thống đang tự làm mát. Bạn chưa cần làm gì khi xe vẫn đề ngon, ga vẫn nhẹ, và không có mùi lạ.
Bốn dấu hiệu cho biết máy đã quá nhiệt. Một, xe ì rõ rệt: cùng một vặn ga mà xe lên chậm hơn hẳn lúc đầu buổi. Hai, mùi khét nhẹ của dầu nhớt trên bề mặt nóng, hoặc mùi nhựa cháy từ vùng máy. Ba, đèn báo nhiệt trên bảng đồng hồ sáng hoặc nhấp nháy, nếu xe có đèn này. Bốn, hơi nóng tỏa lên chân bạn nhiều đến mức khó chịu, nặng hơn hẳn mức của một buổi trưa bình thường. Gặp một trong bốn dấu hiệu rõ là lúc nên tìm chỗ dừng, không phải chạy tiếp tới đích.
Tấp vào chỗ mát: chọn vị trí trước khi tắt máy
Khi quyết định dừng, chọn vị trí theo ba tiêu chí: có bóng mát, có chỗ đứng an toàn, và mặt đất bằng phẳng. Cây xanh ven đường, bến xe nhỏ, sân trước tòa nhà đều tốt hơn hẳn một khoảng lề chói lóa. Tránh dừng ngay sau hàng xe đang phanh, và tránh dừng nơi gió nóng bốc từ mặt đường hoặc khí thải ô tô thổi thẳng vào máy.
Cách cho máy nguội đúng thứ tự như sau. Một, chạy chậm thêm vài chục mét sau khi rời dòng xe để gió thổi qua hai két nước. Hai, tấp vào, dựng xe thẳng, để máy nổ không ga trong khoảng một phút, để dầu nhớt tiếp tục tuần hoàn và quạt gió chạy nốt chu kỳ của nó; ngắt máy đột ngột khi máy đang rất nóng giữ nhiệt lượng đọng lại, gây hại nhiều hơn lợi. Ba, tắt khóa, rời xe ra chỗ bóng mát, và chờ ít nhất mười lăm phút trước khi nghĩ đến chạy tiếp.
Những việc không nên làm khi máy đang nóng
Việc đầu tiên và tệ nhất: đổ nước lạnh lên thân máy hoặc két nước để hạ nhiệt nhanh. Chênh lệch nhiệt độ đột ngột làm kim loại co ngót không đều, dẫn tới nứt thân máy hoặc cong xi lanh, hư hại không thấy ngay nhưng xuất hiện vài ngày sau. Cách làm mát ngoài trời chỉ có một: bóng râm và thời gian.
Việc thứ hai: mở nắp két nước hoặc nắp đổ dầu ngay khi máy vừa dừng. Hơi nước và dầu ở áp suất cao có thể phun ra gây bỏng, kể cả khi kim loại không còn đỏ. Nếu nghi két cạn nước, đợi máy nguội hẳn, rồi mới mở nắp bằng khăn dày. Việc thứ ba: lên ga lớn nghĩ rằng làm máy chạy nhanh sẽ mau nguội. Trên thực tế, nổ ga tại chỗ làm nhiệt độ tăng thêm, không giảm. Việc thứ tư: chạy tiếp ở ga lớn sau khi máy đã ì, với tâm lý gần tới nơi rồi. Chiếc xe thuê không đáng để bạn đổi một hỏng máy nặng giữa trưa hè.
Sau khi máy nguội: kiểm tra ba điểm rồi mới chạy tiếp
Máy đã nguội, hãy dành hai phút cho ba điểm trước khi nổ máy. Một, nhìn két nước phía trước và ống dẫn: có vệt nước rỉ, có cặn trắng bám quanh miệng đổ là dấu hiệu két thiếu hoặc rò. Hai, nhìn mặt đất dưới xe: vệt dầu hoặc nước loang dưới gầm nói lên chuyện rò rỉ đang diễn ra. Ba, kiểm tra tiếng máy khi nổ lại: nổ êm, ga nhẹ, không có tiếng lục cục là máy đã trở lại bình thường; nổ khó, đề không ăn, hoặc có tiếng gõ lạ nghĩa là dừng lại và gọi cửa hàng.
Nếu máy vẫn ì sau khi nghỉ mát, đừng cố chạy tiếp. Ì kéo dài là triệu chứng của nhớt xuống cấp, két tắc, hoặc bầu giãn nở nhiệt của hệ làm mát hỏng, những lỗi thuộc trách nhiệm bảo dưỡng của đơn vị cho thuê. Gọi cửa hàng mô tả đúng: kẹt xe bao lâu, nhiệt độ ngoài trời chừng nào, xe ì từ km nào, đã nghỉ bao lâu. Cửa hàng sẽ quyết định cho chạy tiếp chậm, cử người kiểm tra, hoặc đổi xe. Cách trình bày thông tin này đã được tóm lược trong trang sự cố khi thuê xe.
Ngăn từ đầu: ba thói quen cho ngày nắng
Thói quen một: chọn giờ và lộ trình. Mùa hè, tránh các khung kẹt xe giữa trưa bằng cách dời lịch đi sớm hoặc đi sau ba giờ chiều, ưu tiên đường có bóng cây và ít đèn đỏ. Thói quen hai: lúc nhận xe, dành một phút nhìn két nước có sạch không, hỏi cửa hàng lần cuối thay nhớt là khi nào; những thông tin này thuộc danh mục đã ghi trong trang nhận xe & trả xe. Thói quen ba: khi kẹt xe lâu, nếu được thì tắt máy khi đứng chờ quá hai phút, vì giữa trưa hè, nổ máy tại chỗ tỏa nhiệt mà không có dòng khí làm mát.
Các dòng xe phổ biến cho thuê, đặc điểm làm mát của từng loại, và cách chọn xe cho mùa nóng đã được tóm tắt trong trang thuê xe máy, đọc trước khi đặt xe giúp bạn tránh phần lớn rủi ro nhiệt giữa trưa hè.